10 July 2019

2.2 ნამაზი როგორ სრულდება?


საფების სისწორის დაცვა აუცილებელია, რადგან ან-ნუმან ბაშირისგან გადმოცემულია: ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „ან საფებს გაასწორებთ ანდა უზენაესი ალლაჰი დაგყოფთ.“[1]
იმამ ნავავი ჰადისის განმარტებაში ამბობს: „ანუ ალლაჰი თქვენს შორის მტრობას, შურს და გულებში წინააღმდეგობას მოათავსებს.“[2]
აშკარაა ის, რომ საფების სისწორის დაუცველობა ცოდვა და სუნნეთის საწინააღმდეგოა. ყოველივე ამის გამო საფის სისწორის დაცვა ვააჯიბია. იმის გამო, რომ ამ შემთხვევაში ჰარამის შესრულების შესაძლებლობა არსებობს, საფის უგულებელყოფა და ნაკლით, დარღვეული ფორმით შესრულება დასაშვები არ არის. ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) საფების გასწორებას ბრძანებდა. ანასისგან (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „საფების სისწორე დაიცავით, რადგან მისი სისწორე ნამაზის სწორად შესრულების ერთ-ერთი ნაწილია.“[3]
თუმცა, გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ საფების უზუსტობა - უპირატესობის მქონე შეხედულების მიხედვით - ნამაზის გაუქმებას/განულებას არ იწვევს, რადგან საფების სისწორის დაცვა ნამაზიდან გამომდინარე ვააჯიბია და არა ნამაზის შიგნით არსებული რომელიმე ფარძი. ნამაზიდან გამომდინარე არსებული ვააჯიბის მიმტოვებელი ცოდვილი ხდება, თუმცა მისი ნამაზი განულებული არ არის. მსგავსი ეზნის კითხვისა...
საფების სისწორეში ერთ ხაზში დგომა და რიგის პარალელურობა მოიაზრება. ანასისგან (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ)  ბრძანა: „საფების სისწორე დაიცავით. თქვენ ჩემს უკანაც კი გხედავთ.“ ანასი ამბობს: „ამის გამო, ყოველმა მუსლიმანმა ერთმანეთის მხარი მხარს, ხოლო ფეხი ფეხს მივადეთ.“[4]
ან-ნუმან ბინ ბაშირი ამბობს: „მე დავინახე, რომ ჩვენგან არსებული ყოველი ადამიანი მის გვერდით მდგომის ფეხს ფეხით ეხებოდა.“[5]
საფის ერთ ხაზზე გასწორებასთან ერთად, მისი სიმჭიდროვეც საჭიროა იმისათვის, რომ ეშმაკმა გასასვლელი ხვრელი ვერ იპოვოს. აბდულლაჰ ბინ ომარის (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემის მიხედვით, შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „საფების სისწორე დაიცავით. მხრები ერთ დონეზე განათავსეთ და სიცარიელე შეავსეთ. თქვენი მუსლიმი ძმები ერთ მხარეს თუ გადაიწევიან, მაშინ გაყევით და ეშმაკების შესასვლელი სიცარიელე არ დატოვოთ. ვინც ერთ საფს სრულად შეადგეს/შეაწებებს, ალლაჰი მას გაამყარებს, ხოლო ის, ვინც საფს გაწყვეტს, ალლაჰიც მას მოკვეთს.“[6]
ანასისგან (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „საფები ძალიან მჭიდროთ დაიჭირეთ. მათ შორის არსებული მანძილი შეამოკლეთ. სხეული ერთ დონეზე მოაწყვეთ. ვფიცავ მას, ვისაც ჩემი სული ეკუთვნის, მე ვხედავ თუ როგორ შედის ეშმაკი საფებს შორის სიცარიელეში.[7]
მეორე საფის მოწყობამდე პირველი საფის შევსებაა საჭირო, რაც შემდგომ ამგვარად უნდა გაგრძელდეს. ყურადღება უნდა მიექცეს საფებს შორის მანძილს და ასევე, საფებსა და იმამს შორის მანძილს. ქალების საფები კაცების საფების უკან ცალკე უნდა მოეწყოს, რადგან ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „კაცების საფებს შორის საუკეთესო პირველი რიგია, ხოლო ყველაზე ცუდი კი ბოლო. ქალების საფებს შორის ყველაზე ცუდი პირველი რიგი, ხოლო ყველაზე სასარგებლო კი ბოლოა.“[8]




[1] ბუხარი, 1/176.
[2] იბნი ჰაჯერ, ფეთჰუ’ლ-ბარი, 2/207.
[3] ბუხარი, 1/177.
[4] ბუხარი, 1/177.
[5] აბუ დავუდ, 1/433, ჰადისის : 666; ალ-ალბანი, სახიხუ სუნენ-ი აბუ დავუდ, 1/131, ჰადისის №: 620.
[6] აბუ დავუდ, 1/443, ჰადისის : 666; ალ-ალბანი, სახიხუ სუნენ-ი აბუ დავუდ, 1/131, ჰადისის : 620.
[7] აბუ დავუდ, 1/434, ჰადისის №: 667; ალ-ალბანი, სახიხუ სუნენ-ი აბუ დავუდ, 1/131, ჰადისის : 621.
[8] მუსლიმ, 1/326, ჰადისის №: 440;

06 July 2019

2.1 ნამაზი როგორ სრულდება?


ნამაზი მშვიდად და აღელვების გარეშე უნდა შესრულდეს, რადგან ნამაზი არის ადგილი, სადაც ალლაჰის წინაშე ვდგებით. პიროვნება ნამაზის შესრულებას რომც აგვიანებდეს ეს ასეა, რადგან აბუ ჰურაირა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ალლაჰის შუამავლისგან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) გადმოგვცემს: „ყამეთის ხმას როდესაც გაიგონებთ მშვიდად და აღელვების გარეშე წადით. არ იჩქაროთ. შეასრულეთ ის, რასაც მიუსწრებთ და აანაზღაურეთ ის, რასაც ვერ მიუსწარით.“[1] ეს არის ის მეთოდი, რაც ალლაჰის წინაშე უნდა შევასრულოთ.
მუსლიმანის მესჯიდში შესვლის დროს ეზანი წაკითხული თუ არ არის, მაშინ ნამაზს რა რაოდენობითაც სურს შეასრულებს. ხოლო ეზანი თუ წაკითხულია, მაშინ ფარძ ნამაზამდე რატიბს (სუნნეთს) ილოცებს. ხოლო ფარძ ნამაზამდე რატიბი ნამაზი (სუნნეთი) თუ არ არის, მაშინ ეზნისა და ყამეთის შორის ნებაყოფლობით სუნნეთ ნამაზს შეასრულებს, რადგან შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „ყოველ ეზნისა და ყამეთს შორის ნამაზია.“ შემდეგ კი დაამატა: „ვისაც სურს.“[2] შესრულებული ნამაზი რატიბი სუნნეთი რომც იყოს, „თაჰიიათუ’ლ მესჯიდის“ ადგილსაც იკავებს, რადგან შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „თქვენგან რომელიმემ მესჯიდში შესვლისას დაჯდომამდე ორი მუხლი ნამაზი (თაჰიიათუ’ლ მესჯიდ) ილოცოს.“[3] რისი განხორციელებაც რატიბი სუნნეთით ან ეზნისა და ყამეთის შორის შესრულებული სუნნეთის საშუალებითაა შესაძლებელი.
ამის შემდეგ, მუსლიმანი ნამაზის შესრულების განზრახვით უნდა დაჯდეს, რადგან აბუ ჰურაირას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „უეჭველად, თქვენგან რომელიმე ნამაზის შესასრულებელ ადგილას სანამ გაჩერდება, მანამ ანგელოზები მას - მანამ, სანამ აბდესს არ მოშლის - დუ’ას (ვედრებას) შემდეგნაირად გაუკეთებენ: ‘ჩემო ალლაჰო, შეიწყალე ის.’ თქვენგან რომელიმეს სახლში, საკუთარ ოჯახთან წასვლას მხოლოდ და მხოლოდ ნამაზი თუ უშლის ხელს, მაშინ მისი მდგომარეობა გაგრძელდება ისე, თითქოს ის ნამაზშია.“[4]
იმამის დაგვიანების საფუძველზე პიროვნება ნამაზს დაგვიანებით თუ შეასრულებს, მაშინ ზიანი არ არის, რადგან ის ნამაზში ითვლება მანამ, სანამ ნამაზს ელოდება. პიროვნება ნამაზის შესრულების ადგილას ყოფნას სანამ განაგრძობს, მანამ ანგელოზები მას დუ’ას უკეთებენ და ალლაჰს მისთვის პატიებას სთხოვენ.
მუსლიმანმა ნამაზისთვის ყამეთის წაკითხვის დროს ფეხზე უნდა ადგეს. ყამეთის დასაწყისში, კითხვის დროს თუ ბოლოში წამოდგება მნიშვნელობა არ აქვს, ყველა მათგანი მისაღებია, რადგან ალლაჰის შუამავალს წამოდგომის დრო არ დაუკონკრეტებია. მან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „ნამაზისთვის ყამეთის წაკითხვის დროს მანამ არ წამოდგეთ ფეხზე, სანამ მე არ დამინახავთ.“[5]
ამის მიზანი კი იყო ის, რომ მუსლიმანს ნამაზის საწყისი თაქბირი არ გაეცდინა და ამგვარად ნამაზის დაწყებისთვის მომზადებულიყო.


[1] ბუხარი, 1/156.
[2] ბუხარი. 1/154.
[3] ბუხარი, 1/114.
[4] ბუხარი, 1/160.
[5] ბუხარი, 1/156-157.

01 July 2019

2. ნამაზი როგორ სრულდება?


მალიქ ბინ ალ-ჰუვაირის გადმოცემული ჰადისის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანებს: „...და იმ ფორმით შეასრულეთ ნამაზი, რა ფორმითაც ჩემს მიერ შესრულებული ნამაზი იხილეთ...“[1]
ანგელოზმა ჯიბრილმა ალლაჰის შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ქააბას კარების გვერდით ნამაზის შესრულების ფორმა და დროები შეასწავლა. საჰაბეებმა ნამაზი ალლაჰის შუამავლისგან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) შეისწავლეს. მათ შემდგომ მოსულმა მუსლიმებმა კი დღემდე, თაობიდან თაობაზე გადაცემით ნამაზის შესრულების ფორმა გადმოსცეს.
ნამაზი არის ღვთისმსახურება, რომლის პირობაც გულწრფელობა და შუამავალზე (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიბაძვით შესრულებაა. ის, ვინც ნამაზს გულწრფელად ალლაჰის კმაყოფილებისთვის არ შეასრულებს, შირქში ჩავარდება და შესრულებული ღვთისმსახურება სახიხი[2] არ იქნება, რადგან უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „39/65. და ვფიცავ, ზეშთაგეგონა შენ და იმათ, რომელნიც იყვნენ შენს უწინ: „თუკი დაუდგენ (ალლაჰს) თანაზიარს, უთუოდ, ამაო გახდება შენი საქმენი და უსათუოდ, აღმოჩნდები წაგებულთა შორის“.“ შუამავალზე (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიბაძვის გარეშე შესრულებული ღვთისმსახურებაც უარყოფილია, რადგან ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) აიშას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) მიერ გადმოცემულ ჰადისში ბრძანებს: „ყოველი პიროვნება, რომელიც ჩვენს საქმეში (რელიგიაში) არ არსებულს შემდგომ დაამატებს/გამოიგონებს, უარყოფილი იქნება.“[3]
ნამაზი ისლამის ყველაზე დიდი შემადგენელი ნაწილია. მისი უარყოფით მიმტოვებელი პიროვნება ქააფირი (ურწმუნო) გახდება. სიზარმაცის ან სხვადასხვა საქმეებით დაკავებითა და შარიათული საპატიო მიზეზის გარეშე მისი მიმტოვებელიც იგივენაირად ქააფირია. სუნნეთში ეს საკითხი ძალიან აშკარაა. ჯაბირისგან (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოცემულია: „ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: ‘პიროვნებასა და შირქს/ქუფრს შორის განმასხავებელი ნიშანი ნამაზის მიტოვებაა.’“[4]
ნამაზი შეიცავს:
·   ყიამს,[5] რა დროსაც ხდება ქირაათი.[6]
·   რუქუღს,[7] რა დროსაც სრულდება თესბიჰი.[8]
·   რუქუღიდან გასწორებას, რაც ცალკე ალლაჰის შექებას/გახსენებას მოიცავს.
·   მათ შორის ერთხელ დაჯდომას და თესბიჰის შესრულებას.
ზემოთ ჩამოთვლილს ერთად „ერთი მუხლი“ ეწოდება. ნამაზი რამოდენიმე მუხლისგან შედგება.
·   ფარძი[9] ნამაზი ხუთია:
·   ფაჯრი ნამაზის (დილის ნამაზის) ფარძი, რომელიც მგზავრობაშიც[10] და საცხოვრებელ ადგილზეც ორი მუხლია.
·   ზუხრი (შუადღის ნამაზი), ‘ასრი (სამხრობის ნამაზი) და ‘იშას (ძილის წინა ნამაზი) ფარძი, რომელიც მგზავრობაში ორ-ორი მუხლი, ხოლო საცხოვრებელ ადგილას ოთხი მუხლია.
·   მაღრიბის (საღამოს ნამაზი) ფარძი, რომელიც მგზავრობაშიც და საცხოვრებელ ადგილზეც სამი მუხლია.
მუსლიმან პიროვნებას ნამაზის შესრულება შეუძლია როგორც ცალკე, ასევე ჯამაათის ერთად. პიროვნება აბდესს თუ აიღებს და ჯამაათით ნამაზის შესრულებას გადაწყვეტს, მაშინ მის მიერ გადადგმული ყოველი ნაბიჯის გამო უზენაესი ალლაჰი მას ერთი საფეხურით აამაღლებს და მის კუთვნილ ერთ ცოდვას წაუშლის. აბუ ჰურაირა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გადმოგვცემს: „ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: ‘...რომელიმე მუსლიმანი აბდესს კარგად და გულდასმით თუ აიღებს და მესჯიდში მხოლოდ და მხოლოდ ნამაზის შესასრულებლად წავა, მაშინ მის მიერ გადადგმული ყოველი ნაბიჯის გამო უზენაესი ალლაჰი მას ერთი საფეხურით აამაღლებს და ერთ ცოდვას წაშლის...“[11]


[1] ბუხარი, 1/155.
[2] სარწმუნო, მიღებული.
[3] მუსლიმ, 2/1343, ჰადისის : 1718.
[4] მუსლიმ, 1/88, ჰადისის : 82.
[5] დგომას.
[6] ყურანიდან სურას და აიათის კითხვა.
[7] წელში მოხრა.
[8] ალლაჰის მოხსენება.
[9] სავალდებულო.
[10] მგზავრს მგზავრობის დროს ფარძი ნამაზების ოთხი მუხლის ორ მუხლად შესრულება შეუძლია.
[11] მუსლიმ, 1/459, ჰადისის : 649.