19 January 2021

მოწაფეების აიათი

 5/112. და როცა მოწაფეებმა ჰკითხეს მარიამის შვილ ღისას: ‘შეუძლია შენს ღმერთს, რომ გარდმოავლინოს ზეციდან ჩვენდა სუფრა? მიუგო: ‘გეშინოდეთ ალლაჰის, თუკი ხართ მორწმუნენი!

113. მიუგეს მათ: ‘გვსურს მივირთვათ მისგან, რათა ვიჯეროთ ჩვენი გულები და ვიცოდეთ, რომ რაც გვაუწყე სიმართლეა და ვიყოთ მოწმენი ამისა.’“

ამ აიათების გამოყენებით ამბობენ: „მოწაფეებმა ‘ისას (მშვიდობა მას) შუამავლობასა და ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი შეიტანეს. მიუხედავად ამისა, მათზე თაქფირი არ გაკეთებულა ანუ მათი უცოდინრობა საპატიო აღმოჩნდა.“

აიათების გაგებისთვის საჭიროა არაბული ენისა და ტერმინოლოგიის კარგად ცოდნა. ვნახოთ თუ როგორ გაიგეს სალაფმა სწავლულებმა ეს აიათი. სწავლულების შეხედულებების განხილვის დროს ყურადღება მიაქციეთ ორ რამეს:

ა) სწავლულთა უმეტესობამ ეს აიათი უცოდინრობასა და საპატიო მიზეზს რატომ არ დაუკავშირა?

ბ) როგორც ზოგიერთები ამტკიცებენ - „სალაფების იჯმათი უცოდინრობა საპატიოა“, მაშინ რატომ განმარტავენ სალაფები ასე დაწვრილებით ამ აიათებს? ამ საკითხში სალაფების იჯმა რომ ყოფილიყო, მაშინ მარტივად და მოკლედ იტყოდნენ, რომ ისინი (მოწაფეები) უცოდინრები იყვნენ და ამით დაასრულებდნენ საუბარს.

რაც შეეხება აიათის თაფსირს:

აიშამ (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) თქვა: „მოწაფეებს ეჭვი არ ჰქონიათ იმისა, რომ ალლაჰი სუფრას გარდმოავლენდა. მათ იკითხეს: ‘ღმერთისგან ისურვებ?’“[1]

აიშას (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) სხვა გადმოცემაში ნათქვამია: „მოწაფეები იმ დონეზე იცნობდნენ ალლაჰს, რომ მსგავს შეკითხვას - ‘ალლაჰს შეუძლია?’ - არ დასვამდნენ. მათ ‘ისას უთხრეს: ‘ღმერთს რომ სთხოვო შეგიძლია?’“[2]

ალიმ (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) თქვა: „სიტყვებში ’შეუძლია ღმერთს’ იგულისხმება ‘ღმერთი შეასრულებს შენ სურვილს?’“[3]

სუდდიმ თქვა: „მათ თქვეს: ‘შენ რომ სთხოვო შეასრულებს ღმერთი?’“[4]

საიდ ბინ ჯუბეირ: „მათ თქვეს: ‘შენ ისურვებ ღმერთისგან?’“[5]

ჰასან ალ-ბასრი: „ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი არ ჰქონიათ. მათი შეკითხვა გამოცდის შეკითხვის მსგავსია. გარდმოავლენს? არ გარდმოავლენს? თუ გარდმოავლენს, მაშინ ჩვენთვის ისურვე.“

იმამ ბაღავის თაფსირში: „...აიათის მნიშვნელობა შემდეგია: ‘შენ შესთხოვ ღმერთს?’. სხვებმა კი სხვანაირად წაიკითხეს. ასე, რომც იყო მათ ეჭვი არ შეუტანიათ. არამედ იკითხეს: ‘გარდმოავლენს? თუ არ გარდმოავლენს? ან მნიშვნელობა ასეთია: ‘შენ რომ სთხოვო შეგისრულებს?’“

იბნ ჯავზი „ზადულ მესირ“-ს თაფსირში გადმოსცემს: „მნიშვნელობა შემდეგია: ‘ღმერთი შეგისრულებს?’ ან ‘შენ ისურვებ?’. შემდეგ კი ამბობს: „ზოგიერთმა იფიქრა, რომ მათი რწმენა ჯერ კიდევ არ იყო სრულყოფილი. არგუმენტად კი ‘ისას სიტყვები მოჰყავთ: „გეშინოდეთ ალლაჰის.“ ანუ ამის მიზეზი ის იყო, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეიტანეს... სარწმუნო და სწორი განმარტება კი, პირველია...“

იბნი ჯავზი: „იბნუ’ლ ენბარი ამბობს: ‘არავის ეკადრება ის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვის შეტანა დააბრალოს. მათ მიერ ნათქვამი სიტყვები შემდეგის მსგავსია: ‘შენ ჩემთან დარჩენა შეგიძლია?’ მიუხედავად ამ შეკითხვისა, კითხვის დამსმელმა იცის, რომ მას დარჩენის ძალა აქვს. თუმცა მნიშვნელობა კი შემდეგია: ‘შენთვის მოსახერხებელია? შენთვის მისაღებია?“

იმამ ქურთუბი თავის თაფსირში იგივე შინაარსის განმარტებას გადმოსცემს იმამ ალ-ფარრასგან, იბნი ჰასსარისგან და მუაზ ბინ ჯებელისგან.

ასე, რომ ამ განმარტებებიდან გამომდინარეობს შემდეგი ორი საკითხი:

ა) აიათი წაკითხული უნდა იქნას შემდეგნაირად: „ჰელ თესთეთიუ რაბბექე (შენ შეგიძლია?)“ და არა შემდეგნაირად: „ჰელ იესთეთი’უ რაბბუქე (შენს ღმერთს შეუძლია?“

წაკითხვის ამგვარი ფორმა სალაფებიდან უმეტესობის არჩევანია. ამ ფორმით წაკითხვის დროს არავითარი პრობლემა არ არის: „შენ შეგიძლია ისურვო ღმერთისგან?“

ბ) ტერმინოლოგიური მნიშვნელობითაა ანუ „ჰელ იესთეთი’უ რაბბუქე (შენს ღმერთს შეუძლია?“ ამ სიტყვებს სხვა მნიშვნელობაც გააჩნია. „ისთითაა - იგულისხმება როგორც შესაძლებლობა, ასევე დანახვაც ანუ მისი ფორმა ეს კი არაა - „შეუძლია მოავლინოს?“, არამედ ესაა - „მოავლენს?“ ამ ორს შორის სხვაობა ცხადია.

რომელი მნიშვნელობითაც არ უნდა წაიკითხოთ, შედეგი ის არის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის შესაძლებლობაში ეჭვი არ შეუტანიათ.

ზოგიერთმა სწავლულმა კი განაცხადა, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი არ შეუტანიათ, არამედ რწმენისა და გულწრფელობის გაღრმავებისთვის მსგავსი რამ მოითხოვეს. ეს ფაქტი შედარებულია იბრაჰიმ შუამავლის (მშვიდობა მას) სურვილზე, რომელიც ბაყარა სურას 260-ე აიათშია გადმოცემული: “2/260. და როცა შეევედრა იბრაჰიმმა: ღმერთო ჩემო, მახილვინე მე, როგორ აცოცხლებ მკვდრებს, ბრძანა (ალლაჰმა): ნუთუ არ გწამს? მიუგო (იბრაჰიმმა): პირიქით, ოღონდ დასაშოშმინებლად გულისა ჩემისა. უთხრა: მაშინ დაიჭირე ოთხი ჩიტი, შეიჩვიე შენთან, შემდეგ ყოველ გორაკზე თითო ნაჭერი დადე მათი, და მოუხმე მათ, ისინი ქროლვით გამოქანდებიან შენსკენ. და იცოდე, რომ ალლაჰი ძლევამოსილია, ბრძენია.”

როგორც აიათშია გადმოცემული იბრაჰიმს (მშვიდობა მას) ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი კი არ შეპარვია, არამედ გულის დასაშოშმინებლად მოითხოვა მსგავსი რამ. იგივენაირად განმარტავენ მოწაფეების სურვილსაც.

იმამ ქურთუბი აიათის განმარტებაში ამბობს: „მათი მოთხოვნა იბრაჰიმ შუამავლის მოთხოვნის მსგავსია.“

იმამ ალუსი განმარტებაში ამბობს, რომ ამგვარი მოთხოვნა იბრაჰიმის მოთხოვნის მსგავსია. ასევე, გადმოსცემს, რომ ეს განმარტება ათა-სია.

თაჰირ ბინ აშურამ განაცხადა, რომ ეს მოთხოვნა ეჭვს არ შეიცავს, არამედ რწმენის გაზრდისთვისაა, როგორც იბრაჰიმის მოთხოვნა.

სიტყვები „ვიცოდეთ, რომ რაც გვაუწყე სიმართლეა“ - არ ნიშნავს რომ მათ ‘ისა შუამავლის არ ირწმუნეს, რადგან არაბულ ტერმინოლოგიაში „ილმი“ დანახვის მნიშვნელობით, ხოლო „დანახვა“ ილმის მნიშვნელობითაც გამოიყენება.

„2/143... და დავადგინეთ ყიბლე, რომლისკენაც იდექი მხოლოდ იმიტომ, რომ გაგვეგო (გამოგვემჟღავნებინა) ვინ მიჰყვება შუამავალს და ვინ გაბრუნდებოდა უკან ქუსლებზე შემდგარი...“

აიათში მოხსენებული სიტყვა „გაგება“ დანახვის-გამოაშკარავების მნიშვნელობითაა, რადგან ალლაჰის ცოდნა მარადიულია. მან ისეც იცის გზიდან ვინ დაბრუნდება და ვინ არა.

„105/1. განა არ დაინახე, როგორ მოექცა უფალი შენი სპილოს პატრონებს?“

სინამდვილეში კი, შუამავალს ეს არ დაუნახავს, მან მხოლოდ იცოდა. ალისგანაა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ცნობილი ის ფაქტი, რომ თაფსირებში დანახვა ცოდნის მნიშვნელობით, ცოდნა კი, დანახვის მნიშვნელობითაა გადმოცემული.[6]

ეს კი მიუთითებს იმაზე, რომ მოწაფეების სურვილი იბრაჰიმ შუამავლის სურვილის მსგავსია, რაც ისეც ცნობილია. დანახვით კიდევ ერთხელ სურდათ, რომ რწმენა გაეძლიერებინათ.

ზოგიერთი საკითხის განმარტება:

ა) იმამ თაბერისა და იბნი ჰაზმის მსგავსი ზოგიერთი სწავლული აცხადებს, რომ მოწაფეებმა ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეიტანეს.

იმამ თაბერის აზრით, მათ ეჭვი გაუჩნდათ, თუმცა იგი არ ამბობს, რომ ეს საკითხი უცოდინრობის გამართლების არგუმენტია. საკითხის „თვისების არ მცოდნეზე თაქფირი სრულდება?“ შესახებ იმამ თაბერი ამბობს, რომ ეს ქუფრია (ანუ იმამ თაბერის აზრით ალლაჰის თვისების არცოდნა ქუფრია და სწორედ ამიტომ აცხადებს, რომ მასში ეჭვის შემტანი ქააფირია). ასევე, იმამის აზრით, აიათის დანარჩენი ნაწილი უცოდინრობის გამართლების არგუმენტი კი არა, პირიქით გაუმართლებლობის არგუმენტია, რადგან ალლაჰმა თქვა: „გეშინოდეთ ალლაჰის თუ ხართ მორწმუნენი“.

მიზეზი თუ რის გამოც ამ საკითხს შევეხეთ არის ის, რომ ზოგიერთს იმამ თაბერის ამგვარი განმარტება უცოდინრობის გასამართლებლად მოჰყავს და აცხადებს, რომ მოწაფეებს ეჭვი ჰქონდათ, მიუხედავად ამისა კი ეპატიათ. ასევე, სურა ა’რაფ/30 და სურა ქეჰფ/103-104 აიათების განმარტებაში შეგიძლიათ იხილოთ იმამ თაბერის აზრი შემდეგი საკითხისადმი - „ქუფრის შესრულებისთვის ილმი (ცოდნა) პირობა არ არის“.

რაც შეეხება იმამ იბნი ჰაზმს (რადიალლაჰუ ‘ანჰ): იმამი ამ შეხედულებით ჯუმჰურის (სწავლულების) წინააღმდეგ აღმოჩნდა და განაცხადა, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეეპარათ.

ჩვენ ვიტყვით: დავუშვათ, რომ ჯუმჰურის წინააღმდეგ წასვლით, იბნი ჰაზმის ეს შეხედულება გავიზიარეთ და ვთქვით, რომ „ამ აიათიდან უცოდინრობის გამართლება“ გამომდინარეობს. მაშინ დაისმის კითხვა: საჰაბეებისა და ჯუმჰურის საწინააღმდეგო ეს შეხედულება, ზოგადი მნიშვნელობითაა საპატიო თუ კონკრეტულ პიროვნებებსა და საკითხებს მოიცავს?

-                პირველი: ალლაჰის სახელ-თვისებების უცოდინრობის საკითხში სწავლულთა შორის იხთილაფია.

-                მეორე: ისინი ახალად გამუსლიმანებულები არიან. აიათის გარეგნულ მნიშვნელობას იყენებენ ისინი, ვინც აცხადებენ, რომ მოწაფეებმა ეჭვი შეიტანეს. აიათის გარეგნული წყობა კი გვიჩვენებს, რომ ისინი ისლამში ახალად იყვნენ შესულნი, რის გამოც ალიმები ასეთი კატეგორიის ხალხის მდგომარეობას საპატიოდ თვლიან.

აქედან გამომდინარე, ეს საკითხი უცოდინრობის საყოველთაოდ გამართლების არგუმენტად არ გამოდგება, რადგან საზოგადოების მიერ შესრულებული ქუფრები ცხადად არის დაწერილი საკუთარ ხელთ არსებულ წიგნებში. ისინი ახალად გამუსლიმანებულ ხალხის კატეგორიას არ მიეკუთვნებიან. საბოლოოდ ჯამში, სწავლულთა და არგუმენტის მიხედვით, ეს საკითხი დღევანდელი ხალხის უცოდინრობის გასამართლებლად არ გამოდგება.

ბ) ყურანის განმმარტებლები ამ საკითხის განმარტების დროს შემდეგ მეთოდს მიჰყვებიან: ჯერ ორი თაფსირს გადმოცემენ, შემდეგ კი ერთ შეხედულებას ირჩევენ და მის შესახებ ვრცლად ან მოკლედ საუბრობენ. ჯუმჰური საჰაბეების თაფსირს და გადმოცემას ირჩევს, რომელშიც არავითარი ეჭვი არ არის. უცოდინრობის გასამართლებელი არგუმენტის გამომყენებლები, ამ საკითხის განმარტებას საწინააღმდეგო შეხედულების თაფსირებიდან გადმოსცემენ. თუმცა, იმამის საბოლოო არჩევანზე არაფერს ამბობენ. მკითხველს კი ჰგონია, რომ ყველა თაფსირი ერთიდაიგივეს გადმოსცემს ანუ ის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეეპარათ. რაღაცის ერთ წიგნში გადმოცემა სულ სხვა რამეა, ხოლო მწერლის მიერ ამ გადმოცემის აღიარება კი სულ სხვა. ეს ფაქტიც ძალიან მნიშვნელოვანია.

გ) ზოგიერთმა სწავლულმა თქვა, რომ მოწაფეების ორი ჯგუფი არსებობდა. ერთი მათგანი მორწმუნე, ხოლო მეორე ურწმუნო იყო. ამბობენ, რომ ისინი მეორე ჯგუფის მოწაფეები იყვნენ, თუმცა ამასთან დაკავშირებით არავითარი არგუმენტი არ გადმოუციათ. აიათის გარეგნობა და სახელი (ჰავარი) ამგვარი შეხედულების საპირისპიროა, ასე რომ ეს შეხედულება ბათილია.


[1] ქურთუბის თაფსირი

[2] ად-დურ ალ-მანსურ ფი თეფსირ ბილ-მა’სურ იმამ სუიუტი

[3] ად-დურ ალ-მანსურ ფი თეფსირ ბილ-მა’სურ იმამ სუიუტი

[4] ბაჰრულ მუჰით

[5] ბაჰრულ მუჰით

[6] ქურთუბის თაფსირი

16 January 2021

5.3: სწავლულების ზოგიერთი გამონათქვამები, რომლებიც „ცოდნის მიღების შესაძლებლობა“-ს ეხება

 3.    იბნუ’ლ-ყაიიმ (რაჰიმაჰულლაჰ)

„...ადამიანების მიმართ ალლაჰის ჰუჯჯათი შუამავლებით, წიგნების გარდმოვლენითა და მათთან მიღწევით სრულდება, მიუხედავად იმისა ისინი ცოდნას მიიღებენ თუ ვერა. მათ მიმართ იყამეთუ’ლ ჰუჯჯათი შესრულებულად ითვლება, რადგან ცოდნის მიღების შესაძლებლობა გააჩნიათ. ის, ვინც ალლაჰის ბრძანებებისა და აკრძალვების შესწავლის შესაძლებლობის მიუხედავად ცოდნას არ მიიღებს, (მაშინ მისი მდგომარეობა არასაპატიოა) რადგან მის მიმართ ჰუჯჯათი უკვე შესრულებულია.“[1]

„ვალდებულებების შესახებ ჰუქმები ცოდნის მიღების შესაძლებლობისა და ძალის მიხედვით იცვლება.“[2]

„თუ იკითხავენ: ‘როგორც აიათშია ნათქვამი - ისინი ფიქრობენ რომ სწორ გზაზე დგანან - პიროვნება საკუთარ თავს ჭეშმარიტ გზაზე თუ მიიჩნევს, მაშინ გზასაცდენილობის საკითხში მისი მდგომარეობა საპატიოა?’ შემდეგნაირად ვუპასუხებთ: ‘რომლებმაც ალლაჰის შუამავლის მოტანილს ზურგი შეაქციეს, საკუთარი თავი ჭეშმარიტ გზაზე რომც მიაჩნდეთ, მათი მდგომარეობა გამართლებული მაინც არ არის, რადგან ჭეშმარიტი გზისკენ მომპატიჟებლისგან ზურგი იქციეს და თავიანთი დაუდევრობის საფუძველზე საჭიროებისამებრ არ მოიმოქმედეს. ასეთ დროს, მათი გზასაცდენილობის მიზეზი დაუდევრობა და ზურგის შექცევაა. განსხვავებაა ამგვარ მდგომარეობას შორის და ისეთი პიროვნების მდგომარეობას შორის, ვისთანაც ჰუჯჯათი არ მისულა. ყურანში არსებული მუქარა პირველ ჯგუფს მოიცავს. ხოლო, რაც შეეხება მეორე ჯგუფს, ალლაჰი არავის დასჯის მანამ, სანამ ჰუჯჯათს არ მიუტანს.’“[3]

„გადმოცემულია შუამავლის სარწმუნო სიტყვები: ‘მას, ვინც გზასაცდენილობისკენ მოუწოდებს, მიმდევართა ცოდვა ისე დაეწერება, რომ მის მიმდევართა ცოდვებს არაფერი დააკლდებათ.’ ეს კი გვიჩვენებს, რომ მიმდევართა ქუფრი სწორედ მათზე გაყოლისა და მიბაძვის შედეგია. ასევე, გაუგებრობას ადგილი რომ არ ჰქონდეს, საჭიროა შემდეგი საკითხის განმარტება: განსხვავებაა მიმბაძველს, რომელიც ჭეშმარიტების შესწავლის შესაძლებლობის მქონე გზასაცდენილია და მას შორის, რომელსაც ამის არანაირი შესაძლებლობა არ გააჩნია. დაკისრებული ვალდებულება შეუსრულებლად ეთვლება მას, ვისაც ცოდნის მიღების შესაძლებლობა გააჩნდა და შესაბამისი ძალისხმევა არ გამოიჩინა. ამის გამო ალლაჰის წინაშე ასეთი ადამიანი გამართლებული არ არის. ხოლო, რაც შეეხება მას, ვისაც არანაირად არ შეუძლია ცოდნის მიღება და რომელსაც შეკითხვისა და შესწავლის გზები მოჭრილი აქვს: ამგვარი ხალხი ორ ნაწილად იყოფიან:

პირველი: ის, ვისაც ჭეშმარიტ გზაზე ყოფნა სურს, უყვარს და ყველაფერს ურჩევნია იგი, თუმცა ფიზიკურად არ შეუძლია ჭეშმარიტების მოძებნა, გაგება ან ისეთი ადამიანის ნახვა, ვინც ჭეშმარიტი გზისკენ მიუთითებს. ამგვარი პიროვნების ჰუქმი მსგავსია ფათრათის დროს მცხოვრების ჰუქმისა, ვისთანაც ჰუჯჯათი არ მისულა.[4]

მეორე: გზასაცდენილი, ვისაც არ სურს ჭეშმარიტი გზა. ის, ვინც თავისი გზასაცდენილობით კმაყოფილდება.

პირველი ამბობს: ჰეი ჩემო ღმერთო, ამჟამინდელ ჩემ მდგომარეობაზე უკეთესი რომ ვიცოდე, უეჭველად მას ავირჩევ და წინას მივატოვებ. თუმცა, იმის გამო რომ ამჟამინდელის გარდა სხვა არაფერი ვიცი, უკეთესს ვერც ვასრულებ. ეს არის ის, რაც შემიძლია.

მეორე კატეგორიის ადამიანი კი, არსებულ მდგომარეობაზე კმაყოფილია. სხვა რამეს არც ირჩევს და არც მოითხოვს. მისთვის სულერთია ჭეშმარიტების გაგება შეეძლება თუ არა.

ამ ორი კატეგორიის ხალხიდან თითოეული ცოდნის მიღებაში უსუსურია. შემდეგი განსხვავების გამო ერთი მეორეზე არ შეიდარება: პირველი პიროვნება ფათრათის პერიოდში მცხოვრები რელიგიის მაძიებელია, რომელიც მთელ ძალისხმევას ხარჯავს, თუმცა ჭეშმარიტებას ვერ იპოვის, რის გამოც უცოდინარი დარჩება. მეორე კი არის ის, ვისაც ჭეშმარიტების მიგნება საერთოდ არ სურს, რელიგიას საერთოდ არ იკვლევს და ამგვარად შირქის გზაზე მოკვდება. ამ ორ უმწეოს შორის განსხვავება სწორედ ეს არის.

ამ საკითხის კარგად გაგება საჭიროა. ალლაჰი ყიამეთის დღეს საკუთარი ჰუქმითა და სამართლით განსჯის. ალლაჰი არ დასჯის მას, ვის მიმართაც შუამავლების საშუალებით ჰუჯჯათი არ შესრულებულა. ეს არის ზოგადი ჰუქმი, რომელიც მის გაჩენილთ ეხება. რაც შეეხება პიროვნებებს და იმას თუ რომლის მიმართ შეასრულა ალლაჰმა ჰუჯჯათი - აი ამ საკითხში ჩარევა შეუძლებელია. ასეთ დროს, პიროვნებისთვის ვალდებულებაა რწმენა იმისა, რომ ქააფირია ის, ვინც ისლამის გარდა სხვა რელიგიას წარმოადგენს და ის, რომ ალლაჰი მანამ არ დასჯის ვინმეს, სანამ შუამავლების საშუალებით ჰუჯჯათს არ მიუტანს. ზოგადი ჰუქმი ეს არის. პიროვნებების ჰუქმი კი ალლაჰთანაა. ახირეთისთვის განკუთვნილი ჯილდოსა და სასჯელის შესახებ ჰუქმებს ალლაჰი გასცემს.

რაც შეეხება ამქვეყნიურ (დედამიწისეულ) ჰუქმებს: ჰუქმი ადამიანების ნამოქმედარის (გარეგნობის) მიხედვით გაიცემა. მაგალითად, ქააფირების ბავშვები და მათ შორის მცხოვრები გიჟები ამქვეყნიური ჰუქმით ქააფირები არიან, რადგან მათი ჰუქმი მათი მეურვის მიხედვით გაიცემა.

ამგვარი დეტალური ახსნა-განმარტების შემდეგ, ვიმედოვნებ, რომ ამ საკითხში გაუგებრობა აღარ იარსებებს.“[5]



[1] მედარიჯუ’ს-სალიყიინ, 1/239.

[2] ი’ლაამუ’ლ-მუვაქქინ, 4/220.

[3] მიფთაჰუ დარი’ს-საადე, გვ. 44.

[4] მთარგმნელის შენიშვნა: დედამიწიესული ჰუქმით ქააფირებად ითვლებიან, თუმცა არ დაისჯებიან მანამ, სანამ მათ მიმართ ჰუჯჯათი არ შესრულდება.

[5] თარიყუ’ლ-ჰიჯრეთეინ, გვ: 412.

14 January 2021

5.2: სწავლულების ზოგიერთი გამონათქვამები, რომლებიც „ცოდნის მიღების შესაძლებლობა“-ს ეხება

 1.    აბუ მუჰამმედ ბინ ჰაზმ (რაჰიმაჰულლაჰ)

„ალლაჰმა შუამავალს უბრძანა, რომ ეთქვა: 7/158. უთხარი : ჰეი, ადამიანებო! უეჭველად, მე ვარ ყველა თქვენგანისთვის შუამავალი ალლაჰისა…’ აიათი ზოგადია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აიათის საზღვრებს მიღმა ვინმეს დატოვება დაუშვებელია.[1] ასევე, ალლაჰი ბრძანებს: ‘75/36. ნუთუ ეგონა ადამიანს, რომ უპასუხისმგებლოდ იქნებოდა მიტოვებული?’ ალლაჰმა გვაცნობა, რომ ადამიანი უპასუხისმგებლოდ მიტოვებული არ იქნება.  აიათში მოხსენებული სიტყვა „ეს-სუდა“ ნიშნავს მიტოვებულს, რომელსაც ბრძანება და აკრძალვა არ ეხება.[2] ალლაჰისთვის ამგვარი მდგომარეობა მიუღებელია. თუმცა, პიროვნების მდგომარება საპატიო იქნება მაშინ, როცა ცოდნის მიღება არ შეეძლება. მის ყურამდე შუამავლის არსებობა მიღწეული თუა, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეს, მისთვის მისი მოძებნა და გამოკვლევა ფარძია. შუამავლის გაფრთხილების მასთან მიღწევის შემთხვევაში, მისი დამოწმება და დამორჩილება, ასევე საჭირო რელიგიური ცოდნის მიღება და ამისთვის საკუთარი ქვეყნიდან წასვლა მისთვის ფარძი გახდება. დაკისრებულ ვალდებულებას თუ არ შეასრულებს სამუდამო ჯოჯოხეთს დაიმსახურებს, რაც ყურანში არგუმენტებით არის გამყარებული.

ზემოთ გადმოცემული სიტყვები ხარიჯიტების სიტყვებს აბათილებს. ისინი ამბობენ: „ალლაჰის მიერ შუამავლის დედამიწაზე მოვლენა მოითხოვს, რომ დედამიწის ყოველ წერტილში მცხოვრებმა იწამოს მისი. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოკვდებიან ისე, როგორც ჯოჯოხეთის მკვიდრი ქააფირები.“ ასევე, მათ სიტყვებს ალლაჰის შემდეგი სიტყვებიც აბათილებს: „2/286. ალლაჰი არ აკისრებს არც ერთ სულს იმაზე მეტს, რაც მას ძალუძს.“

თუ იტყვიან: „ეს სიტყვები არგუმენტია მათთვის, ვინ აცხადებს, ადამიანი პასუხისმგებელი არ არის მანამ, სანამ მასთან შარიათი არ მიაღწევს“, მაშინ ჩვენ ვუპასუხებთ: „მათთვის ეს არგუმენტი ვერ იქნება, რადგან ადამიანზე დაკისრებული ყოველი პასუხისმგებლობა მისი ფიზიკური შესაძლებლობის მიხედვითაა. იმის გამო, რომ მათთან ცოდნა არ მიღწეულა, მათი მდგომარეობა საპატიოა და დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო სასჯელს არ მიიღებენ მანამ, სანამ მათთან მოპატიჟება არ მიაღწევს. თუმცა, შუამავლის არსებობის შესახებ მათთან სრულიად ან ნაწილობრივ ინფორმაცია თუ მიაღწევს, მაშინ ძალისხმევის გამოჩენა და მისი შესწავლა-გამოკვლევა მათთვის ფარძი გახდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში ალლაჰის წინაშე ამხედრებულებად ჩაითვლებიან. ალლაჰი ბრძანებს: „16/43. თუ არ იცით კითხეთ მცოდნეებს.“

ასევე, ალლაჰი ბრძანებს: „არ ვართ დამსჯელნი მანამ, სანამ ელჩს არ გავგზავნით.“ აქედან გამომდინარე, სწორია ის, რომ სასჯელი[3] არ ეკუთვნის მას, ვისთანაც შუამავლის არსებობა არ მიღწეულა. რაც შეეხება მას, ვისთანაც მიაღწევს შუამავლის შესახებ ინფორმაცია და მის მიერ მოტანილი ცოდნა, თუმცა საკუთარ ქვეყანაში ვერ იპოვის ისეთ ვინმეს, ვინც მას შეასწავლის... ასეთ დროს ქვეყნის გარეთ წასვლა და ცოდნის მიღება ფარძია. უდაბნოში მყოფი, რომელიც ვერ პოულობს მას, ვინც რელიგიას შეასწავლის, კაცი იქნება თუ ქალი, მისთვის ფარძია რომ იმოგზაუროს ისეთ ადგილას, სადაც ცოდნას მიიღებს ან მცოდნე საკუთარ მიწაზე ჩამოიყვანოს. იმამმა თუ იცის ამგვარი მდგომარეობის შესახებ, მაშინ იმ ადგილას დაუყოვნებლივ უნდა გააგზავნოს მცოდნე.“[4]

2.    შეიხულ-ისლამ იბნ თეიმიიე (რაჰიმაჰულლაჰ)

სამწუხაროა ის ფაქტი, რომ დღევანდელი თანამედროვეობა ჯაჰილობას (უცოდინრობას) სრულიად გამართლებულად მიიჩნევს, არგუმენტად კი იბნ თეიმიიეს სიტყვებს იშველიებენ. ასევე, აცხადებენ, რომ იბნ თეიმიის შეხედულებით, თაქფირი შესაძლებელია გაკეთდეს მას შემდეგ, რაც პიროვნების მიმართ ჰუჯჯათი შესრულდება. თუმცა, ისინი არ საუბრობენ თუ რას ამბობს იბნ თეიმიიე „თემექქუნის (ცოდნის მიღების შესაძლებლობის)“ შესახებ. ვინაიდან, იყამეთუ’ლ ჰუჯჯას შესახებ ნათქვამი მისი ყოველი სიტყვა „თემექქუნს“ უკავშირდება. ალიმების (სწავლულების) სიტყვები ყველა ერთად უნდა შეიკრიბოს და ისე უნდა მოხდეს გამოკვლევა, რადგან დახურული და ღია საკითხები ერთმანეთისგან განსხვავდეს. მათი (სწავლულების) სიტყვების მდგომარეობაც შარიათული არგუმენტების მდგომარეობის მსგავსია ანუ ერთად თავმოყრით უნდა მოხდეს მათი გამოკვლევა-შესწავლა, რაც ალიმების ერთხმიანი შეხედულებაა.

იბნ თეიმიიეს ერთ-ერთი სიტყვები, რომლებიც თაქფირის გამოტანამდე იყამეთუ’ლ ჰუჯჯათის შესრულების აუცილებლობას ეხება, შემდეგია: „ის, ვინც ჩემს ერთად ჯდება და დგება[5] კარგად იცის, რომ მუ’აიენ თაქფირს (პიროვნულ თაქფირს) ყველაზე მეტად მე ვუფრთხილდები. გამონაკლისია ის, ვის მიმართაც ჰუჯჯათი შესრულდა და მაინც წინააღმდეგობაში მოექცა. ამგვარი პიროვნება ზოგჯერ ქააფირი, ფასიყი და ზოგჯერ კი ამხედრებულია.“[6]

ასევე, ის (იბნ თეიმიიე) ამბობს: „...ურწმუნოდ არ გამოცხადდება ქუფრი სიტყვის მთქმელი მანამ, სანამ არ წარედგინება აშკარა არგუმენტები, რომელიც მის ქუფრზე მიუთითებს. მასთან იყამეთუ’ლ ჰუჯჯა მიღწეული თუ არის, მაშინ თაქფირი შესრულდება.“[7]

ამის მსგავსი სიტყვები ბევრია. ხოლო, სიტყვები, რომელიც „თემექქუნის“ წესს ითვალისწინებს, შემდეგია:

„ჰუქმი, რომელსაც მოპატიჟება მოითხოვს, პასუხისმგებელი პირის მიმართ (ყველაზე მისაღები შეხედულების მიხედვით) მაშინ გახდება მოქმედი, როდესაც მას შესწავლის შესაძლებლობა ექნება.“[8]

„ალლაჰი ბრძანებს: ‘არ ვართ დამსჯელნი მანამ, სანამ ელჩს არ გავგზავნით.’ მსახურის მიმართ ჰუჯჯათი ორი რამით შესრულებულად ითვლება: 1) ალლაჰის მიერ მოვლენილის შესწავლის შესაძლებლობის არსებობით და 2) მათით მოქმედების შესაძლებლობის არსებობით. გიჟი ან ის, ვისაც ფიზიკურად მოქმედება არ შეუძლია, ალლაჰის ბრძანებებისა და აკრძალვების მიმართ პასუხისმგებელი არ არის. პიროვნებისთვის რელიგიის რომელიმე ნაწილის შესწავლის გზა თუ მოიკვეთა ან მან რომელიმე ნაწილის შესწავლა თუ ვერ შეძლო, ეს მდგომარეობა მსგავსია ისეთის მდგომარეობისა, რომელსაც რელიგიის სრულად შესწავლის გზა მოჭრილი აქვს ან რელიგია სრულიად შეისწავლა, თუმცა მოქმედების გზა (შესაძლებლობა) არ გააჩნია. ამგვარი რამ ფათრათის პერიოდში ხდება.“[9]

„ის, ვინც ცოდნის მიღების შესაძლებლობის არარსებობის ან ცოდნის მიხედვით მოქმედების შესაძლებლობის არ ქონის გამო ვააჯიბ (სავალდებულო) ამელს (ქმედებას) მიატოვებს, პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება მსგავსად იმისა, ვისთანაც რისალეთ ჰუჯჯათი არ მიღწეულა.“[10]

ერთ-ერთ ადგილას ამბობს: „პასუხისმგებელი პირისთვის გათვალისწინებული თუ არის შემდეგი პირობები: გონიერი, ცოდნის მიღებისა და მის მიხედვით მოქმედების შესაძლებლობის მქონე...“[11]

„...ეს მდგომარეობა საპატიო მხოლოდ მაშინ იქნება, როდესაც უცოდინრობის გაქარწყლება შეუძლებელი გახდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ადამიანის მდგომარეობა საპატიო არ იქნება თუ იგი ჭეშმარიტების მიღების შესაძლებლობის წინაშე აღმოჩნდება და შესაბამისად არ მოიმოქმედებს.“[12]

„...მოკლედ, შემდეგი საკითხის მიმართ მუსლიმანებს შორის სხვადასხვა აზრი არ არის: დარულ-ქუფრში მცხოვრები მორწმნუნე, რომელსაც ჰიჯრეთის (გადასახლების) შესრულება არ შეუძლია, შარიათული პასუხისმგებლობა არ ეკისრება ისეთ ქმედებებში, რომლის შესრულებაც ფიზიკურად არ შეუძლია. ვააჯიბი ქმედების შესრულება იმ დონითაა აუცილებელი რა დონითაც მისი შესრულების შესაძლებლობა არსებობს. იგივე მდგომარეობაა ისეთი საკითხის მიმართ, რის შესახებაც ჰუქმი არ იცის. პიროვნებამ თუ არ იცის, რომ ნამაზის შესრულება მისთვის სავალდებულოა და ამგვარად დროის რაღაც მონაკვეთში მას არ შეასრულებს, ალიმების შეხედულებებიდან ყველაზე ძლიერის მიხედვით, მისთვის გაცდენილი ნამაზების აღდგენა სავალდებულო არ არის. ეს აბუ ჰანიფესა და მის მიმყოლთა შეხედულებაა. აჰმედ ბინ ჰანბელის ორი შეხედულებიდან ერთ-ერთი ეს არის... სწორია ის, რომ ცოდნის მიღების შესაძლებლობის არქონა ჰუქმის არარსებობასაც იწვევს. ამგვარად, პიროვნება არ აანაზღაურებს მას, რისი ვალდებულების შესახებაც არაფერი იცოდა.“[13]

„როგორც ალლაჰმა გვაცნობა, უმმეთი სიკეთეს ბრძანებს, ხოლო უკეთურებას კრძალავს: ‘3/104. (ო, მორწმუნენო!) და იყოს ხალხი თქვენგან სიკეთისკენ მომწოდებელი, მბრძანები მოსაწონისა და უკეთურების აღმკვეთი, და სწორედ, ეგენი არიან ნეტარნი.’ ალლაჰი უმმეთის რომელიმე ნაწილს უბრძანებს, რომ მოუწოდონ სიკეთისკენ და აუკრძალონ უკეთურება. თუმცა პირობა არ არის ბრძანებებისა და აკრძალვების დედამიწაზე მცხოვრებ ყოველ ადამიანთან მიღწევა, რადგან ამგვარი რამ რისალეთის მიღწევის პირობებიდან არ არის. ასეთ დროს როგორ შეიძლება, რომ ეს ბრძანება ფერ’ი საკითხებში[14] პირობა იყოს? სინამდვილეში კი, პირობა პასუხისმგებელი პირის ცოდნასთან მიღწევის შესაძლებლობაა. მიუხედავად იყამეთულ ჰუჯჯათის შესრულებისა, უგულისყურო თუ იქნება და ცოდნის მიღებისთვის ძალისხმევას არ გამოიჩენს, მაშინ პასუხისმგებლობა მისზეა და არა ჰუჯჯათის შემსრულებელზე.“[15]

შეიხუ’ლ ისლამის ზემოთ მოყვანილი სიტყვები აშკარად გვამცნობს, რომ პიროვნებას ცოდნის მიღების შესაძლებლობა თუ გააჩნია და მიუხედავად ამისა, ის მაინც უცოდინარი იქნება, მაშინ მისი მდგომარეობა საპატიოდ არ ჩაითვლება, რადგან ჰუჯჯათის შემსრულებლისთვის  ცოდნის ყოველ ადამიანთან მიტანა პირობა არ არის.

კიდევ გადმოვცემთ მის სიტყვებს, რომელიც ცოდნის მიღების შესაძლებლობის ქონას (თემექქუნს) ეხება. ამ სიტყვებში საუბრობს ზოგიერთ საპატიო მდგომარეობებზე, სადაც ცოდნის მიღების შესაძლებლობა არ არის. მათგან ერთ-ერთი უკვე გადმოვეცით, რომელიც დარუ’ლ-ქუფრში მცხოვრებ მუსლიმანს ეხებოდა. სხვა დანარჩენი კი, შემდეგია:

„...ჰარამის შემსრულებლის მიმართ მუქარის აღვლენა დამოკიდებულია იმაზე თუ იცის ქმედების ჰარამობის შესახებ ან ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა გაეგო იგი. მოშორებით მცხოვრები ან ისლამში ახალად შესული პიროვნება უცოდინრობით ჰარამს თუ გააკეთებს, მიუხედავად შესრულებული ქმედების ჰალალობის შესახებ არგუმენტის არარსებობისა, ის ცოდვილად არ ჩაითვლება და მისთვის სასჯელი არ დამტკიცდება. ხოლო, ვინც შესრულებული ქმედების ჰარამობის შესახებ არ იცის, თუმცა მისი ქმედება რომელიმე შარიათულ არგუმენტს თუ ეყრდნობა, მაშინ მისი მდგომარეობა უფრო საპატიოაო ვიდრე წინა შემთხვევაში.“[16]

„ადამიანთა უმეტესობა იბადება და ცხოვრობს ისეთ დროსა და ადგილას, სადაც ალლაჰის შუამავლის წიგნი და საშუამავლო ცოდნა ისწავლება (მიღწევადია). თუმცა, შესაძლებელია არსებობდეს ადამიანთა კატეგორია, რომელთაც ალლაჰის შუამავლის შესახებ არაფერი იცოდეს და ასევე, მათ გვერდით არ არსებობდეს ისეთი ვინმე, ვინც ინფორმაციას გადასცემს. ამგვარი კატეგორიის ხალხზე თაქფირი არ სრულდება. ყოველივე ამის გამო, აშკარა ჰუქმებიდან რომელიმეს უარყოფის შემთხვევაში, იმამები ქააფირის ჰუქმს არ აძლევდნენ მათ, რომლებიც მოშორებულ ადგილას (უდაბნო, მთა და ა.შ.) ცხოვრობენ ან ისლამში ახალად შესულები არიან მანამ, სანამ მათ მიმართ ჰუჯჯას არ შეასრულებდნენ. ამის გამო, ჰადისში ასეა გადმოცემული: ‘ისეთი დრო დადგება, რომ ადამიანებს არ ეცოდინებათ რა არის ნამაზი, ზექათი, მარხვა და ჰაჯობა. გამონაკლისია მოხუცი ქალები და კაცები. ისინი იტყვიან: ჩვენი მამები - ლაა ილაჰა ილლა ალლაჰ - სიტყვაზე ვიპოვეთ.’[17]

„შუამავლის სიტყვის უარყოფის შემთხვევას რომც ჰქონდეს ადგილი და ამის გამკეთებელი ისლამში ახალად შესული ან შორს, მიტოვებულ ადგილას მცხოვრები ვინმე რომ იყოს, ამგვარი პიროვნებები მათი უარყოფის გამო ურწმუნოდ არ გამოცხადდებიან მანამ, სანამ მათ მიმართ იყამეთუ’ლ ჰუჯჯა არ შესრულდება.“[18]

„სასჯელს დაიმსახურებს ის, ვინც ყურანის სიტყვის ან მნიშვნელობის დამახინჯებას გაბედავს ან შუამავლის მიერ მოტანილს ნებით უარყოფს. ასევე, სასჯელს დაიმსახურებს ის, ვინც ნება-სურვილებზე აყოლითა და დედამიწის საქმეებით გართული, ჭეშმარიტების მოსაპოვებლად საკმარის ძალისხმევას არ გამოიჩენს.“[19]

ეს სიტყვები იბნი თეიმიის სიტყვებია, რომელიც ეხებოდა „თემექქუნს (ცოდნის მიღების შესაძლებლობის ქონას) და ისეთ, მდგომარეობებს, სადაც თემექქუნი არ არსებობდა, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოდ ითვლება.



[1] ანუ აიათის კონკრეტულად ერთ საკითხზე მიკუთვნება დაუშვებელია.

[2] ანუ ეს სიტყვა გულისხმობს ისეთ ადამიანს, რომელთანაც ბრძანება ან აკრძალვა არ მიღწეულა.

[3] სასჯელი და არა ჰუქმი. ამ თემაზე წინა ნაწილებში ვისაუბრეთ. ვინაიდან, ისინი ჰუქმით ქააფირები არიან, თუმცა სასჯელს არ იმსახურებენ, რადგან ახირეთში გაივლიან გამოცდას, რის შემდეგაც გადაწყდება მათი საბოლოო ადგილსამყოფელი.

[4] იბნ ჰაზმ, ელ-ფასლუ ფი’ლ-მილელ ვე’ლ-ეჰვაუ ვე’ნ-ნიჰალ, 4/106.

[5] ანუ ის, ვინც ჩემს გვერდით არის.

[6] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 3/229.

[7] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 5/306.

[8] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 20/25.

[9] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 20/59.

[10] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 12/478-479.

[11] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 10/347; ასევე იხ: 21/634.

[12] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 20/280.

[13] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 19/225-226; ასევე იხ: 11/406.

[14] რწმენის საკითხებს „ასლი საკითხები“, ხოლო ღვთისმსახურებას და მასთან დაკავშირებულ საკითხებს, ასევე სასჯელების შესახებ თემებს „ფერ’ი საკითხები“ ეწოდებათ.

[15] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 28/125-126.

[16] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 20/252.

[17] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 11/407-408. ასევე იხ: 35/165-166.

[18] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 3/231 და 3/354.

[19] ალ-ჯევაბუ’ს-სახიხ ლიმენ ბედდელე დინე’ლ-მესიხ, 1/310.