15 May 2020

4.0: რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

მესამე ნაწილი

რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

ამ თემასთან დაკავშირებით სამი საკითხი არსებობს:
1)   რისალეთ ჰუჯჯეთის ნიშან-თვისება
2)   პიროვნების თვისებები, რომელიც რისალეთ ჰუჯჯეთს ასრულებს
3)   რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

რისალეთ ჰუჯჯეთის ნიშან-თვისება

უზენაესი ალლაჰის მიერ ადამიანებზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა - რასთანაც ჯილდო და სასჯელია დაკავშირებული - რისალეთ ჰუჯჯეთით სრულდება. რისალეთ ჰუჯჯეთი კი არის ცოდნა (ილმი), რომელსაც ალლაჰი შუამავლებს გადასცემს.
ჩვენი შუამავლის მიერ მოტანილი ილმი (ცოდნა) ყურანია, შემდეგ კი სუნნეთი, იჯმა[1] და სარწმუნო ყიასი (შედარება). თითოეული მათგანი შარიათული არგუმენტია.
ა) ყურანი:
ყურანში ნაბრძანებია: „6/19... შთამეგონა მე ეს ყურანი, რათა შეგაგონოთ ამით თქვენ და იგინიც, რომელთაც მისწვდება (1) (რათა შეგონებული იქნას ყველა ადამიანი და ასევე ჯინებიც).“
„9/6. და თუ რომელიმე წარმართი თავშესაფარს გთხოვს, შეიფარე იგი, რათა მოისმინოს ალლაჰის სიტყვა.“
„98/1. ღვთიური წიგნის მფლობელნი და წარმართნი, რომელთაც უარყვეს ჭეშმარიტება, სანამ არ მოუვათ ნათელი მტკიცება (ცხადი სასწაული), მანამ არ გაემიჯნებიან (ურჯულოებას).
2. ალლაჰის მხრიდან წარმოგზავნილი შუამავალი უკითხავს მათ სიცრუისგან განწმენდილ (ყოველგვარი ეჭვისგან შორს მყოფ) ფურცლებს...“
აიათები მოწმობს იმაზე, რომ ჰუჯჯეთი ყურანით სრულდება, რაზეც შუამავლის სიტყვებიც მიუთითებს: „ყურანი არგუმენტია შენს სასარგებლოდ ან შენს საწინააღმდეგოდ. ადამიანები ძალისხმევას იჩენენ, ზოგიერთები საკუთარ თავებს ჯოჯოხეთისგან ათავისუფლებენ, ზოგიერთები კი ინადგურებენ.“[2]
რწმენის ექვსი პირობა: ალლაჰის, ანგელოზების, წიგნების, შუამავლების, ახირეთის დღისა და ბედისწერის დაჯერება...
ისლამის ხუთი პირობა: ორი შეჰადეთი, ნამაზი, ზექათი, მარხვა და ჰაჯობა...
განსაზღვრული ჰარამები: მრუშობა (ზინა), ალკ. სასმელი, პროცენტი, ქურდობა, ტყუილი და სხვა მსგავსი ყოველივე საკითხი ყურანში აშკარად და გარკვევითაა გადმოცემული, რომელსაც ალიმიც (სწავლულიც) და ჯააჰილიც (უცოდინარიც) ძალიან მარტივად გაიგებს. ყოველივე ამის გამო, იბნი აბბასმა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) თქვა: „თაფსირის (ყურანის ახსნა-განმარტების) ოთხი ფორმა არსებობს: არაბისთვის ადვილად გასაგები განმარტება; თაფსირი, რომლის უცოდინრობაც არავისთვისაა საპატიო; სწავლულებისთვის გასაგები თაფსირი და განმარტება, რომელიც ალლაჰის გარდა არავინ იცის. ამ უკანასკნელის შესახებ ვინც სიტყვას იტყვის, მაშინ ის მატყუარაა.“[3]
უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „54/17. და ვფიცავ, ჩვენ გავაიოლეთ ყურანი შეგონებისთვის. მიუხედავად ამისა, განა არის ვინმე, ვინც შეიგონებს?“
„47/24. ნუთუ ისინი ყოველმხრივად არ გაიაზრებენ ყურანს? ან იქნებ გულთა ზედა აბია საკეტნი თვისი?“
შანქითი (რაჰიმაჰულლაჰ) ამ აიათის განმარტებაში ამბობს: „იცოდე, რომ ზოგიერთების სიტყვები ‘ყურანის შესახებ ფიქრი, მისი გაგება და მისით მოქმედება მხოლოდ და მხოლოდ მუჯთეჰიდებისთვისაა[4] (სწავლულისთვისაა) დაშვებული.’ არავითარ შარიათულ არგუმენტს არ ეყრდნობა. გამოგონილი პირობების საფუძველზე აცხადებენ რომ ჩვეულებრივ მოკვდავს ამის უფლება არ აქვს.
ჭეშმარიტება კი შემდეგია: ყურანის შესწავლა და გაგება, ყურანისა და სუნნეთის მოწოდებების შესწავლა და ცოდნის საფუძველზე მოქმედება ვააჯიბია. ყურანისა და სუნნეთის დავალებით შესასრულებელი ქმედების უცოდინრობით შესრულების მცდელობა იჯმათი აკრძალულია. თუმცა, პიროვნების მიერ ყურანიდან და სუნნეთიდან მოპოვებული სახიხი (სარწმუნო) ინფორმაციის - შეიძლება ეს რომელიმე აიათი ან ჰადისი იყოს - საფუძველზე მოქმედება საჭიროა.
როგორც ცნობილია, ზოგადად გაკიცხულია ის, ვინც ალლაჰის წიგნის შესახებ არ ფიქრობს და არ იაზრებს მას. აიათი მუნაფიყებისა და ქააფირების შესახებ მოევლინა. ყურანით მოქმედება, მისგან სარგებლის მიღება და მისით ჭეშმარიტ გზაზე დადგომა, მხოლოდ სწავლულებისთვის რომ ყოფილიყო, მაშინ ალლაჰი ქააფირებს არ დაემუქრებოდა და არ გაკიცხავდა იმის გამო, რომ მათ ყურანის საშუალებით ჭეშმარიტი გზა ვერ იპოვეს.
ისლამის მეთოდოლოგიაში (უსულ) არსებულ ერთ-ერთი წესის მიხედვით, აიათი მოვლენის მიზეზი (მდგომარეობა), უეჭველად აიათის მნიშვნელობაში შედის. აქედან გამომდინარე, აიათის შემცველობაში ქააფირებისა და მუნაფიყების არსებობა უდავოა. სწავლულების გარდა სხვას ყურანის გაგება/გააზრება რომ არ შეძლებოდათ, მაშინ ალლაჰი ქააფირებს იმის გამო არ გაკიცხავდა, რომ ყურანის შესახებ არ დაფიქრდნენ და მისით არ იმოქმედეს.
როგორც გაიგეთ, ჭეშმარიტება მათი შეხედულების[5] საპირისპიროა. იჯთიჰადის[6] პირობები მაშინ არის აუცილებელი, როდესაც ამის საჭიროება და საფუძველი არსებობს. ყურანიდან და სუნნეთიდან სახიხი არგუმენტების მიხედვით იჯთიჰადი (არსებული არგუმენტების საფუძველზე ჰუქმის გაცემა) ყველასთვის არ არის ნებადართული. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ მიყოლა და დამორჩილებაა საჭირო. ყურანსა და სუნნეთში არსებული აშკარა რაღაცეების შესრულების აკრძალვა იმ მიზეზით, რომ ადამიანი აბსოლუტურ იჯთიჰადის დონეს სანამ არ მიაღწევს მას ამის უფლება არ აქვს, მცდელობაა იმისა, რომ მუსლიმანს ყურანით სარგებლობა აკრძალული აქვს მანამ, სანამ გარკვეულ დონეს არ მიაღწევს. ამგვარ შეხედულებას კი ალლაჰის წიგნში და შუამავლის სუნნეთში არანაირი დასაყრდენი არ აქვს.“[7]



[1] სწავლულების ერთხმიანი აზრი.
[2] მუსლიმ, გადმოგვცემს აბუ მალიქ ალ-აშ’არი.
[3] გადმოგვცემს იბნ ჯარირი. იბნ თაიმიია, მეჯმუუ ფათავა, 13/375 და 384.
[4] რელიგიური პირი, რომელიც საკითხის ირგვლივ არსებულ ყველა არგუმენტს იკვლევს, რის შემდეგაც ჰუქმს გამოსცემს.
[5] შეხედულება, რომლის მიხედვით, ყურანის გაგება/გააზრება მხოლოდ სწავლულებს შეუძლიათ.
[6] არსებული არგუმენტების საფუძველზე ჰუქმის გაცემა.
[7] შანქითი, ედვაუ’ლ-ბეიან, 7/430-434.

01 May 2020

ნაწილი 3.0: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

ერთ-ერთი გაფრთხილება მათი შეცდომის შესახებ, რომლებმაც ჯააჰილობა (უცოდინრობა) აბსოლუტურად საპატიო მიზეზად მიიჩნიეს

ჯააჰილობა (უცოდინრობა) საპატიო მიზეზია, რომელიც ამქვეყნადაც და იმქვეყნადაც სასჯელის დამაბრკოლებელია. თუმცა, ეს კონკრეტული სიტუაციებისთვისაა. შემდეგ ნაწილებში ამის შესახებ ვისაუბრებთ. ახლა კი, განსაკუთრებული მდგომარეობებიდან ზოგიერთებს გადმოგცემთ.
1.       ისლამში ახალად შესული, რომელსაც შესწავლისთვის საკმარისი დრო არ ჰქონდა. ამგვარი მდგომარეობის საპატიო მიზეზად აღიარების არგუმენტი, წინა თავებში გადმოცემული „ზათ-უ  ანვათის“ ჰადისია.
2.       ცოდნის შემცირებისა და დაკარგვის პერიოდი: პიროვნება მცირე, თუმცა ჭეშმარიტი ცოდნის საფუძველზე გადარჩება და პასუხი არ მოეთხოვება იმის შესახებ, რამაც მასთან ვერ მიაღწია. ამის არგუმენტი ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილის, ალლაჰის შესაძლებლობაში (მკვდრეთით გაცოცხლებაში) ეჭვის შემტანი კაცის, ჰუზაიფა იბნუ’ლ-იემანისა და სილა იბნუ’ზ-ზუფარს შორის არსებული დიალოგის შესახებ გადმოცემული ჰადისებია. ბოლოს მოხსენებულ ჰადისს მეოთხე ნაწილში გადმოგცემთ.
ესენი ის მდგომარეობებია, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოა. მიუხედავად ამისა, ჩვენი დროის ხალხი ზემოთ ჩამოთვლილ გამონაკლისებს მიიჩნევს, როგორც საფუძველს (ასლს) და ყველა უცოდინარისთვის ამ სიტყვებს იყენებენ (ანუ განურჩევლად ყველა უცოდინარის მდგომარეობას საპატიოდ მიიჩნევენ). მათი ეს ნამოქმედარი არასწორია, რაზეც შემდეგ აბზაცებში ვისაუბრებთ. მათი ამგვარი არასწორი შეხედულების განსამარტად შემდეგი რამ საკმარისია:
ამგვარი სიტყვა (უცოდინრობა განურჩევლად ყველასთვის საპატიოა) ყველასთვის პასუხისმგებლობას აუქმებს. ვააჯიბის მიმტოვებელი, რომელიმე ჰარამის ჩამდენი ან დამნაშავე ადამიანი თავს ყოველთვის იმით გაიმართლებს, რომ ის უცოდინარია. წინა სწავლულთა მიხედვით, ეს ასე არ იყო. ისინი განსაკუთრებით განსჯის შესახებ არსებულ საკითხებში უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევაში ზღვარს არ გადადიოდნენ. ყადების (მოსამართლეების) მიერ გაცემულ ჰუქმებს ვინც კითხულობს და იკვლევს, მისთვის ეს კარგად გასაგებია.
უპირობოდ და განურჩევლად უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევა, ჯააჰილს (უცოდინარს) ამქვეყნადაც და იმქვეყნადაც ალიმზე (სწავლულზე) და მუჯთეჰიდზე ბედნიერს ხდის, რადგან ჯააჰილი პიროვნება თავისი უცოდინრობის გამო არც ამქვეყნად და არც იმქვეყნად არ დაისჯება. სწავლული კი, ამქვეყნად ისეთ ქმედებას თუ ჩაიდენს, რომელიც სასჯელს მოითხოვს, მაშინ დაისჯება და ასევე, საკუთარი ცოდვების გამო იმქვეყნადაც განიკითხება. ამგვარი შეხედულებისგან გამომდინარეობს ის, რომ ჯააჰილი პიროვნება ახირეთში (იმქვეყნად) ბედნიერი და გადარჩენილთა რიგებში იქნება. საბოლოოდ კი, გამოდის ისე, რომ ჯააჰილობა ცოდნაზე, ხოლო შუამავლების არ გამოგზავნა შუამავლების გამოგზავნაზე უფრო უკეთესი და სასარგებლოა.
ყოველივე ამის შედეგი მართლაც რომ დიდი უბედურებაა, რომელიც ეწინააღმდეგება უცვლელ ყაიდას, რაც შემდეგია: „ალიმი სწავლულზე, ცოდნა უცოდინრობაზე, შუამავლის გამოგზავნა შუამავლის არ გამოგზავნაზე უფრო სასარგებლოა.“ უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „21/107. და არ წარგვიგზავნიხარ შენ (1) (ჰეი, მუჰამმედ!), თუ არა მოწყალებად (2) (წყალობად) სამყაროთათვის (3) (ადამიანებისთვის და ჯინებისთვის)!“
ამ შედეგების არასწორობა საბაბების არასწორობაზეც მიუთითებს, რაც უცოდინრობის აბსოლუტურად (უპირობოდ) საპატიო მიზეზად მიჩნევაა.
მათ, რომლებმაც უცოდინრობა უპირობოდ და აბსოლუტურად საპატიო მიზეზად მიიჩნიეს, დალილები (არგუმენტები) ორ ფორმაში გამოიყენეს:
პირველი: არგუმენტები, რომლებიც კონკრეტულ სიტუაციაში ჯააჰილობის საპატიო მიზეზად მიჩნევას ეხება, გამოიყენეს, როგორც ზოგადად და აბსოლუტურად. ამის მაგალითი წინა ნაწილებში გადმოცემული ზათ’უ ანვათისა და იმ კაცის შესახებ ჰადისია, რომელმაც ალლაჰის ერთ-ერთ შესაძლებლობაში ეჭვი შეიტანა.
მეორე: არგუმენტებს, რომლებიც სინამდვილეში არ ეხებოდა უცოდინრობის საპატიო მდგომარეობას, მიანიჭეს ისეთი მნიშვნელობები, რომ შემდგომ გამოეყენებინათ, როგორც თავიანთი მოსაზრების არგუმენტად. ამასთან დაკავშირებით ყველაზე ცნობილი არგუმენტები შემდეგია:
ა) აიშას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ჰადისი. ის ამბობს: „ადამიანებმა რაც არ უნდა დამალონ, ალლაჰმა იგი უწყის?’ ალლაჰის შუამავალმა უპასუხა: ‘დიახ.“
ამ დალილის გადმოცემის შემდეგ, მათ თქვეს: „აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ალლაჰის ცოდნაში ეჭვი შეიტანა, თუმცა მასზე თაქფირი არ გაკეთებულა.“
საპასუხოდ ვიტყვით: ჰადისის ამ ფორმით გადმოცემა არასწორია. პასუხი „დიახ“ თვითონ აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გასცა ანუ კითხვაც და პასუხიც აიშას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ეკუთვნის. მუსლიმის „ქითაბუ’ლ-ჯენაიზ“ ნაწილის ბოლოს გადმოცემა შემდეგნაირია: „ადამიანებმა რაც არ უნდა დამალონ, ალლაჰმა იგი უწყის? დიახ.“
ნავავი ჰადისის განმარტებისას ამბობს: „უსულის წიგნებში ამ ფორმითაა გადმოცემული. მან იკითხა: ‘ადამიანმა რაც არ უნდა დამალოს, ალლაჰმა იგი უწყის?’ შემდეგ კი, საკუთარ შეკითხვას თვითონვე უპასუხა: ‘დიახ.’“[1]
ჰადისი მათ მიერ გადმოცემული ფორმით რომც ვაღიაროთ, მაშინ ეს მიუთითებს იმაზე, რომ აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ალლაჰის ზოგიერთი სახელ-თვისება არ იცოდა. წინა აბზაცებში ამის შესახებ იბნი თაიმიიას სიტყვები გადმოვეცით, სადაც ნათქვამია, რომ პიროვნება ამით ქააფირი არ გახდება.[2]
ბ) მათ მოჰყავთ ჰადისი, რომლის მიხედვითაც, მუაზ ბინ ჯაბალი შუამავალის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) წინაშე სეჯდეს აღავლენს.[3] ჰადისი შემდეგნაირია: „მუაზის მიერ შუამავლისადმი სეჯდის შესრულების შემდეგ, შუამავალი მას ჰკითხავს: ‘რა არის ეს მუაზ?’ მუაზი უპასუხებს: ‘შამში წავედი და ვიხილე თუ როგორ ასრულებდნენ სეჯდეს პატრიარქისა და ბერების წინაშე. მეც ვისურვე, რომ ამგვარი რამ შენს წინაშე გამეკეთებინა.’ შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) უპასუხა: ‘ასე არ მოიქცეთ. ვინმესთვის ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შესრულება რომ მებრძანებინა, ქალებს ვუბრძანებდი თავიანთი ქმრების მიმართ.’“
ასევე, ყაის ბინ სა’დმა შუამავლისადმი პატივისცემის ნიშნად სეჯდეს შესრულება ისურვა, თუმცა შუამავალმა მას აუკრძალა.[4]
მუაზის ჰადისში თუ დამტკიცდება, რომ მისი ნამოქმედარი ქუფრი იყო, მაშინ ეს სიტუაცია უცოდინრობის საპატიო მიზეზად გამოცხადების არგუმენტი იქნება. თუმცა, სინამდვილეში მისი მოქმედება ქუფრი არ იყო, რადგან მან მისალმების მიზნით შუამავლის წინაშე სეჯდე აღასრულა. თაქფირის წესების ახსნა-განმარტების დროს ვთქვით, რომ ზოგიერთი სიტყვა და საქმე სრულიად ნათელია, ზოგიერთი კი ვარაუდს და ალბათობას შეიცავს, რის გამოც საჭიროა მოქმედი პირის განზრახვა და აღიარება იმის, თუ რა მიზნით ასრულებს მოქმედებას. განზრახვისა და აღიარების შემდეგ თუ დადგინდა, რომ მან ქუფრის შესრულება განიზრახა, მაშინ მასზე შესაბამისი ჰუქმი გაიცემა. ამგვარ ქმედებებს შორის (ქმედებები, რომლებიც ალბათობას და ვარაუდს შეიცავს) ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის გაკეთებაცაა. ის შეიძლება ზოგჯერ ღვთისმსახურება იყოს, ზოგჯერ კი მისალმება ან პატივისცემა. ამგვარი ფორმით მისალმება წინა უმმეთისთვის ცნობილი ამელია (ქმედებაა). მსგავსად, შემდეგ აიათში გადმოცემულისა: „12/100. აიყვანა მან თავისი მშობლები ტახტზე და მათ აღასრულეს მისთვის სეჯდე...“  რადგან ქმედება ალბათობას შეიცავს, საჭიროა მოქმედი პირის განზრახვის გაგება. შავქანი (რაჰიმაჰულლაჰ) ამბობს: „რაც შეეხება სიტყვებს ‘ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შესრულება’: საჭიროა გაირკვეს ის, რომ ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შემსრულებელმა სეჯდე ვის მიმართაც აღასრულა, იმის რუბუბიეთს აღიარებდეს. თუ ამგვარი ფორმით აღასრულა სეჯდე, მაშინ ეს ნიშნავს იმას, რომ მან ალლაჰს თანაზიარი დაუდგინდ და მის გარდა სხვა ღვთაება დაიყენა. ხოლო, ამგვარი განზრახვა თუ არ აქვს და სეჯდეს პატივისცემის ნიშნად აღასრულებს, -   მსგავსად ხალხისა, რომლებიც მეფეებთან შესვლის დროს პატივისცემის ნიშნად ძირს ეამბორებიან - მაშინ ეს ქუფრი არ არის.“[5] მუაზის ჰადისის შესახებ სხვა გასაცემი პასუხებიც არსებობს, თუმცა საჭიროდ არ ვთვლით, რომ სიტყვა გავაგრძელოთ.
გ) „5/112. და როცა მოწაფეებმა ჰკითხეს მარიამის შვილ ღისას, ‘შეუძლია შენს ღმერთს, რომ გარდმოავლინოს ზეციდან ჩვენდა სუფრა?’ მიუგო: ‘გეშინოდეთ ალლაჰის, თუკი ხართ მორწმუნენი!’“
აიათის შესახებ თქვეს: „მოწაფეებმა ალლაჰის შესაძლებლობაში (რაც ზეციდან სუფრის მოვლენა იყო) ეჭვი შეიტანეს. ამგვარი ეჭვი კი ქუფრია. თუმცა იმის გამო, რომ მათ ამის შესახებ არ იცოდნენ, პასუხისმგებლობა არ დაეკისრათ ანუ მათი მდგომარეობა საპატიო იყო.
ამ განცხადებას პასუხი შემდეგნაირად გასცეს მათ, რომლებიც უცოდინრობას საპატიო მიზეზად არავითარ შემთხვევაში არ მიიჩნევენ: „ამ აიათის სხვა მნიშვნელობა ასეთია: ‘შენი ღმერთიდან ისურვებ?’ ანუ ‘ჩვენთვის სთხოვ შენ ღმერთს, რომ სუფრა მოგვივლინოს?’ პირველად ნაგულისხმევი მნიშვნელობით რომც იყოს, ეს შემდეგს ნიშნავს: ‘ღმერთი შენს თხოვნას შეასრულებს?’ აიათის ამგვარი მნიშვნელობა არაბული ენისთვის უფრო შესაბამისია.“
მათ შეკითხვაში ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვის შეტანა რომც ვიგულისხმოთ, პასუხად იგივეს ვიტყვით, რაც ზათ’უ ანვათის ჰადისის შესახებ ითქვა: „ისინი რელიგიაში ჯერ კიდევ ახლები იყვნენ. ან როგორც იბნი თაიმიიასგან არის გადმოცემული, ალლაჰის სახელ-თვისებებიდან ზოგიერთის არ ცოდნა ქუფრი არ არის.“
აქამდე გადმოცემული ზოგიერთი არგუმენტი მიეკუთვნებოდა მათ, რომლებიც აცხადებენ, რომ უცოდინრობა აბსოლუტურად და განურჩევლად ყველასთვის საპატიო მიზეზია. თუმცა, როგორც ვნახეთ, მათ მიერ მოყვანილი არგუმენტები კონკრეტული სიტუაციებისთვისაა, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოა. მათ კი არგუმენტების განზოგადებით შეცდომა დაუშვეს. ასე, რომ მათი დალილები არგუმენტებად არ გამოდგება.
ბოლოს გადმოცემული სამი არგუმენტიდან გამომდინარე, ერთ-ერთ ძალიან მნიშვნელოვან საკითხზე გვსურს ყურადღების გამახვილება: „ახსნა-განმარტება არ გადავადდება მაშინ, როდესაც ამის საჭიროება არსებობს (ანუ თუ შეიქმნა ისეთი სიტუაცია, რა დროსაც ახსნა-განმარტება აუცილებელია, მაშინ ახსნა-განმარტების გადავადება არანაირად არ შეიძლება).“ რადგან ქუფრი არის ისეთი რამ, რაზეც გაჩუმება არ შეიძლება. ქუფრის შესრულებას ღვთიური ან შუამავლისებური ახსნა-განმარტებაც თან მოჰყვება. ღვთიური განმარტების მაგალითებად შეგვიძლია შემდეგი აიათები მოვიყვანოთ:
„9/66. ნუ ბოდიშობთ. თქვენ უკვე უარყავით რწმენის მიღების შემდეგ...“
„9/74... უეჭველად, წარმოთქვეს ურწმუნოების სიტყვა და შეიქმნენ ურწმუნონი მას მერე, რაც ისლამი მიიღეს...“
„18/37. უთხრა მას თავისმა მეგობარმა საუბრის დროს: „ნუთუ უარყე, რომელმაც გაგაჩინა შენ მიწისგან, შემდეგ წყლისგან და მერე ჩამოგაყალიბა შენ კაცად?“
შუამავლისებური ახნსა-განმარტების მაგალითად კი, ზათ’უ ანვათის ჰადისში მოხსნებული სიტყვები შეგვიძლია მოვიყვანოთ: „ისრაელთა შვილთა მიერ ნათქვამი სიტყვის მსგავსი სიტყვა თქვით: ‘მათი ღვთაების მსგავსი ღვთაება ჩვენც დაგვიდგინე.’“
ქუფრი რა დროსაც განხორციელებულა, ეგრევე მის შესახებ გაფრთხილებაც შესრულებულა. ‘ისას მოწაფეების შეკითხვისა და მუაზის სეჯდეს შესახებ კი ამგვარი რამ არ მომხდარა, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს იმაზე, რომ ქუფრს ადგილი არ ჰქონია. აქედან გამომდინარე, მათ მიერ მოყვანილი არგუმენტები „უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევის საკითხის“ არგუმენტებად არ გამოდგება.
ამ სიტყვებით მეორე ნაწილს ვასრულებთ.



[1] სახიხუ მუსლიმ ბი შერხი’ნ-ნავავი, 7/44.
[2] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 7/538, 574, 152, 149.
[3] გადმოცემულია მუაზისგან. იბნი მაჯე ჰადისს ჰასენს (კარგს) უწოდებს: 1853.
[4] ჰადისს აბუ დავუდი გადმოსცემს. ჰადისის N: 2140.
[5] აშ-შავქანი, ას-საილუ’ლ-ჯერრაარ, 4/580.

26 April 2020

ნაწილი 2.9: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

მეორე ფორმა: არგუმენტები, რომლებსაც ორიგინალი სახე უცვალეს იმისათვის, რომ სხვა მნიშვნელობა მიეღო:
იმისათვის, რომ მათი სიტყვები „ადამიანები მისაყით შეგონებულები არიან. ის, ვინც თავჰიდის მომშლელ რომელიმე ქმედებას შეასრულებს, მიუხედავად იმისა, მასთან რისალეთ ჰუჯჯათი მიღწეული რომც არ იყოს, ქააფირი გახდება.“ უნაკლო ყოფილიყო, საწინააღმდეგო არგუმენტებს ორიგინალისგან განსხვავებული მნიშვნელობა მიანიჭეს.
1-      აიათის „ჩვენ არ ვყოფილვართ დამსჯელნი (1) (არავისი), სანამ არ წარვგზავნიდით შუამავალს!“ შესახებ მათ თქვეს: „აიათში მოხსენებული სასჯელი შუამავლის გამოგზავნას უკავშირდება. თუმცა, მასში იმქვეყნის სასჯელი კი არა, არამედ დედამიწისეული სასჯელი იგულისხმება.“
შემდეგი აიათის „67/8... ყოველჯერზე, როცა ყრიან მასში ჯგუფებს, ეკითხებიან მათ მისი მცველები: ‘განა არ მოსულა თქვენთან შემგონებელი?’“ წინაშე როდესაც აღმოჩდნენ, თქვეს: „ამგვარი რამ ჯოჯოხეთის მკვიდრთაგან ზოგიერთს ეხება და არა ყველას. მხოლოდ მათ ეხებათ, ვინც შუამავალი უარყო. ამიტომაა, რომ შემდეგ ნათქვამია: ‘’67/9. პასუხობენ: დიახ, მოგვევლინა შემგონებელი, მაგრამ ცრუდ შევრაცხეთ...’“
და რას მოიმოქმედებენ შემდეგი აიათების წინაშე?
„39/71. და გაირეკებიან, რომელთაც უარყვეს ჯოჯოხეთისაკენ ჯგროდ. როცა მიაღწევენ მასთან, კარიბჭენი მისი გაიხსნება და მისი მცველნი ეტყვიან მათ: „განა არ მოსულან თქვენთან შუამავალნი თქვენივე წიაღიდან, რომელნიც თქვენი ღმერთის აიათებს გიკითხავდნენ და შეგაგონებდნენ ამ თქვენ დღესთან შეხვედრას? ისინი მიუგებენ: „დიახ!“ მაგრამ ახდა სიტყვა სასჯელისა ურწმუნოებსა ზედა.“
“6/130. ჰეი, ჯინთა და ადამიანთა კრებულო! განა არ მოსულან თქვენთან შუამავალნი თქვენი წიაღიდან, რომელნიც გამცნობდნენ ჩემს აიათებს და გაფრთხილებდნენ თქვენ ამ დღესთან შეხვედრის გამო? თქვეს მათ: ჩვენ ვმოწმობთ ჩვენსავე საწინააღმდეგოდ. ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ აცდუნა ისინი და დაამოწმეს თავიანთ წინააღმდეგ, რომ ურწმუნონი იყვნენ.”
“35/36. ხოლო რომელთაც უარყვეს, მათთვისაა ჯოჯოხეთის ცეცხლი. და არ იქნება განჩინება, რომ მოკვდნენ ან შეუმსუბუქდეთ სასჯელი. ასე მივუზღავთ ყველა უმადურს!
37. და მოთქვამენ: „ღმერთო ჩვენო! გამოგვიყვანე აქედან და ვიქმთ სიკეთეს და არღა ვიქმთ, რასაც ვაკეთებდით“. განა თქვენთვის არ გვიბოძებია საკმაო სიცოცხლე იმისათვის, რომ შეგეგონებინათ იმათ მსგავსად, ვინც შეიგონა? და თანაც თქვენთან შემგონებელი მოვიდა. მაშ, იგემეთ, რამეთუ არ ჰყავთ უსამართლოებს მეოხე!”
ეს აიათები ზოგადია და არაფერია ნათქვამი შუამავლის უარყოფაზე (რასაც ისინი აცხადებენ).
ასევე, კიდევ რასაც ისინი ამბობენ შემდეგია: „შუამავლები თავჰიდისთვის კი არა, შარიათული ჰუქმების დაწვრილებით განსამარტად მოევლინენ.“ ამგვარი სიტყვა მუთაზილებს ეკუთვნით, რაზეც პასუხი წინა ნაწილებში გავეცით.
ყოველივე ეს რელიგიის შეცვლის მცდელობა და მისით თამაშია.
2-      გამოუვალ მდგომარეობაში აღმოჩდნენ იმ ჰადისის წინაშე, რომელიც გვამცნობს, რომ არასათში[1] გამოიცდებიან ისინი, ვისთანაც სიცოცხლეშივე შუამავალი არ მისულა. ვინაიდან, ეს ჰადისი რისალეთ ჰუჯჯათის შემავსებელია. ის ფაქტი, რომ იბნ აბდულბარმა ეს ჰადისი უარყო, არგუმენტად გამოიყენეს. ამასთან დაკავშირებით იბნუ’ლ-ყაიიმის პასუხი წინა ნაწილში მოცემულია.
3-      ზათ-უ ანვათის ჰადისის წინაშეც უძლურნი აღმოჩდნენ. შუამავლისგან ხის დადგენის მოთხოვნით ისინი ქუფრში არ ჩავარდნილან. ამასთან დაკავშირებით ისინი ამბობენ: „მათ ეს მოითხოვეს, თუმცა არ შეასრულეს.“ ამ განცხადებას კი პასუხი უკვე გავეცით.
4-      იგივე მდგომარეობაში აღმოჩდნენ იმ ჰადისი წინაშე, სადაც საუბარია კაცზე, რომელსაც ალლაჰის ერთ-ერთ თვისებაზე, „სიკვდილის შემდეგ გაცოცხლება“-ზე ეჭვი გააჩნდა. მიუხედავად ამისა, ალლაჰმა იგი შეიწყალა. ამ საკითხთან დაკავშირებით მათ თქვეს: „’ალლაჰს ჩემი გაცოცხლებისთვის ძალა თუ ეყოფა...’ აქ ნახსენები სიტყვა ‘ყადირა’ გადათარგმნეს, როგორც ‘თუ არ შემიწყალა’. ამგვარ მანიპულაციას იბნ თაიმიიამ პასუხი გასცა და აბუ ჰურაირასგან გადმოცემული ჰადისის გადმოცემის შემდეგ თქვა: „ჰადისი სხვა ფორმით შემდეგნაირადაა მოღწეული: ‘ერთმა კაცმა საკუთარი ნაფსის (სულის) მიმართ სისასტიკე გამოიჩინა, რის გამოც სიკვდილის წინ შვილები დაიბარა და უთხრა: ‘სიკვდილის შემდეგ დამწვით და ჩემი სხეული ფერფლად აქციეთ, შემდეგ კი ზღვაში მიმოფანტეთ. ვალლაჰი! ჩემი ბატონი ჩემს გაცოცხლებას თუ შეძლებს, დამსჯის ისე, რომ ჯერ არავინ დაუსჯია.’ შემდეგ შუამავალმა თქვა: ‘შვილებმა მისი დანაბარები შეასრულეს.’ ალლაჰმა დედამიწას უბრძანა: ‘მომეცი ის, რაც აიღე.’ იმ მომენტში კაცი გაცოცხლდა და ფეხზე დადგა. ალლაჰმა მას ჰკითხა: ‘რა გახდა მიზეზი იმისა, რომ ამგვარად მოიქეცი?’ კაცმა უპასუხა: ‘შენს მიმართ შიში. ია ალლაჰ!’ ამ სიტყვების გამო ალლაჰმა მას აპატია.“
იბნი თაიმიია გაგრძელებაში ამბობს: „კაცმა იფიქრა, რომ ფერფლად თუ გადაიქცეოდა და ზღვაში გაიფანტებოდა, ალლაჰს მისი გაცოცხლება აღარ შეეძლებოდა და ძველ მდგომარეობაში ალლაჰი მას ვერ დააბრუნებდა. ეს ყოველივე ალლაჰის ძალაუფლებისა და სხეულების ხელმეორედ გაცოცხლების უარყოფაა, რაც ქუფრია. თუმცა, კაცმა ალლაჰის, მისი ბრძანებებისა და აკრძალვების რწმუნებასთან და ალლაჰის მიმართ შიშთან ერთად, ჯაჰილობით (უცოდინრობით) და შეცდომით ამგვარი რამ გააკეთა. ალლაჰმაც ამის გამო აპატია. ჰადისი ნათლად გვაუწყებს შემდეგს: კაცმა ამგვარი რამ იმ იმედით შეასრულა, რომ ალლაჰი მას ხელმეორედ ვერ გააცოცხლებდა. მინიმუმ, ამ კაცს ხელმეორედ გაცოცხლებისადმი ეჭვები გააჩნდა, რაც კი ქუფრია (ურწმუნოებაა). შუამავლის ჰუჯჯათის შესრულების დროს მისი ჰუქმი იქნება, როგორც ქააფირი, რაც ალლაჰისადმი რწმენის არარსებობას ნიშნავს. მათი თა’ვილი (ინტერპრეტაცია), რომლებმაც ჰადისში ნახსენები სიტყვა ‘ყადირა’ გადათარგმნეს, როგორც ‘მოხიბვლა’, ‘ჰუქმი’ და ‘შემწყნარებლობა’, ჭეშმარიტებისგან შორსაა, რადგან ჰადისში მოხსენებულმა კაცმა საკუთარი თავის დაწვა და ფერფლის ზღვაში მიმოფანტვა იმიტომ მოითხოვა, რომ ხელმეორედ არ გაცოცხლებულიყო: ‘სიკვდილის შემდეგ დამწვით და ჩემი სხეული ფერფლად აქციეთ, შემდეგ კი ზღვაში მიმოფანტეთ. ვალლაჰი! ჩემი ბატონი ჩემს გაცოცხლებას თუ შეძლებს, დამსჯის ისე, რომ ჯერ არავინ დაუსჯია.’“
ნათელია ის, რომ წინადადების „ვალლაჰი! ჩემი ბატონი ჩემს გაცოცხლებას თუ შეძლებს, დამსჯის ისე, რომ ჯერ არავინ დაუსჯია.’“ მეორე ნაწილი, პირველი ნაწილის საბაბია (ანუ იმისათვის, რომ წინადადების მეორე ნაწილი შესრულდეს (შედეგი), წინადადების პირველი ნაწილის აღსრულებაა საჭირო (პირობა). სხვანაირად რომ ვთქვათ: კაცმა სასჯელი, რომ მიიღოს, ამისათვის ჯერ ხელმეორედ უნდა გაცოცხლდეს). მან ეს იმიტომ გააკეთა, რომ ალლაჰს მისი ხელმეორედ გაცოცხლება ვერ შეეძლო. ამ კაცს, რომ ცოდნოდა ფერფლის მიმოფანტვის შემდეგ ალლაჰი მას გააცოცხლებდა, მაშინ შვილებს მისი სხეულის დაწვას და ფერფლის მიმოფანტვას აღარ დაავალებდა, რადგან ამას აზრი აღარ ექნებოდა. ‘შეუწყნარებლობა’ და ‘დასჯა’ ერთიდაიგივე შინაარსისაა. კაცმა თქვა: ‘ვალლაჰი! ჩემი ბატონი ჩემს გაცოცხლებას თუ შეძლებს, დამსჯის ისე, რომ ჯერ არავინ დაუსჯია.’ ამ სიტყვების პირველი ნაწილი (პირობა) ვერ იქნება იგივე მნიშვნელობისა, რაც მეორე ნაწილს (სასჯელი) გააჩნია, რადგან მეორე ნაწილში არსებული რამ (ამ შემთხვევაში დასჯა), რომ განხორციელდეს, ამისათვის პირველ წინადადებაში არსებული (პირობა ანუ ხელმეორედ გაცოცხლება) უნდა შესრულდეს.
კაცმა ალლაჰის სახელ-თვისებები სრულად არ იცოდა, მათ შორის არც ‘ალ-ყადირ’-ი (უსაზღვრო ძალაუფლების მქონე). როგორც ამ კაცმა, ასევე მორწმუნეთა უმრავლესობამ ალლაჰის სახელ-თვისებები სრულად არ იცის. ამის გამო ისინი ქააფირები არ გახდებიან.“[2]
იბნი თაიმიამ არაერთ ადგილას გაიმეორა: „ალლაჰის სახელ-თვისებებიდან ზოგიერთის არ ცოდნა ადამიანს ქააფირს არ გახდის. მსგავსად კაცისა, რომელმაც შუამავლის მიერ მოტანილი იწამა, თუმცა მის ოჯახს საკუთარი სხეულის დაწვა და ფერფლის მიმოფანტვა უბრძანა... ინფორმაციის მიუღწევადობის საფუძველზე, ადამიანმა თუ არიცის ისეთი რამეების შესახებ, რომელთა მიუღებლობაც ქააფირობას იწვევს, მაშინ ის ქააფირი არ გახდება.
ადამიანის შესახებ, რომელიც ისრაელთა შვილებს მიეკუთვნება, ყველაზე სწორი არის ის, რომ მას არასრული იმანი გააჩნდა და ცხოვრობდა ფათრათის პერიოდში, რის გამოც ალლაჰის სახელ-თვისებების შესახებ დაწვრილებითი ინფორმაცია მასთან მიღწეული არ იყო. ამგვარად, ის სამოთხეში მცირე იმანით შევიდა. მისი მდგომარეობა მსგავსია წინა თავებში მოხსენებული ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილისა.“[3]



[1] ადგილი, სადაც სიკვდილის შემდეგ ყოველი სული გაცოცხლდება და შეკრებილი იქნება.
[2] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 11/408-411.
[3] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 3/231, 35/166; ყადი იიაად, „აშ-შიფაა“, 2/1082-1085, გამოცემა: ალ-ჰალები;

12 April 2020

ნაწილი 2.8: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

შენიშვნა: უცოდინრობით თავჰიდის მომშლელი ქმედების შესრულების დროს, მისაყის საფუძველზე მსგავსი მდგომარეობის არასაპატიო მიზეზად მიჩნევაში დაშვებული შეცდომა
გამოვიკვლიე თანამედროვე სწავლულების შეხედულებები, სადაც ისინი ამბობენ, რომ „თავჰიდში შირქის გარევის საკითხში“ უცოდინრობა საპატიო მიზეზი არ არის. ამასთან დაკავშირებით, მათ წიგნებში მოყვანილია არგუმენტები, რომლებიც ეხება ფითრათს და მისაყს, რაზეც უკვე ვისაუბრეთ და ვთქვით, რომ ისინი ზემოთ ნახსენები საკითხის არგუმენტები ვერ იქნებიან.[1] ისინი არგუმენტებით გაძლიერების ორ ფორმას მიმართავენ:
პირველი: თავიანთი შეხედულებების მხარდასაჭერად დალილებს ის მნიშვნელობები მიანიჭეს, რაც მათთვის გამოსადეგარი იყო.
მეორე: საკუთარი შეხედულებების საწინააღდეგო არგუმენტებს სხვა მნიშვნელობა მიანიჭეს,  თა’ვილი[2] შეასრულეს ან დალილის ორიგინალი სახე შეცვალეს.
პირველი ფორმა: ისინი ამბობენ: „რისალეთ ჰუჯჯათი[3] რომც არ იყოს მიღწეული, ადამიანები მისაყით უკვე შეგონებულებად ითვლებიან.“ არგუმენტებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი ისინია, რომლებიც შუამავლის მოსვლამდე მცხოვრები არაბი ხალხის ქააფირობაზე და მათ ჯოჯოხეთში დასჯაზე მიუთითებს. მოვიყვანოთ ზოგიერთი მათგანი:
1 - „3/103...თქვენ როცა იყავით ცეცხლის უფსკრულის პირას, გიხსნათ თქვენ მისგან...“
2 - ჰადისი, რომელსაც ანასი გადმოგვცემს: „ერთმა კაცმა შუამავალს ჰკითხა: ‘მამაჩემი სად არის?’ შუამავალმა უპასუხა: ‘ცეცხლშია.’ კაცი მიბრუნდა და წავიდა, რა დროსაც შუამავალმა უთხრა: ‘მამაჩემიც და მამაშენიც ცეცხლში არიან.’“
3 - ჰადისი, რომელსაც აიშა გადმოგვცემს: „თქვა: ‘ჰეი შუამავალო! იბნ ჯად’ანი ჯაჰილობის დროს ‘სილა-ი რაჰმ’-ს[4] ასრულებდა და ღარიბებს აპურებდა. ეს ყველაფერი მისთვის სასარგებლო იქნება?’ შუამავალმა უპასუხა: ‘სარგებელს ვერ მისცემს, რადგან მას შირქის გამო მონანიება ერთხელაც კი არ შეუსრულებია.’“
4 - ლუყაით იბნ ამირ ათ-თავიილის ჰადისიც ერთ-ერთია. ის ამბობს: „შუამავალს ვკითხე: ‘ჰეი შუამავალო! ჯაჰილობის პერიოდში შესრულებული რომელიმე კარგი (სიკეთის მომტანი) საქმის სანაცვლოდ პიროვნება სარგებელს ნახავს? ყურაიშელებიდან ერთ-ერთმა თქვა: ‘ვალლაჰი მამაშენი ცეცხლშია.’ ამ სიტყვების გამო თითქოს ჩემს სახეზე ცეცხლი წამეკიდა. შემდეგ მინდოდა რომ შუამავლისთვის მეკითხა თუ სად იყო მისი მამა. მაგრამ გადავიფიქრე და შემდეგნაირად ვკითხე: ‘და რას გვეტყვი შენს ახლობლებზე? ჰეი შუამავალო?’ შუამავალმა მიპასუხა: ‘ვფიცავ ალლაჰს, ჩემი ახლობლებიდან, ყურაიშელებიდან ან აამირიიელებიდან რომელიმე მუშრიქის სასაფლაოზე თუ წახვალ, უთხარი მათ: ‘მე მუჰამმედმა გამომგზავნა. თქვენთვის მოუწონარ ამბავს გიამბობთ. ცეცხლში სახეებითა და მუცლებით იხოხებთ.’“[5]
იბნუ’ლ-ყაიიმი ამბობს: „ეს დიდი და ცნობილი ჰადისია. ჰადისის გადმომცემებმა ის სახიხად მიიჩნიეს. ამას შეიხუ’ლ-ისლამ ალ-ანსარი გადმოსცემს.“[6]
არგუმენტად მოყვანილი ეს გადმოცემები არაბი მუშრიქებიდან ზოგიერთის ჯოჯოხეთში მოხვედრაზე მიუთითებს. მათი ქააფირობის დასამტკიცებლად სხვა არგუმენტებიც არსებობს, მაგრამ მოცემულ არგუმენტებში არაფერია მათ დასჯასთან დაკავშირებით. თუმცა, ეს ორი საკითხი (ჰუქმი და სასჯელი) ერთმანეთზე დაკავშირებული არ არის. როგორც პირველი ნაწილის დასასრულს ვთქვით, შესაძლებელია, რომ პიროვნებამ ქააფირის ჰუქმი მიიღოს, თუმცა მასთან რისალეთ ჰუჯჯეთი თუ არ მიღწეულა, მაშინ არ დაისჯება.
ერთ-ერთი არგუმენტი, რომელიც შუამავლის მოსვლამდე მათ ქააფირობაზე მიუთითებს, შემდეგია: „98/1. ღვთიური წიგნის მფლობელნი და წარმართნი, რომელთაც უარყვეს ჭეშმარიტება, სანამ არ მოუვათ ნათელი მტკიცება (ცხადი სასწაული), მანამ არ გაემიჯნებიან (ურჯულოებას). 2. ალლაჰის მხრიდან წარმოგზავნილი შუამავალი უკითხავს მათ სიცრუისგან განწმენდილ (ყოველგვარი ეჭვისგან შორს მყოფ) ფურცლებს, 3. მასშია ძირითად საკითხთა უცვლელი კანონები.“
„2/89. და როცა მიიღეს წიგნი (ყურანი) ალლაჰისგან, დასტურად იმისა, რაც მათთან იყო (თორაში), ხოლო ადრე ძლევას ითხოვდნენ მათზე, რომელთაც უარყვეს. და როცა მოუვიდათ მათ, რაც იცოდნენ (1) (მუჰამმედ შუამავალის თვისებები, რაც მოხსენებული იყო მათ წიგნში), უარყვეს იგი. დაე, ალლაჰის წყევლა ექმნეთ ურწმუნოთ!“ ანუ ებრაელებს სურდათ, რომ მათ შორის მოსულიყო შუამავალი, რომელთან ერთადაც ქააფირებს ანუ არაბებს დაამარცხებდნენ.
ასევე, მსგავსი არგუმენტებიდან ერთ-ერთი აბუ ტალიბის გარდაცვალების შესახებ ჰადისია, რომლის მიხედვით, იგი (აბუ ტალიბი) აბდულმუტტალიბის რელიგიაზე გარდაიცვალა.[7] რაც მიუთითებს იმაზე, რომ აბდულმუტტალიბი შირქში ყოფნის დროს, შუამავლის მოვლენამდე გარდაიცვალა.
ამის მსგავსი სხვა ჰადისი კი, ალლაჰის მიერ ალლაჰის შუამავლის დედისთვის შეწყალების თხოვნის აკრძალვაა.[8] ეს კი არგუმენტია იმისა, რომ შუამავლის დედა გარდაიცვალა, როგორც მუშრიქი.
მოცემული არგუმენტებიდან ჩვენთვის მნიშვნელოვანია ისინი, რომლებიც გვაუწყებენ ზოგიერთი არაბის ქააფირობისა და ჯოჯოხეთში დასჯის შესახებ, რომლებიც შუამავლის მოვლენამდე ცხოვრობდნენ.
ზოგიერთმა ჯგუფმა განაცხადა, რომ ამ არგუმენტებიდან ზოგიერთი „აჰად ჰადისებს“[9] მიეკუთვნება, რის გამოც ისეთი მტკიცე არგუმენტების წინააღმდეგ არ გამოდგება, რომლებიც აცხადებენ, რომ ადამიანთან რისალეთ ჰუჯჯათი თუ არ მიღწეულა, მაშინ ალლაჰი მას არ დასჯის. აქედან გამომდინარე, მათ (ამ ჯგუფმა) თქვეს, რომ შუამავლამდე მცხოვრებ არაბებთან მოპატიჟება არ მისულა. ამ აზრზე მყოფთაგან ერთ-ერთი არის სუიუტი (რაჰიმაჰულლაჰ). ამგვარი მოსაზრების საფუძველზე სუიუტი ზღვარს გადავიდა და განაცხადა, რომ შუამავლის დედ-მამა ცეცხლისგან გადარჩენილები არიან: „მათი (შუამავლის დედ-მამის) სიკვდილის შემდეგ, ალლაჰმა ისინი გააცოცხლა, რის შემდეგაც მათ შუამავლის იწამეს.“ ნათვამია, რომ ამის არგუმენტად სიზმარი და შთაგონებაა გამოყენებული. ამ ყოველივეს გამო სწავლულები სუიუტს კიცხავენ.[10] ალ-ბაიჯურიც სუიუტის ამ შეხედულებას იზიარებს.“[11]
ისინი, რომლებიც შუამავლის მოსვლამდე მცხოვრები არაბების ჯოჯოხეთში დასჯაზე საუბრობენ, ზემოთ მოყვანილი არგუმენტები მოჰყავთ და ამბობენ: „ის ფაქტი, რომ არაბი მუშრიქები ჯოჯოხეთში დაისჯებიან, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი შუამავლის მოსვლამდე ცხოვრობდნენ, მოწმობს იმაზე, რომ მათი სასჯელი აღებული მისაყისა და დამოწმების საფუძველზე გამომდინარეობს.
ამგვარი შეხედულება შეცდომაა, ვინაიდან არაერთი არგუმენტი ცხადჰყოფს, რომ შუამავლის მიღწევამდე ადამიანი ჯოჯოხეთში არ დაისჯება. მსგავსად აიათისა: „„17/15... და ჩვენ არ ვყოფილვართ დამსჯელნი (1) (არავისი), სანამ არ წარვგზავნიდით შუამავალს! (2) (რომელიც აუხსნიდა მათ თუკი რა ევალებოდათ)“ ის, ვინც ამ აიათში მოხსენებულ სიტყვა „სასჯელში“ ამქვეყნიურ (დედამიწისეულ) სასჯელს და უბედურებებს იგულისხმებს, მაშინ ის შემდეგი აიათის წინაშე მუნჯად გადაიქცევა: „67/6. ხოლო იმათთვის, რომელთაც უარყვეს თავიანთი ღმერთი, სასჯელი ჯოჯოხეთის. და რა საზარელი ფინიშია! 7. როცა ჩაგდებულ იქნებიან მასში, შემოესმებათ მისი დუღილის საშინელი ხმა, 8. სადაცაა გასკდეს მძვინვარებისგან. ყოველჯერზე, როცა ყრიან მასში ჯგუფებს, ეკითხებიან მათ მისი მცველები: განა არ მოსულა თქვენთან შემგონებელი? 9. პასუხობენ: დიახ, მოგვევლინა შემგონებელი...“ ასევე, ამ საკითხის შესახებ შეგვიძლია მოვიყვანოთ სურა ან’ამ/130, ფათირ/37 და ზუმარ/71.
ჯოჯოხეთში შევა მხოლოდ ის, ვისთანაც შუამავლის მოპატიჟება მიაღწევს. აქვე უნდა აღვნიშნოთ ის, რომ სიტყვა შუამავალში მხოლოდ მუჰამმედ შუამავალი არ იგულისხმება. არასწორია იმის თქმა, რომ არაბები მუჰამმედ შუამავლის მოსვლამდე რადგან გარდაიცვალნენ, მათთან ჰუჯჯათი არ მისულა. იბრაჰიმ შუამავლის (‘ალეისალამ) რელიგიით მათთვის რისალეთ ჰუჯჯათი უკვე შესრულებული იყო. მიუხედავად იმისა, რომ იბრაჰიმის რელიგიაში ჩანაცვლებები მოხდა, არსებობდნენ ისინი, ვინც თავჰიდის გზაზე იყვნენ. ამგვარად, თავჰიდის გზაზე მყოფთაგან ერთ-ერთი ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილი იყო. ის ამბობდა: „ჰეი ყურეიშელებო! ჩემს გარდა თქვენგან იბრაჰიმის რელიგიაზე არავინაა.“[12]
სალიმ იბნ აბდულლაჰ იბნ ომარი გადმოგვცემს: „ვაჰის მოვლენამდე შუამავალი ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილს გზაში შეხვდა. შუამავალს მაგიდა გაუშალეს. მან (იბნ ნუფაილმა)) კი ჭამას თავი აარიდა და თქვა: ‘მე მხოლოდ იმას მივირთმევ რაც ალლაჰის სახელითაა და არა იმას, რომელიც კერპების სახელითაა.’“ ზეიდ იბნ ამრი ყურეიშელებს კიცხავს იმის გამო, რომ ისინი კერპებს შესაწირს წირავენ. მათ ეუბნებოდა: „ცხვარი ალლაჰმა გააჩინა, მისთვის წყალი ციდან მოავლინა, მიწიდან მცენარე ამოიყვანა, თქვენ კი ალლაჰის გარდა სხვისი სახელით სწირავთ შესაწირს.“[13]
როგორც ჰადისშია მოცემული, ზეიდი შუამავალს შეხვდა, თუმცა მანამ გარდაიცვალა, სანამ მუჰამმედს შუამავლობა დაეკისრებოდა. ზეიდმა იმოქმედა იმით, რაც იბრაჰიმის რელიგიიდან იცოდა. როგორც იბნი ქასირმა აღნიშნა, ამის გამო ქააფირი ყურეიშელები მას აწვალებდნენ.[14]
იბნი ქასირი, ჯაბირის (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ჰადისს გადმოსცემს: „შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილის შესახებ ჰკითხეს, რომელიც ჯაჰილობის პერიოდში ყიბლისკენ მიტრიალდებოდა და ამბობდა: ‘ჩემი ღვთაება იბრაჰიმის ღვთაება, ჩემი რელიგია კი იბრაჰიმის რელიგიაა.’ შუამავალმა კი უპასუხა: ‘ჩემსა და ‘ისას შორის ის აღსდგება, როგორც ერთი უმმეთი.“[15]
აიშადან (რადიალლაჰუ ‘ანჰა) გადმოცემის მიხედვით, შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „სამოთხეში შევედი და დავინახე ბაღი, რომელიც ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფეილს ეკუთვნოდა.“[16]
მუჰამმედ შუამავლის მოსვლამდე არაბებთან იბრაჰიმის რელიგია მიღწეული იყო ანუ მათთან იყამეთუ’ლ-ჰუჯჯა უკვე შესრულებული იყო. არსებობდნენ ისეთები, რომლებიც ჭეშმარიტ გზაზე იდგნენ და მათ „ჰანიფები“ ეწოდებოდათ. მათ შორის იყო ზეინ იბნ ამრ იბნ ნუფაილიც. მსგავსი მორწმუნეების ჩამონათვალი სუიუტის ნაწარმოებშია მოცემული, ნაწარმოების სახელია „ალ-ჰაავი ლილ ფათავა“. იბნი ჰიშამის ნაწარმოების „სიირეთ“-ის შესავალში მოცემულია, რომ ყურეიშელები სხვა არაბებთან შედარებისას თავიანთ თავებს იბრაჰიმის (‘ალეისალამ) მემკვიდრეებად მიიჩნევდნენ, ამით ამაყობდნენ და საკუთარ თავებს „ჰუმს“-ს[17] უწოდებდნენ.[18]
ნავავი ჰადისის - „მამაჩემიც და მამაშენიც ცეცხლშია“ - განმარტებისას ამბობს: „ჰადისიდან გამომდინარეობს ის, რომ ქუფრის გზაზე გარდაცვლილი ჯოჯოხეთში მოხვდება და მას მისი ახლობელი ვერანაირ სარგებელს ვერ მოუტანს. ასევე, ნათქვამია ისიც, რომ ფათრათის პერიოდში გარდაცვლილიც ჯოჯოხეთის მკვიდრია, მსგავსი არაბი მუშრიქებისა, რომლებიც კერპებს ეთაყვანებოდნენ. ეს უკანასკნელი არ ნიშნავს იმას, რომ პიროვნება დაისჯება მაშინაც კი, როდესაც მასთან რელიგია არ მიღწეულა. არამედ ეს ნიშნავს იმას, რომ არაბებთან იბრაჰიმისა და სხვა შუამავლების მოპატიჟება მიღწეული იყო.“[19]
იბრაჰიმის (‘ალეისალამ) რელიგიაზე ცვლილება მოხდა და ორიგინალი სახე იცვალა. ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) თქვა: „ჯოჯოხეთში დავინახე ამრ იბნ ლუჰაი იბნ ქამ’ა იბნ ჰანდეფი, რომელიც ძირს ნაწლავებით ეთრეოდა. ეს არის ის, ვინც იბრაჰიმის რელიგია პირველად შეცვალა...“
ამასთან ერთად, მართლმორწმუნეთაგან იყვნენ ისინიც, რომლებიც შესაძლებლობის არ ქონის გამო პირნათლად ვერ ასრულებდნენ დაკისრებულ ვალდებულებებს, თუმცა ერთღმერთიანობას იცავდნენ და ალლაჰს თანაზიარს არ უდგენდნენ. იმის შესრულება, რაც მათ შეეძლოთ, მათი გადარჩენის საბაბი გახდა.
თითქოსდა წინააღმდეგობაშია შემდეგი აიათი და ის არგუმენტები, რომლებიც დასტურია იმისა, რომ შუამავალ მუჰამმედის მოსვლამდე მცხოვრებ არაბებთან იბრაჰიმის რელიგია მიღწეული იყო: „28/46... რათა შეგეგონებია ხალხი, რომელთანაც შენამდე არ მოსვლიათ ცხადი შემგონებელი. ეგების შეიგონონ!“ ასევე შემდეგი აიათები: საჯდა/3, საბა/44, იასინ/6.
ერთი შეხედვით ეს აიათები მეტყველებენ იმის შესახებ, რომ მუჰამმედის მოსვლამდე არაბებთან შემგონებელი არ მისულა. თუმცა, სხვა აიათში უზენაესი ალლაჰი ბრძანებს:
„35/24. უეჭველად, ჩვენ წარგგზავნეთ ჭეშმარიტებითურთ მახარობლად და შემგონებლად; არ არს თემი, რომ არ ყოფილიყო იქ შემგონებელი!“ როგორც ამ აიათშია ნათქვამი, მათთან შემგონებელი მივიდა და ეს არის იბრაჰიმი (და მისი რელიგია). ამ ორი არგუმენტის (რომლებიც ერთი შეხედვით ურთიერთსაწინააღდეგოა) გაერთიანება შემდეგნაირადაა შესაძლებელი: „სურა ყასასსა და მსგავს აიათებში ნაგულისხმევია შემდეგი: ‘მხოლოდ მათთვის კუთვნილი შემგონებელი არ მისულა.“ ამ საკითხს იბნ ქასირი თაფსირში ამგვარად განმარტავს.[20] ანუ იბრაჰიმი (‘ალეისალამ) განსაკუთრებულად მათთვის (შუამავალ მუჰამმედამდე მცხოვრები არაბებისთვის) არ წარგზავნილა.
ასევე, შეგვვიძლია ეს ორი არგუმენტი შემდეგნაირად დავუკავშიროთ ერთმანეთს: შუამავალ მუჰამმედამდე (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) არაბთა შორის შუამავალი არ ყოფილა. იბრაჰიმ შუამავალი (‘ალეისალამ) ერაყისა და შამის ტერიტორიებზე, კერძოდ ბაბილსა და ქენანში იყო. ეს შეხედულება ეკუთვნის ქურთუბს. ალლაჰის შემდეგი სიტყვებიც ამას ადასტურებს: „3/164. მოჰმადლა ალლაჰმა მოწყალება მორწმუნეებს, როცა მოუვლინა მათ შუამავალი მათივე წიაღიდან...“
ასევე, უზენაესი ალლაჰი იბრაჰიმზე საუბრის დროს ბრძანებს: „2/129. ღმერთო ჩვენო! და მოავლინე მათში შუამავალი მათივე წიაღიდან, რომელიც წაუკითხავს მათ შენს აიათებს, ასწავლის მათ წიგნს და სიბრძნეს, განწმენდს მათ...“ იგივე მნიშვნელობისაა შემდეგი აიათებიც: ბაყარა/151 და ჯუმა/2.
აქედან გამომდინარე, სურა ყასსასი და მსგავსი აიათები, იბრაჰიმის რელიგიით არაბების შეგონების საკითხში ურთიერთწინააღმდეგობაში არ არიან. მუჰამმედის შუამავლობამდე გარდაცვლილი და ასევე, ის ხალხი, რომელზეც შუამავალმა თქვა რომ ცეცხლში მოხვდნენ, იბრაჰიმის რელიგიით შეგონებულები იყვნენ.
ასევე, ამ არგუმენტების შერწყმით ფიყჰის წესიც არ ირღვევა. წესი შემდეგია: „არავინ შევა ჯოჯოხეთში მანამ, სანამ სიცოცხლეშივე შუამავალი არ მივა ან ყიამეთის დღეს არასათში გამოცდას არ გაივლის.“
ამგვარად, მათ მიერ მოყვანილი არგუმენტები ვერ ჩაითვლება თავიანთი შეხედულების[21] არგუმენტებად.
ზემოთ მოცემულიდან გამომდინარეობს ის, რომ ორი ჯგუფი შეცდომაში ჩავარდა:
პირველი ჯგუფი, რომლებიც უარყოფენ ზემოთ მოცემულ ყოველივეს და ამბობენ, რომ ეს არგუმენტები აჰადია, რომლებიც კონკრეტულ პიროვნებებს ეხებათ და ასევე აცხადებენ იმას, რომ ეს არგუმენტები არ არიან იმ არგუმენტების წინააღდეგობაში, რომელთა მიხედვითაც ადამიანი არ დაისჯება მანამ, სანამ მასთან რისალეთ ჰუჯჯათი არ მიაღწევს.
მეორე ჯგუფი, რომლებიც აღიარებენ ზემოთ მოცემულ ყოველივეს, თუმცა მოჰყავთ არგუმენტად იმისა, რომ ისინი მისაყით არიან შეგონებულნი და მიუხედავად იმისა, რომ მათთან რისალეთ ჰუჯჯათი არ შესრულებულა, მაინც ჯოჯოხეთში დაისჯებიან.

საბოლოოდ, ზემოთ მოხსენიებულ ორ ჯგუფს გააჩნია საერთო შეცდომა, რაც შემდეგია: „ორივე მათგანი აცხადებს იმას, რომ არაბებთან რისალეთ ჰუჯჯათი არ მიღწეულა.“



[1] ავტორი ყურადღებას ამახვილებს საკითხის მიმართ მოყვანილ არგუმენტებზე და არა უშუალოდ მოცემულ საკითხზე. ანუ ის ამბობს, რომ მათ ამ საკითხის მიმართ რა არგუმენტებიც მოჰყავთ, არასწორი და არასრულია. თუ რატომ ამას შემდეგ აბზაცებში ხსნის.
[2] ორიგინალი აზრისგან განსხვავებული აზრი/შეხედულება.
[3] შუამავლისეული ჰუჯჯათი.
[4] ნათესავებს შორის კავშირის გამყარება.
[5] ჰადისს აჰმედ ბინ ჰანბელი, „ას-სუნნა“-ში გადმოგვცემს. ასევე, გადმოსცემენ იბნი აბი ასიმი, თაბერანი, იბნი მენდე და სხვები.
[6] იბნუ’ლ-ყაიიმ, მუჰთასარუ’ს-სავაიყი’ლ-მურსალა, გვ: 379-380;
[7] მუთთეფექუნ ‘ალეიჰ: ბუხარისა და მუსლიმის სახიხთა კრებულში არსებულ ჰადისებს ეწოდებათ.
[8] ჰადისს გადმოგვცემს აბუ ჰურაირა, რომელიც მუსლიმში, „ჯანაზის“ ნაწილშია მოცემული.
[9] „აჰადის“ გადმოცემები ზუსტ ინფორმაციას არ იძლევა, რაც ვარაუდს უხსნის გზას. „აჰადი“ ჰადისები ქუფრისა და იმანის საკითხში არგუმენტად არ გამოდგება, რადგან აყიდის საკითხში მოყვანილი არგუმენტები ვარაუდს არ უნდა შეიცავდეს. აყიდაში ვარაუდი მისაღები არ არის. „აჰადის“ გადმოცემები ძირითადად ფიყჰისა და აჰლაყის საკითხებში გამოიყენება.
[10] სუიუტი, ალ-ჰაავიი ლილ ფათავა, 2/353.
[11] ალ-ბაიჯური, თუჰფეთუ’ლ-მურიიდ შერხუ ჯევაჰირი’თ-თავჰიდ, გვ: 29-30.
[12] ბუხარი, 3828.
[13] ბუხარი, 3826.
[14] იბნ-ქესირ, ალ-ბიდაია ვა’ნ-ნიჰაია, 2/238.
[15] გადმოგვცემს მუჰამმად იბნ ოსმან იბნ აბუ შეიბი. იბნი ქასირი ამბობს, რომ ჯაჭვი მყარი და ჰასენია. იხ: ალ-ბიდაია ვა’ნ-ნიჰაია, 2/241.
[16] გადმოგვცემს ალ-ბა’ენდი. იბნი ქასირი ამბობს, რომ ჯაჭვი მყარია. ალ-ბიდაია ვა’ნ-ნიჰაია, 2/241; ფათხუ’ლ-ბარი, 7/142-145.
[17] ისლამამდელ პერიოდში მექქაში მცხოვრები ქაბას მომვლელი ყურაიშელები და მათთან შეთანხმებული ზოგი თემი იწოდებოდა, როგორც „ჰუმსი“, ხოლო დანარჩენებს მოიხსენიებდნენ, როგორც „ჰილლა“. „ჰუმსი“ მამაცს და გმირს ნიშნავს. თავიანთი რწმენისა და ცხოვრების მკაცრი სტილის საკითხში, ასევე ომში სიძლიერისა და მამაცობის გამო, მათ ამ მეტსახელით მოიხსენიებდნენ.
[18] იბნ თაიმიია, მეჯმუუ ფათავა, 11/402; აშ-შატიბი, ალ-მუვაფაქათ, 1/175;
[19] სახიხუ მუსლიმ ბი შარხი’ნ-ნავავი, 3/79;
[20] 3/563-564.
[21] შეხედულება შემდეგია: „შუამავალ მუჰამმედამდე მცხოვრები არაბი მუშრიქები მისაყით შეგონებულად ითვლებიან, რის გამოც მათთან შუამავალი რომც არ იყოს მიღწეული, ისინი ჯოჯოხეთში მოხვდებიან.