30 January 2021

5.4: სწავლულების ზოგიერთი გამონათქვამები, რომლებიც „ცოდნის მიღების შესაძლებლობა“-ს ეხება

 4.        ყადი შიჰაბუდდიინ ალ-ყაარააფიი ალ-მაალიქიი (რაჰიმაჰულლაჰ)

ნაწარმოებში, რომლის სახელია „ალ-ფარუყ“, იგი ამბობს: „93-ე განსხვავება: წესებს ‘ღვთიმსახურებებში დავიწყება არ განიკიცხება, უცოდინრობა კი განიკიცხება’ შორის განსხვავება (მაშინ როცა ორივე მათგანის მიერ შესრულებული ქმედება უცოდინრობას ეფუძნება) შემდეგია: ღაზზაალი ნაწარმოებში, რომლის სახელია „ილიააუ ულუუმი’დ-დიინ“, ხოლო შაფიი ნაწარმოებში, რომლის სახელია „არ-რისალე“, გადმოსცემს: ‘პიროვნებისთვის დასაშვები არ არის რომელიმე ქმედების შესრულება მანამ, სანამ შესასრულებელი ქმედების შესახებ ალლაჰის მიერ დაწესებულ ჰუქმებს არ გაიგებს... შესასრულებული ქმედების ვალდებულების წარმოშობის შემდეგ, მაგ. ადამიანი ნამაზის მიმართ უცოდინარი თუ იქნება, მაშინ ის ამბოხებულად ჩაითვლება, რადგან მან ცოდნა მიატოვა. ამგვარი პიროვნება მსგავსია პიროვნებისა, რომელმაც ცოდნის მიღების შემდეგ დაკისრებული ვალდებულება საკუთარი ნებით მიატოვა. ამ საკითხში იმამ მალიქის შეხედულებაც ეს არის ანუ ნამაზის შესახებ უცოდინრობა იგივეა, რაც საკუთარი ნებიდან გამომდინარე უცოდინრობა. ამ საკითხში უცოდინარი ადამიანი მავიწყარა კი არა, არამედ საკუთარი ნებით მიმტოვებელი ადამიანის მსგავსია.

რაც შეეხება მავიწყარა ადამიანს: ალლაჰის შუამავლის (ალლაჰის მშვიდობა და სალამი მას) ჰადისის მიხედვით, ამგვარი პიროვნების მდგომარეობა ნაპატიებია: „ჩემი უმმეთიდან შეცდომით, დავიწყებითა და იქრაჰის ქვეშ შესრულებული ქმედების პასუხისმგებლობა გაუქმებულია.“

უმმეთის იჯმაა იმასთან დაკავშირებით, რომ დავიწყების შემთხვევაში პასუხისმგებლობა უქმდება. პირველი განსხვავება ეს არის.

რაც შეეხება მეორე განსხვავებას: დავიწყება არის ის, რაც ადამიანის ხელიდან არ გამომდინარეობს, მისი ცოდნით აღკვეთა შეუძლებელია. უცოდინრობის დაძლევა კი, ცოდნის მიღებით შესაძლებელია. აი ამ ორი სხვაობით დავიწყებასა და უცოდინრობას შორის განსხვავება გასაგები ხდება.“

შემდეგ ყარაფიმ თქვა: „94-ე განსხვავება: მდგომარეობები, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოა და მდგომარეობები, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიო არ არის: არსებობს მდგომარეობები, რომელზეც ნება ალლაჰმა გასცა და რა დროსაც მოქმედი პირის მდგომარეობა საპატიოა. ასევე, არსებობს მდგომარეობები, რომლებიც ალლაჰის მიერ დადგენილ უცოდინრობის მდგომარეობებს განეკუთვნება, თუმცა მოქმედი პირის მდგომარეობა საპატიო არ არის. ნაპატიებია უცოდინრობა, რომლის თავიდან აცილება ზოგადად შეუძლებელია. ხოლო, უპატიებელია უცოდინრობა, რომლისგანაც თავის დაღწევა მარტივი და შესაძლებელია.“[1]

ასევე, ყარაფი ამბობს: „შარიათული წესი გვიჩვენებს, რომ პასუხისმგებელი პირისთვის უცოდინრობის გაქარწყლების შესაძლებლობა თუ არსებობს, მაშინ უცოდინრობა საპატიო მიზეზი ვერ იქნება. ალლაჰმა თავის ქმნილებებთან შუამავლების საშუალებით შეტყობინება გაგზავნა, რითაც ცოდნის მიღება და მის მიხედვით მოქმედება სავალდებულო გახადა. ის, ვინც ცოდნის მიღებითა და ქმედების მიტოვებით უცოდინარი დარჩება, მაშინ ორი სავალდებულო რამის მიტოვების გამო ამბოხებული და ცოდვილი იქნება. თუ შეისწავლის და ამელს (ქმედებას) მიატოვებს, მაშინ ერთი სავალდებულოს მიტოვებით ამბოხებული და ცოდვილი იქნება. ხოლო, თუ თან ისწავლის და თან იმოქმედებს, მაშინ გადარჩენილი იქნება.“[2]

წიგნის განმმარტებელი ამბობს: „შარიათული წესი გვიჩვენებს, რომ უცოდინარს თავისი უცოდინრობის გაქარწყლება თუ შეუძლია, მაშინ მისი უცოდინრობა მისთვის საპატიო არ არის. განსაკუთრებით მაშინ თუ დიდი დროა გასული, რადგან შეიძლება ერთ დღეს არ იცოდეს, მეორე დღეს კი იცოდეს.“[3]

„განსაკუთრებით მაშინ, როცა დიდი დროა გასული“ - ამ სიტყვების არგუმენტი შემდეგი აიათია:

35/37. და მოთქვამენ: „ღმერთო ჩვენო! გამოგვიყვანე აქედან და ვიქმთ სიკეთეს და არღა ვიქმთ, რასაც ვაკეთებდით“. განა თქვენთვის არ გვიბოძებია საკმაო სიცოცხლე იმისათვის, რომ შეგეგონებინათ იმათ მსგავსად, ვინც შეიგონა? და თანაც თქვენთან შემგონებელი მოვიდა. მაშ, იგემეთ, რამეთუ არ ჰყავთ უსამართლოებს მეოხე!”

5.        აბუ ჰამიდ ალ-ღაზზალი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„უცოდინრობის საფუძველზე რომელიმე ცოდვის საშუალებით სიქველის (სიკეთის) შემსრულებლის მდგომარეობა საპატიო არ არის. თუმცა, თუ ისლამში ახალად შევიდა და დრო ვერ ნახა შესწავლისთვის, მაშინ მისი მდგომარეობა საპატიოდ მიიჩნევა. ალლაჰი ბრძანებს: ‘16/43. თუ თქვენ არ იცით, მაშ, ჰკითხეთ მცოდნეებს.’[4]

6.        იბნ ყუდამე ალ-ჰანბელი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„სიკვდილით არ დაისჯება ის, ვისაც მრუშობის ჰარამობის შესახებ არ ეცოდინება და ისე იმრუშებს. ომარმა, ოსმანმა, ალიმ და სწავლულებმა თქვეს: ‘სიკვდილით დაისჯება მხოლოდ ის, ვინც იცის. მრუში თუ განაცხადებს, რომ მრუშობის ჰარამობის შესახებ არაფერი იცოდა და თუ დადგინდება მისი ისლამში ახალად შესვლა ან მოშორებულ ადგილას ცხოვრება, მაშინ მისი მიზეზი მიიღება, რადგან შესაძლებელია, რომ იგი სიმართლეს ამბობდეს. ხოლო პიროვნებისთვის, რომელიც მუსლიმანებს შორის ცხოვრობს, ასეთი ინფორმაციის საიდუმლოდ დარჩენა შეუძლებელია, რის გამოც მისი განაცხადი - მე არ ვიცოდი - არ მიიღება, რადგან შეუძლებელია ის ფაქტი, რომ მრუშობის ჰარამობა მას არ გაეგო. ამგვარად დადგინდება, რომ იგი ტყუის. ასევე, თუ განაცხადებს, რომ აკრძალული გზებით გაკეთებული ნიქაჰის მიუღებლობა არ იცოდა, მაშინ მისი სიტყვა მიიღება, რადგან ომარმა მიიღო იმ კაცის სიტყვები, რომელმაც „იდდეთ“-ის (დაყოვნების პერიოდი)[5] დროს შესრულებული ნიქაჰის ჰარამობის შესახებ არ იცოდა. ამგვარი მდგომარეობები უმრავლესობისთვის დახურულია, ვინაიდან ამის ცოდნა სწავლულის ხელშია.“[6]

7.        იბნ რეჯებ ალ-ჰანბელი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„დარულ-ისლამში მუსლიმანებს შორის მცხოვრები ადამიანი თუ იმრუშებს, შემდეგ კი განაცხადებს, რომ მან მრუშობის ჰარამობის შესახებ არ იცოდა, მისი განაცხადი არ მიიღება, რადგან მიუხედავად იმისია, რომ მისი „ასლი“[7] უცოდინრობაა, რეალობა და გარემო საპირისპიროს აჩვენებს.“[8]

სიტყვები „გარემოება (ზახირ)“ ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ ის მუსლიმანებს შორის ცხოვრობდა და შესაძლებლობა ჰქონდა მრუშობის ჰარამობის შესახებ ინფორმაცია მიეღო. ხოლო, სიტყვები „მიუხედავად იმისა, რომ ასლი უცოდინრობაა“, ამ თემაზე წინა თავებში ვისაუბრეთ და ვთქვით, რომ ადამიანის პირველი მდგომარეობა უცოდინრობაა ანუ ის, უცოდინარი იბადება.

8.        სუიუტი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„ვისი უცოდინრობის შესახებ განაცხადი მიიღება და ვისი არა: საპატიო არ არის ისეთი ჰარამების უცოდინრობა, რომელიც ხალხთა უმრავლესობის მიერ ცნობილია. თუმცა, გამონაკლისია ისლამში ახალად შესულის მდგომარეობა ან ის, ვინც მოშორებით ცხოვრობს  და არ იცის მრუშობის, კაცის მოკვლის, ქურდობის, ალკ. სასმელების, ნამაზის შესრულების დროს საუბრის, მარხვის დროს ჭამისა და მსგავსი საკითხების ჰარამობის შესახებ.“[9]

9.        იბნ ჰაჯერ ალ-ჰეითემი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„ჩვენი აზრით პიროვნების ადგილმდებარეობა - მუსლიმანებისგან შორს მცხოვრები, სადაც გამორიცხულია ის ფაქტი, რომ მას მუსლიმანებთან მისვლით ცოდნის მიიღება შეუძლია, თუმცა ამას არ აკეთებს - ან ისლამში ახალად შესული თუ იქნება, მაშინ მისი უცოდინრობა საპატიოდ ჩაითვლება და მის მიმართ ჰუჯჯათი შესრულდება. ამის შემდეგ, ისევ იგივე სიტყვას თუ დაუბრუნდება, მაშინ ქააფირი გახდება. ასევე, იგივე მდგომარეობაა მის შესახებ, ვინც საკუთარ მდგომარეობას სწორად მიიჩნევს ან ამით კმაყოფილია.“[10]

10.        შეიხ მუჰამმედ იბნ აბდულვაჰჰაბ (რაჰიმაჰულლაჰ)

„გასაკვირია ის თუ როგორ შეგაქვთ ეჭვი ჯერ კიდევ ამ საკითხში. მაშინ, როცა მე თქვენ რამოდენიმეჯერ აგიხსენით: თაქფირი არ კეთდება მანამ, სანამ არ ისწავლის - ისლამში ახალად შესული, შორს უდაბნოში მცხოვრები, რომლის მიმართაც ჰუჯჯათი არ შესრულებულა, ისეთი თემების უცოდინარი, რომელიც დახურულია. ხოლო, რაც შეეხება საფუძვლებს, რომლებიც ალლაჰის მიერ ცხადადაა ნათქვამი და რომელიც მის წიგნში ნათლადაა გადმოცემული: ამ საკითხში ალლაჰის ჰუჯჯათი ყურანია. ყურანი ვისთანაც მიღწეულია, ის უკვე შეგონებულია.“[11]

ეს სიტყვები ზღვარს უვლებს მის მიერ ნათქვამ სხვა სიტყვებს, რომლებიც უცოდინრობის გამართლებას ეხება.

11.        უსთად აბდულყაადირ უდეჰ (რაჰიმაჰულლაჰ)

„თემექქუნის“ წესს შემდეგნაირად განმარტავს:

„ისლამის შარიათის ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი შემდეგია: დამნაშავემ შესრულებული ქმედების ჰარამობის შესახებ თუ იცის, მაშინ ის შესრულებულ ქმედებაზე პასუხისმგებელია. თუ არ იცის, მაშინ პასუხისმგებლობა არ დაეკისრება. ცოდნისთვის კი, ცოდნის მიღების შესაძლებლობა საკმარისია. პიროვნება, რომელიც მიღწეულია გარდატეხის ასაკამდე და რომელიც გონიერია, ცოდნის მიღების შესაძლებლობა თუ ექნება, გინდ არგუმენტებთან მიღწევა იყოს გინდ ვინმეზე შეკითხვა, რომელიც ინფორმაციას ფლობს, მაშინ ასეთი ადამიანის უცოდინრობა და ამის მიზეზად გამოყენება მიღებული არ იქნება. ყოველივე ამის გამო, სწავლულებმა თქვეს: ‘დარულ-ისლამში ჰუქმების არცოდნა საპატიო არ არის.’

პასუხისმგებელი პირი მცოდნედ ჩაითვლება თუ მას ცოდნის მიღების შესაძლებლობა ექნება. მანამ, სანამ ადამიანებს ცოდნის მიღების შესაძლებლობა ექნებათ, ჰარამობის შესახებ საერთოდ რომც არ იცოდნენ ან ცოტა იცოდნენ, მათი მდგომარეობა ჩაითვლება ისე, თითქოს ისინი მცოდნენი არიან.... აი ეს არის შარიათის ერთ-ერთი საფუძველი, რომელსაც გამონაკლისი არ აქვს. სწავლულებმა მოშორებით მცხოვრებთათვის, რომლებსაც მუსლიმანებთან შეხება არ აქვთ და ასევე, ისლამში ახალად შესულთა უცოდინრობა საპატიოდ იმიტომ მიიჩნიეს, რომ მათი ეს შეხედულება ეყრდნობა საფუძველს, რომლის მიხედვითაც მანამ, სანამ პიროვნებისთვის ცოდნის მიღება შესაძლებელი არ გახდება, მისთვის ჰარამობის უცოდინრობის პასუხისმგებლობა არ არსებობს. იმისათვის, რომ ცოდნის მიღება არ შეუძლიათ, არ განიხილებიან მათ მსგავსად, რომლებმაც შარიათის ჰუქმები იციან. ხოლო, ადამიანი, რომელიც მუსლიმანებს ან მცოდნე პიროვნებებს შორის ცხოვრობს და უცოდინრობას აცხადებს, მისი ეს განცხადება მიღებული არ არის...“[12]

12.        შეიხ შანქითი (რაჰიმაჰულლაჰ)

„ის, ვინც ცოდნის მიღების შესაძლებლობის მიუხედავად, დაუდევრად მოიქცევა და ადამიანის შეხედულებებს ალლაჰის ბრძანებებზე მაღლა დააყენებს, მაშინ მისი მდგომარეობა საპატიო არ არის.“[13]



[1] ალ-ფურუუყ, 2/148-150, დარულ მაარიფეს გამოცემა.

[2] ალ-ფურუუყ, 4/264.

[3] ალ-ფურუუყ, 4/289.

[4] იჰიააუ ულუუმი’დ-დიინ, 4/389.

[5] პერიოდი რა დროსაც ქალს არ შეუძლია გათხოვება.

[6] ალ-მუღნიი მეა’შ-შერხი’ლ-ქებირ, 10/156.

[7] საფუძველი ანუ ის, რომ ადამიანი უცოდინარი იბადება.

[8] იბნ რეჯებ, ალ-ყავააიდ, გვ: 343.

[9] სუიუტი, ალ-ეშბაჰუ ვე’ნ-ნაზააირ, გვ: 357-358, დარუ’ლ-ქითაბუ’ლ-არაბიია-ს გამოცემა, ჰ. 1407. ასევე იხ: ალ-მევსუათუ’ლ-ფიყჰიიე, 14/230.

[10] აზ-ზევააჯირ, 2/366, დარუ’ლ-მაარიფე-ს გამოცემა, ჰ. 1402.

[11] ად-დურერუ’ს-სენიიე ფი’ლ-ეჯვიბეთი’ნ-ნეჯდიიე, 8/90 და 9/28.

[12] აბდა’ულ-ყადიირ უუდეჰ, ათ-თაშრიუ’ლ-ჯინააი’ლ-ისლაამი, 1/430-431, დარუ’ლ-იჰიიაი თერასე’ლ-არაბიიე-ს გამოცემა, ჰ. 1405. ასევე, ამ სიტყვების მსგავსი გადმოცემულია: აბდულქერიმ ზეიდან, ალ-ვეჯიზუ ფი უსული’ლ-ფიყჰი, გვ: 76-77 და 112-114, მუესსესეთუ’რ-რესაილ-ის გამოცემა, ჰ. 1405; მუჰამმედ აბუ ზეჰრა, უსულუ’ლ-ფიყჰ, გვ: 347-352, დარუ’ლ-ფიქრი’ლ-არაბიიე-ს გამოცემა;

[13] შანქითი, ედვააუ’ლ-ბეიან, 7/554-555.

19 January 2021

მოწაფეების აიათი

 5/112. და როცა მოწაფეებმა ჰკითხეს მარიამის შვილ ღისას: ‘შეუძლია შენს ღმერთს, რომ გარდმოავლინოს ზეციდან ჩვენდა სუფრა? მიუგო: ‘გეშინოდეთ ალლაჰის, თუკი ხართ მორწმუნენი!

113. მიუგეს მათ: ‘გვსურს მივირთვათ მისგან, რათა ვიჯეროთ ჩვენი გულები და ვიცოდეთ, რომ რაც გვაუწყე სიმართლეა და ვიყოთ მოწმენი ამისა.’“

ამ აიათების გამოყენებით ამბობენ: „მოწაფეებმა ‘ისას (მშვიდობა მას) შუამავლობასა და ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი შეიტანეს. მიუხედავად ამისა, მათზე თაქფირი არ გაკეთებულა ანუ მათი უცოდინრობა საპატიო აღმოჩნდა.“

აიათების გაგებისთვის საჭიროა არაბული ენისა და ტერმინოლოგიის კარგად ცოდნა. ვნახოთ თუ როგორ გაიგეს სალაფმა სწავლულებმა ეს აიათი. სწავლულების შეხედულებების განხილვის დროს ყურადღება მიაქციეთ ორ რამეს:

ა) სწავლულთა უმეტესობამ ეს აიათი უცოდინრობასა და საპატიო მიზეზს რატომ არ დაუკავშირა?

ბ) როგორც ზოგიერთები ამტკიცებენ - „სალაფების იჯმათი უცოდინრობა საპატიოა“, მაშინ რატომ განმარტავენ სალაფები ასე დაწვრილებით ამ აიათებს? ამ საკითხში სალაფების იჯმა რომ ყოფილიყო, მაშინ მარტივად და მოკლედ იტყოდნენ, რომ ისინი (მოწაფეები) უცოდინრები იყვნენ და ამით დაასრულებდნენ საუბარს.

რაც შეეხება აიათის თაფსირს:

აიშამ (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) თქვა: „მოწაფეებს ეჭვი არ ჰქონიათ იმისა, რომ ალლაჰი სუფრას გარდმოავლენდა. მათ იკითხეს: ‘ღმერთისგან ისურვებ?’“[1]

აიშას (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) სხვა გადმოცემაში ნათქვამია: „მოწაფეები იმ დონეზე იცნობდნენ ალლაჰს, რომ მსგავს შეკითხვას - ‘ალლაჰს შეუძლია?’ - არ დასვამდნენ. მათ ‘ისას უთხრეს: ‘ღმერთს რომ სთხოვო შეგიძლია?’“[2]

ალიმ (ალლაჰი იყოს მისგან კმაყოფილი) თქვა: „სიტყვებში ’შეუძლია ღმერთს’ იგულისხმება ‘ღმერთი შეასრულებს შენ სურვილს?’“[3]

სუდდიმ თქვა: „მათ თქვეს: ‘შენ რომ სთხოვო შეასრულებს ღმერთი?’“[4]

საიდ ბინ ჯუბეირ: „მათ თქვეს: ‘შენ ისურვებ ღმერთისგან?’“[5]

ჰასან ალ-ბასრი: „ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი არ ჰქონიათ. მათი შეკითხვა გამოცდის შეკითხვის მსგავსია. გარდმოავლენს? არ გარდმოავლენს? თუ გარდმოავლენს, მაშინ ჩვენთვის ისურვე.“

იმამ ბაღავის თაფსირში: „...აიათის მნიშვნელობა შემდეგია: ‘შენ შესთხოვ ღმერთს?’. სხვებმა კი სხვანაირად წაიკითხეს. ასე, რომც იყო მათ ეჭვი არ შეუტანიათ. არამედ იკითხეს: ‘გარდმოავლენს? თუ არ გარდმოავლენს? ან მნიშვნელობა ასეთია: ‘შენ რომ სთხოვო შეგისრულებს?’“

იბნ ჯავზი „ზადულ მესირ“-ს თაფსირში გადმოსცემს: „მნიშვნელობა შემდეგია: ‘ღმერთი შეგისრულებს?’ ან ‘შენ ისურვებ?’. შემდეგ კი ამბობს: „ზოგიერთმა იფიქრა, რომ მათი რწმენა ჯერ კიდევ არ იყო სრულყოფილი. არგუმენტად კი ‘ისას სიტყვები მოჰყავთ: „გეშინოდეთ ალლაჰის.“ ანუ ამის მიზეზი ის იყო, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეიტანეს... სარწმუნო და სწორი განმარტება კი, პირველია...“

იბნი ჯავზი: „იბნუ’ლ ენბარი ამბობს: ‘არავის ეკადრება ის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვის შეტანა დააბრალოს. მათ მიერ ნათქვამი სიტყვები შემდეგის მსგავსია: ‘შენ ჩემთან დარჩენა შეგიძლია?’ მიუხედავად ამ შეკითხვისა, კითხვის დამსმელმა იცის, რომ მას დარჩენის ძალა აქვს. თუმცა მნიშვნელობა კი შემდეგია: ‘შენთვის მოსახერხებელია? შენთვის მისაღებია?“

იმამ ქურთუბი თავის თაფსირში იგივე შინაარსის განმარტებას გადმოსცემს იმამ ალ-ფარრასგან, იბნი ჰასსარისგან და მუაზ ბინ ჯებელისგან.

ასე, რომ ამ განმარტებებიდან გამომდინარეობს შემდეგი ორი საკითხი:

ა) აიათი წაკითხული უნდა იქნას შემდეგნაირად: „ჰელ თესთეთიუ რაბბექე (შენ შეგიძლია?)“ და არა შემდეგნაირად: „ჰელ იესთეთი’უ რაბბუქე (შენს ღმერთს შეუძლია?“

წაკითხვის ამგვარი ფორმა სალაფებიდან უმეტესობის არჩევანია. ამ ფორმით წაკითხვის დროს არავითარი პრობლემა არ არის: „შენ შეგიძლია ისურვო ღმერთისგან?“

ბ) ტერმინოლოგიური მნიშვნელობითაა ანუ „ჰელ იესთეთი’უ რაბბუქე (შენს ღმერთს შეუძლია?“ ამ სიტყვებს სხვა მნიშვნელობაც გააჩნია. „ისთითაა - იგულისხმება როგორც შესაძლებლობა, ასევე დანახვაც ანუ მისი ფორმა ეს კი არაა - „შეუძლია მოავლინოს?“, არამედ ესაა - „მოავლენს?“ ამ ორს შორის სხვაობა ცხადია.

რომელი მნიშვნელობითაც არ უნდა წაიკითხოთ, შედეგი ის არის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის შესაძლებლობაში ეჭვი არ შეუტანიათ.

ზოგიერთმა სწავლულმა კი განაცხადა, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი არ შეუტანიათ, არამედ რწმენისა და გულწრფელობის გაღრმავებისთვის მსგავსი რამ მოითხოვეს. ეს ფაქტი შედარებულია იბრაჰიმ შუამავლის (მშვიდობა მას) სურვილზე, რომელიც ბაყარა სურას 260-ე აიათშია გადმოცემული: “2/260. და როცა შეევედრა იბრაჰიმმა: ღმერთო ჩემო, მახილვინე მე, როგორ აცოცხლებ მკვდრებს, ბრძანა (ალლაჰმა): ნუთუ არ გწამს? მიუგო (იბრაჰიმმა): პირიქით, ოღონდ დასაშოშმინებლად გულისა ჩემისა. უთხრა: მაშინ დაიჭირე ოთხი ჩიტი, შეიჩვიე შენთან, შემდეგ ყოველ გორაკზე თითო ნაჭერი დადე მათი, და მოუხმე მათ, ისინი ქროლვით გამოქანდებიან შენსკენ. და იცოდე, რომ ალლაჰი ძლევამოსილია, ბრძენია.”

როგორც აიათშია გადმოცემული იბრაჰიმს (მშვიდობა მას) ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვი კი არ შეპარვია, არამედ გულის დასაშოშმინებლად მოითხოვა მსგავსი რამ. იგივენაირად განმარტავენ მოწაფეების სურვილსაც.

იმამ ქურთუბი აიათის განმარტებაში ამბობს: „მათი მოთხოვნა იბრაჰიმ შუამავლის მოთხოვნის მსგავსია.“

იმამ ალუსი განმარტებაში ამბობს, რომ ამგვარი მოთხოვნა იბრაჰიმის მოთხოვნის მსგავსია. ასევე, გადმოსცემს, რომ ეს განმარტება ათა-სია.

თაჰირ ბინ აშურამ განაცხადა, რომ ეს მოთხოვნა ეჭვს არ შეიცავს, არამედ რწმენის გაზრდისთვისაა, როგორც იბრაჰიმის მოთხოვნა.

სიტყვები „ვიცოდეთ, რომ რაც გვაუწყე სიმართლეა“ - არ ნიშნავს რომ მათ ‘ისა შუამავლის არ ირწმუნეს, რადგან არაბულ ტერმინოლოგიაში „ილმი“ დანახვის მნიშვნელობით, ხოლო „დანახვა“ ილმის მნიშვნელობითაც გამოიყენება.

„2/143... და დავადგინეთ ყიბლე, რომლისკენაც იდექი მხოლოდ იმიტომ, რომ გაგვეგო (გამოგვემჟღავნებინა) ვინ მიჰყვება შუამავალს და ვინ გაბრუნდებოდა უკან ქუსლებზე შემდგარი...“

აიათში მოხსენებული სიტყვა „გაგება“ დანახვის-გამოაშკარავების მნიშვნელობითაა, რადგან ალლაჰის ცოდნა მარადიულია. მან ისეც იცის გზიდან ვინ დაბრუნდება და ვინ არა.

„105/1. განა არ დაინახე, როგორ მოექცა უფალი შენი სპილოს პატრონებს?“

სინამდვილეში კი, შუამავალს ეს არ დაუნახავს, მან მხოლოდ იცოდა. ალისგანაა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ცნობილი ის ფაქტი, რომ თაფსირებში დანახვა ცოდნის მნიშვნელობით, ცოდნა კი, დანახვის მნიშვნელობითაა გადმოცემული.[6]

ეს კი მიუთითებს იმაზე, რომ მოწაფეების სურვილი იბრაჰიმ შუამავლის სურვილის მსგავსია, რაც ისეც ცნობილია. დანახვით კიდევ ერთხელ სურდათ, რომ რწმენა გაეძლიერებინათ.

ზოგიერთი საკითხის განმარტება:

ა) იმამ თაბერისა და იბნი ჰაზმის მსგავსი ზოგიერთი სწავლული აცხადებს, რომ მოწაფეებმა ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეიტანეს.

იმამ თაბერის აზრით, მათ ეჭვი გაუჩნდათ, თუმცა იგი არ ამბობს, რომ ეს საკითხი უცოდინრობის გამართლების არგუმენტია. საკითხის „თვისების არ მცოდნეზე თაქფირი სრულდება?“ შესახებ იმამ თაბერი ამბობს, რომ ეს ქუფრია (ანუ იმამ თაბერის აზრით ალლაჰის თვისების არცოდნა ქუფრია და სწორედ ამიტომ აცხადებს, რომ მასში ეჭვის შემტანი ქააფირია). ასევე, იმამის აზრით, აიათის დანარჩენი ნაწილი უცოდინრობის გამართლების არგუმენტი კი არა, პირიქით გაუმართლებლობის არგუმენტია, რადგან ალლაჰმა თქვა: „გეშინოდეთ ალლაჰის თუ ხართ მორწმუნენი“.

მიზეზი თუ რის გამოც ამ საკითხს შევეხეთ არის ის, რომ ზოგიერთს იმამ თაბერის ამგვარი განმარტება უცოდინრობის გასამართლებლად მოჰყავს და აცხადებს, რომ მოწაფეებს ეჭვი ჰქონდათ, მიუხედავად ამისა კი ეპატიათ. ასევე, სურა ა’რაფ/30 და სურა ქეჰფ/103-104 აიათების განმარტებაში შეგიძლიათ იხილოთ იმამ თაბერის აზრი შემდეგი საკითხისადმი - „ქუფრის შესრულებისთვის ილმი (ცოდნა) პირობა არ არის“.

რაც შეეხება იმამ იბნი ჰაზმს (რადიალლაჰუ ‘ანჰ): იმამი ამ შეხედულებით ჯუმჰურის (სწავლულების) წინააღმდეგ აღმოჩნდა და განაცხადა, რომ მათ ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეეპარათ.

ჩვენ ვიტყვით: დავუშვათ, რომ ჯუმჰურის წინააღმდეგ წასვლით, იბნი ჰაზმის ეს შეხედულება გავიზიარეთ და ვთქვით, რომ „ამ აიათიდან უცოდინრობის გამართლება“ გამომდინარეობს. მაშინ დაისმის კითხვა: საჰაბეებისა და ჯუმჰურის საწინააღმდეგო ეს შეხედულება, ზოგადი მნიშვნელობითაა საპატიო თუ კონკრეტულ პიროვნებებსა და საკითხებს მოიცავს?

-                პირველი: ალლაჰის სახელ-თვისებების უცოდინრობის საკითხში სწავლულთა შორის იხთილაფია.

-                მეორე: ისინი ახალად გამუსლიმანებულები არიან. აიათის გარეგნულ მნიშვნელობას იყენებენ ისინი, ვინც აცხადებენ, რომ მოწაფეებმა ეჭვი შეიტანეს. აიათის გარეგნული წყობა კი გვიჩვენებს, რომ ისინი ისლამში ახალად იყვნენ შესულნი, რის გამოც ალიმები ასეთი კატეგორიის ხალხის მდგომარეობას საპატიოდ თვლიან.

აქედან გამომდინარე, ეს საკითხი უცოდინრობის საყოველთაოდ გამართლების არგუმენტად არ გამოდგება, რადგან საზოგადოების მიერ შესრულებული ქუფრები ცხადად არის დაწერილი საკუთარ ხელთ არსებულ წიგნებში. ისინი ახალად გამუსლიმანებულ ხალხის კატეგორიას არ მიეკუთვნებიან. საბოლოოდ ჯამში, სწავლულთა და არგუმენტის მიხედვით, ეს საკითხი დღევანდელი ხალხის უცოდინრობის გასამართლებლად არ გამოდგება.

ბ) ყურანის განმმარტებლები ამ საკითხის განმარტების დროს შემდეგ მეთოდს მიჰყვებიან: ჯერ ორი თაფსირს გადმოცემენ, შემდეგ კი ერთ შეხედულებას ირჩევენ და მის შესახებ ვრცლად ან მოკლედ საუბრობენ. ჯუმჰური საჰაბეების თაფსირს და გადმოცემას ირჩევს, რომელშიც არავითარი ეჭვი არ არის. უცოდინრობის გასამართლებელი არგუმენტის გამომყენებლები, ამ საკითხის განმარტებას საწინააღმდეგო შეხედულების თაფსირებიდან გადმოსცემენ. თუმცა, იმამის საბოლოო არჩევანზე არაფერს ამბობენ. მკითხველს კი ჰგონია, რომ ყველა თაფსირი ერთიდაიგივეს გადმოსცემს ანუ ის, რომ მოწაფეებს ალლაჰის ძლევამოსილებაში ეჭვი შეეპარათ. რაღაცის ერთ წიგნში გადმოცემა სულ სხვა რამეა, ხოლო მწერლის მიერ ამ გადმოცემის აღიარება კი სულ სხვა. ეს ფაქტიც ძალიან მნიშვნელოვანია.

გ) ზოგიერთმა სწავლულმა თქვა, რომ მოწაფეების ორი ჯგუფი არსებობდა. ერთი მათგანი მორწმუნე, ხოლო მეორე ურწმუნო იყო. ამბობენ, რომ ისინი მეორე ჯგუფის მოწაფეები იყვნენ, თუმცა ამასთან დაკავშირებით არავითარი არგუმენტი არ გადმოუციათ. აიათის გარეგნობა და სახელი (ჰავარი) ამგვარი შეხედულების საპირისპიროა, ასე რომ ეს შეხედულება ბათილია.


[1] ქურთუბის თაფსირი

[2] ად-დურ ალ-მანსურ ფი თეფსირ ბილ-მა’სურ იმამ სუიუტი

[3] ად-დურ ალ-მანსურ ფი თეფსირ ბილ-მა’სურ იმამ სუიუტი

[4] ბაჰრულ მუჰით

[5] ბაჰრულ მუჰით

[6] ქურთუბის თაფსირი

16 January 2021

5.3: სწავლულების ზოგიერთი გამონათქვამები, რომლებიც „ცოდნის მიღების შესაძლებლობა“-ს ეხება

 3.    იბნუ’ლ-ყაიიმ (რაჰიმაჰულლაჰ)

„...ადამიანების მიმართ ალლაჰის ჰუჯჯათი შუამავლებით, წიგნების გარდმოვლენითა და მათთან მიღწევით სრულდება, მიუხედავად იმისა ისინი ცოდნას მიიღებენ თუ ვერა. მათ მიმართ იყამეთუ’ლ ჰუჯჯათი შესრულებულად ითვლება, რადგან ცოდნის მიღების შესაძლებლობა გააჩნიათ. ის, ვინც ალლაჰის ბრძანებებისა და აკრძალვების შესწავლის შესაძლებლობის მიუხედავად ცოდნას არ მიიღებს, (მაშინ მისი მდგომარეობა არასაპატიოა) რადგან მის მიმართ ჰუჯჯათი უკვე შესრულებულია.“[1]

„ვალდებულებების შესახებ ჰუქმები ცოდნის მიღების შესაძლებლობისა და ძალის მიხედვით იცვლება.“[2]

„თუ იკითხავენ: ‘როგორც აიათშია ნათქვამი - ისინი ფიქრობენ რომ სწორ გზაზე დგანან - პიროვნება საკუთარ თავს ჭეშმარიტ გზაზე თუ მიიჩნევს, მაშინ გზასაცდენილობის საკითხში მისი მდგომარეობა საპატიოა?’ შემდეგნაირად ვუპასუხებთ: ‘რომლებმაც ალლაჰის შუამავლის მოტანილს ზურგი შეაქციეს, საკუთარი თავი ჭეშმარიტ გზაზე რომც მიაჩნდეთ, მათი მდგომარეობა გამართლებული მაინც არ არის, რადგან ჭეშმარიტი გზისკენ მომპატიჟებლისგან ზურგი იქციეს და თავიანთი დაუდევრობის საფუძველზე საჭიროებისამებრ არ მოიმოქმედეს. ასეთ დროს, მათი გზასაცდენილობის მიზეზი დაუდევრობა და ზურგის შექცევაა. განსხვავებაა ამგვარ მდგომარეობას შორის და ისეთი პიროვნების მდგომარეობას შორის, ვისთანაც ჰუჯჯათი არ მისულა. ყურანში არსებული მუქარა პირველ ჯგუფს მოიცავს. ხოლო, რაც შეეხება მეორე ჯგუფს, ალლაჰი არავის დასჯის მანამ, სანამ ჰუჯჯათს არ მიუტანს.’“[3]

„გადმოცემულია შუამავლის სარწმუნო სიტყვები: ‘მას, ვინც გზასაცდენილობისკენ მოუწოდებს, მიმდევართა ცოდვა ისე დაეწერება, რომ მის მიმდევართა ცოდვებს არაფერი დააკლდებათ.’ ეს კი გვიჩვენებს, რომ მიმდევართა ქუფრი სწორედ მათზე გაყოლისა და მიბაძვის შედეგია. ასევე, გაუგებრობას ადგილი რომ არ ჰქონდეს, საჭიროა შემდეგი საკითხის განმარტება: განსხვავებაა მიმბაძველს, რომელიც ჭეშმარიტების შესწავლის შესაძლებლობის მქონე გზასაცდენილია და მას შორის, რომელსაც ამის არანაირი შესაძლებლობა არ გააჩნია. დაკისრებული ვალდებულება შეუსრულებლად ეთვლება მას, ვისაც ცოდნის მიღების შესაძლებლობა გააჩნდა და შესაბამისი ძალისხმევა არ გამოიჩინა. ამის გამო ალლაჰის წინაშე ასეთი ადამიანი გამართლებული არ არის. ხოლო, რაც შეეხება მას, ვისაც არანაირად არ შეუძლია ცოდნის მიღება და რომელსაც შეკითხვისა და შესწავლის გზები მოჭრილი აქვს: ამგვარი ხალხი ორ ნაწილად იყოფიან:

პირველი: ის, ვისაც ჭეშმარიტ გზაზე ყოფნა სურს, უყვარს და ყველაფერს ურჩევნია იგი, თუმცა ფიზიკურად არ შეუძლია ჭეშმარიტების მოძებნა, გაგება ან ისეთი ადამიანის ნახვა, ვინც ჭეშმარიტი გზისკენ მიუთითებს. ამგვარი პიროვნების ჰუქმი მსგავსია ფათრათის დროს მცხოვრების ჰუქმისა, ვისთანაც ჰუჯჯათი არ მისულა.[4]

მეორე: გზასაცდენილი, ვისაც არ სურს ჭეშმარიტი გზა. ის, ვინც თავისი გზასაცდენილობით კმაყოფილდება.

პირველი ამბობს: ჰეი ჩემო ღმერთო, ამჟამინდელ ჩემ მდგომარეობაზე უკეთესი რომ ვიცოდე, უეჭველად მას ავირჩევ და წინას მივატოვებ. თუმცა, იმის გამო რომ ამჟამინდელის გარდა სხვა არაფერი ვიცი, უკეთესს ვერც ვასრულებ. ეს არის ის, რაც შემიძლია.

მეორე კატეგორიის ადამიანი კი, არსებულ მდგომარეობაზე კმაყოფილია. სხვა რამეს არც ირჩევს და არც მოითხოვს. მისთვის სულერთია ჭეშმარიტების გაგება შეეძლება თუ არა.

ამ ორი კატეგორიის ხალხიდან თითოეული ცოდნის მიღებაში უსუსურია. შემდეგი განსხვავების გამო ერთი მეორეზე არ შეიდარება: პირველი პიროვნება ფათრათის პერიოდში მცხოვრები რელიგიის მაძიებელია, რომელიც მთელ ძალისხმევას ხარჯავს, თუმცა ჭეშმარიტებას ვერ იპოვის, რის გამოც უცოდინარი დარჩება. მეორე კი არის ის, ვისაც ჭეშმარიტების მიგნება საერთოდ არ სურს, რელიგიას საერთოდ არ იკვლევს და ამგვარად შირქის გზაზე მოკვდება. ამ ორ უმწეოს შორის განსხვავება სწორედ ეს არის.

ამ საკითხის კარგად გაგება საჭიროა. ალლაჰი ყიამეთის დღეს საკუთარი ჰუქმითა და სამართლით განსჯის. ალლაჰი არ დასჯის მას, ვის მიმართაც შუამავლების საშუალებით ჰუჯჯათი არ შესრულებულა. ეს არის ზოგადი ჰუქმი, რომელიც მის გაჩენილთ ეხება. რაც შეეხება პიროვნებებს და იმას თუ რომლის მიმართ შეასრულა ალლაჰმა ჰუჯჯათი - აი ამ საკითხში ჩარევა შეუძლებელია. ასეთ დროს, პიროვნებისთვის ვალდებულებაა რწმენა იმისა, რომ ქააფირია ის, ვინც ისლამის გარდა სხვა რელიგიას წარმოადგენს და ის, რომ ალლაჰი მანამ არ დასჯის ვინმეს, სანამ შუამავლების საშუალებით ჰუჯჯათს არ მიუტანს. ზოგადი ჰუქმი ეს არის. პიროვნებების ჰუქმი კი ალლაჰთანაა. ახირეთისთვის განკუთვნილი ჯილდოსა და სასჯელის შესახებ ჰუქმებს ალლაჰი გასცემს.

რაც შეეხება ამქვეყნიურ (დედამიწისეულ) ჰუქმებს: ჰუქმი ადამიანების ნამოქმედარის (გარეგნობის) მიხედვით გაიცემა. მაგალითად, ქააფირების ბავშვები და მათ შორის მცხოვრები გიჟები ამქვეყნიური ჰუქმით ქააფირები არიან, რადგან მათი ჰუქმი მათი მეურვის მიხედვით გაიცემა.

ამგვარი დეტალური ახსნა-განმარტების შემდეგ, ვიმედოვნებ, რომ ამ საკითხში გაუგებრობა აღარ იარსებებს.“[5]



[1] მედარიჯუ’ს-სალიყიინ, 1/239.

[2] ი’ლაამუ’ლ-მუვაქქინ, 4/220.

[3] მიფთაჰუ დარი’ს-საადე, გვ. 44.

[4] მთარგმნელის შენიშვნა: დედამიწიესული ჰუქმით ქააფირებად ითვლებიან, თუმცა არ დაისჯებიან მანამ, სანამ მათ მიმართ ჰუჯჯათი არ შესრულდება.

[5] თარიყუ’ლ-ჰიჯრეთეინ, გვ: 412.