17 March 2019

17.2 ზუსტ/ნათელ/რეალურ/აშკარა ისლამს (რწმენას) ზუსტი/ნათელი/რეალური/აშკარა ქუფრი დაარღვევს/მოშლის

საკითხთან დაკავშირებით ზოგიერთი მაგალითი

იმისათვის, რომ საკითხი უკეთ გასაგები იყოს, რამოდენიმე მაგალითს მოვიყვანთ:
როგორც ცნობილია ნამაზის სრულად მიმტოვებლის ქააფირობის შესახებ საკითხი, ისლამის ფიყჰის ყველაზე საკამათო საკითხებს შორისაა. ზოგიერთი სწავლულის მიხედვით, ნამაზის მიმტოვებელი ქააფირია, ზოგიერთის აზრით კი, ქააფირი არ იქნება მანამ, სანამ ნამაზის აუცილებლობას (ფარძობას) არ უარყოფს. ამ შემთხვევაში, ჩვენი თემისთვის ნამაზის მიმტოვებლის მდგომარეობა მნიშვნელოვანი არ არის. მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ სწავლულების ერთი ნაწილის მიერ დათექფირებული პიროვნება, სხვა სწავლულების მიხედვით, მუსლიმანია. აქედან გამომდინარე, ვარაუდისა და ეჭვის დროს თაქფირი დასაშვები, რომ ყოფილიყო, მაშინ სწავლულებს ერთმანეთისთვის თაქფირი უნდა გაეკეთებინათ.
დალილები, რომლებიც ნამაზის მიმტოვებლის ქააფირობაზე მიუთითებს აშკარა/მყარი/უდავო (delaleti ve sübûtu kat‘î) არ არის. არგუმენტებიდან ყველაზე ცნობილი შემდეგი ჰადისებია: ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანებს: 
„მსახურსა და ქუფრს შორის ნამაზის მიტოვებაა.“[1]
„ქუფრსა და რწმენას შორის ნამაზის მიტოვებაა.“[2]
„ჩვენსა და მათ შორის შეთანხმება ნამაზია. ვინც მას მიატოვებს ქააფირი გახდება.“[3]
სიტყვა ‘ქუფრი’, რომელიც ჰადისებშია მოხსენებული, დიდ ქუფრზე მიუთითებს თუ პატარა ქუფრზე? ამ ორი შეხედულებებიდან რომელიც არ უნდა აირჩიოთ, საბოლოო პასუხი მაინც იჯთიჰადზე იქნება დაფუძნებული, რაც იმის საშუალებას არ გვაძლევს რომ რომელიმე მათგანს ას პროცენტიანი არგუმენტი ვუწოდოთ. აჰმედ ბინ ჰანბელისა და მისი მანხაჯის მიმდევრების მიხედვით, ნამაზის სრულად მიმტოვებელი ქააფირია. დანარჩენი სამი იმამის მიხედვით კი, ქააფირი არ არის. იმისათვის, რომ ეს საკითხი იჯთიჰადზეა დაფუძნებული, არც აჰმედ ბინ ჰანბელს და არც დანარჩენ ალიმებს ერთმანეთისთვის თაქფირი არ გაუკეთებიათ და არ უთქვამთ, რომ „რატომ არ გამოუტანე თაქფირი მას, ვისაც მე თაქფირი გამოვუტანე“ ან „რატომ მიიჩნიე ურწმუნოდ ის, ვინც მე მორწმუნედ მივიჩნიე“. მათ ეს საკითხი კარგად იცოდნენ, რის გამოც ერთმანეთის წინააღმდეგ არ წასულან. როგორც ვიცით უდავო/აშკარა ქუფრის მატარებელზე თაქფირის არ გაკეთება ქუფრია, თუმცა ნამაზის შესახებ დალილები უდავო/აშკარა არ არის, ამიტომ ურთიერთსაპირისპირო თაქფირი არ გაკეთებულა, რადგან ჰადისებში ნახსენები „ქუფრი“ უდავო/აშკარა არ არის. ჩვენ კი ვთქვით, რომ უდავო/აშკარა რწმენას უდავო/აშკარა ქუფრი დაარღვევს.
საკითხის უკეთ გაგებისთვის სხვა მაგალითი მოვიყვანოთ: ბავშვი, რომელიც ზრდასრულ ასაკამდე არ არის, რწმენიდან გამსვლელ ქმედებას თუ ჩაიდენს, მაგ: ალლაჰს თუ გალანძღავს... აბუ ჰანიფესა და იმამ მუჰამმედის მიხედვით, ქააფირი გახდება. აბუ იუსუფის მიხედვით კი, იმის გამო რომ ბავშვი ჯერ ზრდასრული არ არის, ქააფირი არ გახდება.[4] არც აბუ ჰანიფეს გამოუტანია თაქფირი აბუ იუსუფისთვის და არც აბუ იუსუფს აბუ ჰანიფესთვის. იმის გამო, რომ მათ შორის ნებადართული იხთილაფი იყო, ურთიერთსაპირისპირო თაქფირი არ გაუკეთებიათ.
აი ასეთი საკითხების დროს ერთმანეთის წინააღმდეგ არ უნდა წავიდეთ და ჩვენს შეხედულებაზე არ მყოფებს უსამართლოდ თაქფირი არ უნდა გამოვუტანოთ. მანამ, სანამ მუსლიმანი უდავო/აშკარა ქუფრს არ ჩაიდენს, მისი თაქფირისგან თავი შორს უნდა დავიჭიროთ.

დასკვნა

დღესდღეობით ზოგიერთი მუსლიმანი, მიუხედავად იმისა, რომ ხელში უდავო/აშკარა არგუმენტი არ გააჩნია, თაქფირს უკეთებს მუსლიმანს, რომელიც მათ მსგავსად არ ფიქრობს. მაშინ, როცა შესრულებული ქმედების შესახებ არგუმენტი მყარი არ არის, რომელიმე მუსლიმანის რწმენის გარეთ გაყვანა დაუშვებელია. აქედან გამომდინარე, პიროვნების რწმენიდან გაყვანა, რომლის რწმენაც მყარი/აშკარა/უდავოა, მხოლოდ მაშინაა შესაძლებელი, როდესაც არგუმენტი უეჭვო/უდავო იქნება. ერთღმერთიანის (მუვაჰიდის) მიერ შესრულებული ქუფრი ქმედება ალბათობას, ეჭვს ან ვარაუდს თუ შეიცავს, მაშინ მასზე ქააფირის ჰუქმი არ გაიცემა, რადგან პიროვნების რწმენა/ისლამი მყარი/უდავოა, შესრულებული ქუფრი კი, უდავო/მყარი/აშკარა არ არის.
ასევე, მუსლიმებმა ურთიერთსაპირისპირო თაქფირი იხთილაფის საკითხებში არ უნდა გამოიტანონ. პიროვნება რაცარუნდა ფრთხილობდეს მსგავს საკითხში, იგივე შეხედულებაზე არ მყოფების მიმართ თაქფირი არ უნდა გამოიტანოს. არ უნდა დაგვავიწყდეს ის, რომ თაქფირი სრულდება მაშინ, როცა არგუმენტი უდავო/აშკარაა (delaleti ve sübûtu kat‘î). ხოლო, არგუმენტი სავარაუდო და მრავალმნიშვნელოვანი (delaleti ve sübutu zannî) თუ არის, მიუხედავად იმისა, რომ არჩევანის გაკეთების უფლება აქვს, მისი აზრის არ მომხრე მუსლიმანებს თაქფირი არ უნდა გამოუტანოს.[5]
იმამ შავქანი ნაწარმოებში, რომლის სახელწოდებაა „ას-სეილუ’ლ ჯერრაარ“, ამბობს: „მუსლიმანისთვის საკადრისი/შესაფერისი ქმედება არ არის ის, რომ ხელში მზეზე უფრო ნათელი არგუმენტის არ ქონის მიუხედავად, რომელიმე მუსლიმანზე რწმენიდან გასვლის და ქუფრში ჩავარდნის ჰუქმი გასცეს.“[6]
იბნი აბიდისგან გადმოცემულია: „იხთილაფის საკითხებში მუსლიმანის მიმართ თაქფირის გაკეთება მისაღები ქმედება არ არის.“[7]
იბნი ჰაზმი ამბობს: „უეჭველად, პიროვნების მყარი ისლამის/რწმენის სტატუსი ცილისწამების საფუძველზე კი არა, არამედ რომელიმე არგუმენტით ან იჯმათი გაუქმდება.“[8]
ეს საკითხი ყოველი მუსლიმანისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი და საყურადღებოა. მუვაჰიდის მიმართ თაქფირის გამოტანის დროს უფლებამოსილება თაქფირის პირობების, მიზეზებისა და დამაბრკოლებლების მცოდნეს უნდა გადავცეთ. სამწუხაროდ, უცოდინრობის საფუძველზე მუ’აიენ (პიროვნული) თაქფირის შესახებ აშკარად და თამამად საუბრობენ და ქააფირის ჰუქმი მათ მიმართ გამოაქვთ, ვინც მუვაჰიდი და ერთღმერთიანია. ასეთ პიროვნებებს ალლაჰის შიში თუ აქვთ, მაშინ იმას არ უნდა მისდიონ რისი ცოდნაც არ გააჩნიათ.

17/36. არ მისდიო იმას, რისი ცოდნაც არ მოგეპოვება შენ. უეჭველად, ყურის, თვალის და გულისგან, ყველასგან პასუხი მოეკითხება!”



[1] გადმოგცემს ნესაი. საჰიჰუ’თ-თერღიბ, 563
[2] გადმოგვცემს თირმიზი. საჰიჰუ’თ-თერღიბ, 563
[3] გადმოგვცემს აჰმედი. საჰიჰუ’თ-თერღიბ, 564
[4] ჰუყუყუ ისლამიიე ყამუსუ, 4/8
[5] „ელ-მევსუათუ’ლ ფიყჰიიეთუ’ლ ყუვეითიიე“, თაქფირის ნაწილი, 13/227
[6] შავქანი, „ას-სეილუ’ლ-ჯერრაარ ალა ჰადააიყი’ლ-ეზჰაარ“, 4/578
[7] „ელ-მევსუათუ’ლ ფიყჰიიეთუ’ლ ყუვეითიიე“, თაქფირის ნაწილი, 13/227
[8] იბნი ჰაზმ, „ალ-ფისალ ფი’ლ მილელი ვა’ნ ნიჰალ“, 3/138

17.1 ზუსტ/ნათელ/რეალურ/აშკარა ისლამს (რწმენას) ზუსტი/ნათელი/რეალური/აშკარა ქუფრი დაარღვევს/მოშლის

ზუსტ/ნათელ/რეალურ/აშკარა ისლამს (რწმენას) ზუსტი/ნათელი/რეალური/აშკარა ქუფრი დაარღვევს/მოშლის - სამართლებრივი ნორმის არგუმენტები

1)      ამის არგუმენტი იმ აიათების შორისაა, რომელიც არსებული მდგომარეობის გამოკვლევას გვიბრძანებს. ამ თემასთან დაკავშირებით ორ აიათს მოვიყვანთ:
a)    უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „4/94. ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! როცა გაეშურებით (საბრძოლველად) ალლაჰის გზაზე, განასხვავეთ (მორწმუნე ურწმუნოსაგან) და ამქვეყნიური სიუხვის მოხვეჭის სურვილით არ უთხრათ იმას, ვინც მშვიდობას შემოგთავაზებთ: ‘შენ არა ხარ მორწმუნე!’ მაშინ, როცა ალლაჰთანაა ურიცხვი ალაფი. ასეთი იყავით უწინ, მაგრამ ალლაჰმა წყალობა მოიღო თქვენზე. ამიტომ გაიაზრეთ, უეჭველად, ალლაჰი უწყის რასაც სჩადიხართ!“
უზენაესმა ალლაჰმა აიათის მიხედვით, არსებული მდგომარეობის გასაგებად გამოკვლევის ჩატარება ორჯერ გვიბრძანა. რაც შემდეგს ნიშნავს: ‘რომელიმე საქმის მიმართ არ იჩქარო. გამოიძიე, გამოიკვლიე და უდავო პასუხების/შედეგების მიღებისთვის გაისარჯე. წინააღმდეგ შემთხვევაში არასწორ ჰუქმს გასცემ და სისასტიკეს კარებს გაუხსნი.’ როგორც აიათის ახსნა-განმარტებაშია მოხსენებული, მისი მოვლენის რამოდენიმე მიზეზი არსებობს.[1]
აბდულლაჰ იბნი აბუ ჰადრედისგან გადმოცემულია: „ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ‘იდამ’-ში[2] გაგვგზავნა. მუსლიმების ერთ-ერთი ჯგუფის ერთად გზას გავუყევით. დანიშნულ ადგილს როდესაც მივაღწიეთ, რამოდენიმე ნივთების მფლობელი ამირ იბნი აზბათ ალ ეშჯაი აქლემზე შემჯდარი ჩვენთან მოვიდა. როდესაც მოგვიახლოვდა სალამი მოგვცა. ჩვენ კი, ის შევიპყარით. დაპირისპირების დროს მუჰალლემ იბნი ჯასსამამ ის სასიკვდილოთ დაჭრა, მისი ქონება კი, მიითვისა. შუამავალთან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) როდესაც მივედით და მომხდარის შესახებ ვუამბეთ, სურა ნისას 94-ე აიათი მოევლინა.
სხვა გადმოცემა კი, შემდეგნაირია: სულეიმის საგვარეულოდან ერთ-ერთმა შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) საჰაბეების ერთ-ერთ ჯგუფს გადაეყარა. ამ დროს ცხვრებს აბალახებდა და საჰაბეები როდესაც დაინახა სალამი მისცა. საჰაბეებმა იფიქრეს, რომ სალამი თავის დასაცავად თქვა, რის გამოც შეიპყრეს და მოკლეს, მისი ქონება კი, მიითვისეს. მომხდარის შესახებ შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) როდესაც აცნობეს, სურა ნისას 94-ე აიათი მოევლინა.
სხვა გადმოცემა კი, შემდეგნაირია: ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მუსლიმანთა ერთი ჯგუფი სალაშქროდ გაგზავნა. მათ შორის მიყდად ბინ ესვედი (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) იმყოფებოდა. დანიშნულ ადგილას როდესაც მიაღწიეს იხილეს საზოგადოება, რომელიც მიმოფანტული იყო. მათგან გამოყოფილი კი, ერთი კაცია, რომელსაც თან ქონება ახლდა. მან დაამოწმა, რომ ალლაჰის გარდა სხვა სათაყვანებელი არ არსებობს. მიყდადმა კი, მიუხედავად ამ სიტყვებისა იგი შეიპყრო და მოკლა. საჰაბეებიდან ერთ-ერთმა მიყდადს უთხრა: ‘მოკალი ის, ვინც დაამოწმა, რომ არ არსებობს ღირსეული სათაყვანებელი გარდა ალლაჰისა?! ვფიცავ ალლაჰს! მომხდარს ალლაჰის შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) შევატყობინებ.“ როდესაც შუამავალთან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მივიდნენ, უთხრეს: „ჰეი ალლაჰის შუამავალო! მიყდადმა მოკლა კაცი, რომელმაც დაამოწმა, რომ არ არსებობს ღირსეული სათაყვანებელი გარდა ალლაჰისა.“ შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიყდადი იხმო. როდესაც მოვიდა შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მას უთხრა: „ჰეი მიყდად! მოკალი ის, ვინც დაამოწმა რომ არ არსებობს ჭეშმარიტი ღვთაება გარდა ალლაჰისა?! აჰირეთში ამ სიტყვით შენს წინააღმდეგ რომ მოვიდეს რას მოიმოქმედებ?“ ამის შემდეგ სურა ნისას 94-ე აიათი მოევლინა, რის შემდეგაც შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიყდადს უთხრა: „ის კაცი მორწმუნე იყო, რომელიც თავის რწმენას საკუთარი საზოგადოებისგან ფარავდა, შენ კი, ის მოკალი. უწინ შენც მის მსგავსად, მექქაში შენს რწმენას მალავდი.“[3]
აიათში მოხსენებული სიტყვების „განასხვავეთ (მორწმუნე ურწმუნოსაგან)“ შესახებ იმამ თაბერი ამბობს: „ისეთი ადამიანის მოკვლა არ იჩქაროთ, რომლის ნამდვილი მდგომარეობა (რწმენისა და ქუფრის შესახებ) ცნობილი არ არის. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოკლავთ მას, ვისი მდგომარეობაც თქვენთვის უცნობია. პიროვნების მოსაკლავად არ გაემართოთ გარდა იმ ხალხისა, რომლებიც ალლაჰის, მისი შუამავლისა და თქვენს წინააღმდეგ აშკარად იბრძვის.“[4]
აქედან გამომდინარე, საჰაბეებს მათი ნამოქმედარის სიმცდარე შეატყობინეს, რომელიც ვარაუდსა და ეჭვზე იყო აგებული. ისლამი უდავო არგუმენტების/ინფორმაციის საფუძველზე მოქმედებას გვიბრძანებს, საეჭვო და ვარაუდის შემცველი ინფორმაციით მოქმედებას კი, გვიკრძალავს. ყოველივე ამის მიხედვით, ყოველი საქმე უდავო არგუმენტების/ინფორმაციის საფუძველზე უნდა შევასრულოთ.

b)   უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „49/6. ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! თუკი მოვა თქვენთან გზასამცდარი რაიმე ამბით, მაშინვე გამოიკვლიეთ, რათა არ უქმნათ სიავე ხალხს უმეცრებით და მერე არ ჩავარდეთ სინანულში იმის გამო, რაც გააკეთეთ.“

აიათის მოვლენის მიზეზი შემდეგია: ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ვალიდ ბინ უყბე, მუსტალიყის საგვარეულოსთან ზექათის აკრეფისთვის გააგზავნა. ხალხი ვალიდს ზექათით გზაში დახვდა. ამის დანახვაზე ვალიდი უკან დაბრუნდა და ალლაჰის შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) აცნობა, რომ მუსტალიყის საგვარეულო საომრად შეკრებილიყვნენ. შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ჰალიდ ბინ ვალიდი გაგზავნა და თან დააბარა, რომ არ ეჩქარა და მდგომარეობა კარგად გამოეკვლია. ჰალიდი გაეშურა. ღამით მათთან როდესაც მიაღწია, მეთვალყურენი გაგზავნა. მეთვალყურეები ჰალიდთან როდესაც დაბრუნდნენ, აცნობეს, რომ მუსტალიყის საგვარეულოს ისლამთან მჭიდრო კავშირი ჰქონდა, ეზანს კითხულობდნენ, ნამაზს ასრულებდნენ. დილით ჰალიდი მათთან მივიდა და რაც იხილა გაოცებული დარჩა. შემდეგ კი, ალლაჰის შუამავალთან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) დაბრუნდა და მდგომარეობის შესახებ ყველაფერი აცნობა. ყოველივე ამის შესახებ უზენაესმა ალლაჰმა ზემოთ მოხსენებული აიათი მოავლინა.[5]
იმისათვის, რომ რომელიმე საზოგადოებას/პიროვნებას ცუდად არ მოვექცეთ, ამბის წყაროს კარგად გამოკვლევაა საჭირო. გამოკვლევის გარეშე გაცემული ჰუქმი ცუდ შედეგს გამოიწვევს, შეიძლება სიკვდილიც კი, გამოიწვიოს. მსგავსი შეცდომა, რომ არ დავუშვათ, ამისთვის უზენაესმა ალლაჰმა ჩვენ გამოძიება/გამოკვლევა გვიბრძანა. სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხის დროს მდგომარეობა თუ ამგვარია, მაშინ როგორი იქნება მდგომარეობა უფრო მძიმე დანაშაულის შესახებ, რაც უსამართლოდ გაკეთებული თაქფირია? ისინი მოკვლაზე უფრო ცუდს სჩადიან, რაც მუსლიმანების უსამართლოდ (არასრული ინფორმაციისა და არგუმენტის საფუძველზე) თაქფირის გამოტანაში გამოიხატება. მსგავსი რამ მართლაც და უფრო მძიმე დანაშაულია. ჰადისში ნაბრძანებია: „პიროვნება მუსლიმ ძმას როდესაც ეუბნება ‘ჰეი ქააფირო!’ იგივეა რაც მისი მოკვლა. მორწმუნის დაწყევლა იგივეა, რაც მისი მოკვლა.“[6] მუსლიმის მიმართ უსამართლოდ თაქფირის გამოტანა მისი სიკვდილის ტოლფასია. ალლაჰი უცნობი პიროვნების შეცდომით არ მოკვლისთვის გამოკვლევას თუ ითხოვს, მაშინ მუსლიმანის მიმართ უსამართლო თაქფირის გაკეთების დროს გამოკვლევას არ მოითხოვს? აქედან გამომდინარე, ყოველგვარი გამოკვლევის გარეშე და უდავო არგუმენტების წარდგენამდე მუსლიმანზე თაქფირის გამოტანა არ უნდა ვიჩქაროთ.

2)      უბადე ბინ სამითი (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ამბობს: ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ჩვენგან სიტყვა აიღო, იმასთან დაკავშირებით, რომ ლხინში და ჭირში მოვისმენდით და მორჩილებას გამოვხატავდით, ასევე ამირის (წინამძღოლის) წინააღმდეგ არ წავიდოდით (არ ვიბრძოლებდით). შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) წინადადების ბოლოს ბრძანა: „გარდა იმ მდგომარეობისა, რა დროსაც ამირის წინააღმდეგ უდავო/აშკარა ქუფრს დაინახავთ.“[7]
ეს ჰადისი ჩვენი თემისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. წინამძღოლს მანამ უნდა დავემორჩილოთ, სანამ აშკარა ქუფრს არ გამოავლენს, თუნდაც ეს ჩვენი საკუთარი თავის წინააღმდეგ იყოს. ხოლო, წინამძღოლის მდგომარეობა ქუფრის დონეზე თუ იქნება, მასზე მორჩილება არ შესრულდება, უფრო მეტიც, მისი გადაყენებისთვის ძალისხმევა უნდა გამოვიჩინოთ.
ჰადისში მოცემული სიტყვა „აშკარა ქუფრი“ მიუთითებს ქუფრზე, რომლის შესახებ მცირეოდენი ეჭვიც კი არ არსებობს. მმართველი მსგავსი ქუფრის მატარებელი თუ არის, მაშინ მასზე მორჩილება დაუშვებელია. იმისათვის, რომ დაუმორჩილებლობა საჭირო გახდეს, ქუფრი უდავო/აშკარა უნდა იყოს. ისევე, როგორც უდავო/აშკარა არგუმენტის არ მქონე მუსლიმანს თაქფირს ვერ გავუკეთებთ, ასევე, მსგავს სიტუაციაში წინამძღოლის რწმენის გარეთ გაყვანაც დაუშვებელია. მსგავსი რამ მხოლოდ და მხოლოდ უდავო/აშკარა ქუფრის შემთხევაშია შესაძლებელი.
აქედან გამომდინარე, ჰადისის მოკლე შინაარში ასეთია: „რომელიმე წინამძღოლის ქუფრი უდავო/აშკარა თუ არ არის, მაშინ ეჭვისა და ვარაუდის საფუძველზე მასზე თაქფირის გამოტანა და მის წინააღმდეგ წასვლა დაუშვებელია.“
იბნი ჰაჯერი შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) სიტყვების „გარდა იმისა ცხადი არგუმენტი თუ გექნებათ...“ შესახებ ამბობს:
„სიტყვა ‘არგუმენტში’ აიათი ან საჰიჰი ჰადისი იგულისხმება, რომელსაც თა’ვილი არ გააჩნია. ჰადისის მნიშვნელობა კი, არის ის, რომ მანამ, სანამ წინამძღოლის ქმედებები თა’ვილს შეიცავს, მის წინააღმდეგ წასვლა დაუშვებელია.“[8]
ამ თემის ირგვლივ ბევრი არგუმენტი არსებობს. ვისაც სურს აბდულმუნ’იმის შემდეგ ნაწარმოებში იხილოს: „ყავა’იდ ფი’თ-თაქფირ“.



[1] როგორც ვიცით, თაფსირის მეცნიერების მეთოდოლოგიაში რომელიმე აიათის შესახებ ნათქვამი თუ არის, რომ ‘ეს აიათი ამის შესახებ მოევლინა’, მაშინ ეს მიუთითებს იმაზე რომ ზოგჯერ მომხდარი პირდაპირ მოვლენას უკავშირდება. ზოგჯერ კი, ამბავს/მომხდარს, რომელიც მოვლენის მიზეზის პარალელურია. ზოგჯერ წიგნებშიც გადმოცემულია, რომ ერთი აიათის მოვლენის მიზეზი რამოდენიმეა. იგივე მდგომარეობაა ახლაც. ეს შემდეგნაირად უნდა გავიგოთ: აიათი რომელიმე ამბის შესახებ მოევლინება. ამბის/მომხდარის დროს კი, მიზეზებს აქვს ადგილი. ამის შემდეგ დრო გავა და წარსულში მომხდარის მსგავსი, სხვა შემთხვევა მოხდება. მომხდარის შემსწრენი კი, ამის შესახებ იტყვიან, რომ „ესა და ეს აიათი ამის შესახებ მოევლინა“. თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ აიათი ზუსტად ამ მომხდარის შესახებ მოევლინა. აზრი იმაშია, რომ სხვადასხვა დროს მომხდარი ამბავი ერთიდაიგივე შინაარსისაა. საკითხის სრულად გაგებისთვის იხ: ჯემალედდინ ალ-ყასიმი, „თაფსირის ცოდნის საფუძვლები“, გვ: 23;
[2] ერთ-ერთი ადგილის დასახელება
[3] მოცემული გადმოცემები შეგიძლიათ იხ: ‘თეფსირუ’ლ-ყურ’ანი’ლ-აზიმ’, 1/716, 717
[4] თეფსირუ’თ-თაბერი, 9/70
[5] თეფსირუ’ლ-ყურ’ანი’ლ-აზიმ, 4/267; ამბის შინაარსი შემდეგია: მუსტალიყის საგვარეულო ზექათთან ერთად ზექათის ამკრეფის დასახვედრად შეიკრიბა. ზექათის ამკრეფელმა შეკრებილი ხალხი როდესაც იხილა, იფიქრა, რომ ისინი მის წინააღმდეგ გალაშქვრას აპირებდნენ, რის გამოც შუამავალთან დაბრუნდა. საბოლოო ჯამში, გამოკვლევების შედეგად დადგინდა, რომ ისინი საომრად კი არა, არამედ ზექათის ჩაბარებისთვის იყვნენ შეკრებილნი.
[6] საჰიჰუ’ლ-ჯამიი’ს-საღი’რ, ჰადისის №: 710
[7] მუსლიმ, იმარა, 8. ჰადისის №: 1840
[8] ფეთჰუ’ლ-ბარი, 13/13

17. ზუსტ/ნათელ/რეალურ/აშკარა ისლამს (რწმენას) ზუსტი/ნათელი/რეალური/აშკარა ქუფრი დაარღვევს/მოშლის

ეს დებულება თაქფირის საკითხებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი დებულებებიდან ერთ-ერთია. აბდულლაჰ ალ-ასარი ამბობს: „აჰლი სუნნეთის იმამებს ამ დებულების შესახებ ერთიანი აზრი გააჩნიათ.“[1]

წინა თემებშიც აღვნიშნეთ, რომ ისლამის განჩინებები (აჰქამები) ვარაუდისა და ეჭვის საფუძველზე კი არა, არამედ უდავო და ნათელი არგუმენტების საფუძველზეა აგებული. შევეცდებით, რომ ეს საკითხი უფრო დაწვრილებით განვმარტოთ და საჭირო არგუმენტებიც მოვიყვანოთ. დამხმარე და წარმატების მომცემი მხოლოდ და მხოლოდ ალლაჰია.

როგორც ცნობილია, ისლამში სხვადასხვა ჰუქმი ეჭვისა და ვარაუდის მიხედვით არ გაიცემა. ეჭვს ისლამში ადგილი არ აქვს. საეჭვო ინფორმაციაზე დაყრდნობით ადამიანზე ჰუქმი არ გაიცემა. ყოველივე ამის გამო, სასჯელის განხორციელებისთვის ძალიან მძიმე პირობებია წამოყენებული. მაგალითად, ზინის (მრუშობის) დასამტკიცებლად პირობებიდან ერთ-ერთი ოთხი მოწმის არსებობაა. აქედან გამომდინარე, დამნაშავის, ამ შემთხვევაში მრუშის წინააღმდეგ სამი მოწმე თუ არსებობს და მეოთხე არა, მაშინ ის სასჯელს ვერ მიიღებს. ისლამში ამ ჭეშმარიტების ფორმულა შემდეგნაირია: „სასჯელი ყველაზე პატარა ეჭვის არსებობის შემთხვევაშიც კი უქმდება.“ ეს ასეა, რადგან ეჭვი ჭეშმარიტების წინაშე არაფერს არ ნიშნავს.

ამგვარი შესავალის შემდეგ დებულების ახსნა-განმარტებას შევუდგეთ:

როგორც ცნობილია, სიტყვა „სარიჰ“-ი ნათელს, ღიას, სუფთას ნიშნავს. დებულებაში კი, მისი მნიშვნელობა „უეჭველობაა“ ანუ ის, რაც უეჭვო, სანდო და აშკარაა. აქედან გამომდინარე, „სარიჰ ისლამს მხოლოდ და მხოლოდ სარიჰი ქუფრი მოშლის“ მნიშვნელობა შემდეგია: ყოველგვარი ეჭვისგან შორს მყოფ ისლამს/რწმენას მხოლოდ და მხოლოდ ყოველგვარი ეჭვისგან შორს მყოფი და აშკარა ქუფრი მოშლის/დაარღვევს. საეჭვო ქმედებებზე დაყრდნობით პიროვნების ურწმუნოდ გამოცხადება, რომლის რწმენაც/ისლამიც ყოველგვარი ეჭვისგან შორს არის (ანუ მისი რწმენა მყარია) დაუშვებელია. მსგავსი პიროვნების ურწმუნოდ გამოცხადება ეჭვის საფუძველზე კი არა, არამედ მზესავით ნათელი ქუფრის არსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი. ხოლო ის, ვინც ამის საწინააღმდეგოს აცხადებს, მაშინ მას ამ საკითხში მცირეოდენი ცოდნაც კი არ გააჩნია.

მანამ, სანამ არგუმენტებს მოვიყვანდეთ, გვინდა, რომ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თემას შევეხოთ: როგორც წინა თემებში ვისაუბრეთ, ისლამში არსებული ნებისმიერი რამ, რომელიც ყოველგვარი ეჭვისგან შორს დგას, ვარაუდის ან ეჭვის საფუძველზე მოშლილი/გაუქმებელი ვერ იქნება. ეს ფიყჰის მთავარი წესებიდან პირველია. ახლა კი, ცოტა რამ ამის შესახებ ვთქვათ...

ყოველგვარი ეჭვის გარეშე აღიარებული/გადაწყვეტილი რამ, ეჭვისა და ვარაუდის საფუძველზე არ უქმდება

ისლამის სწავლულებმა ფიყჰის[2] წესების შიგნით, რომელთა სახელებია „ალ ყავაიდუ’ლ ფიყჰიიე“ ან „ალ ყავაიდუ’ლ ყულლიიე“, მოათავსეს დებულება/წესი, რაც ზემოთ აღვნიშნეთ.[3] ეს დებულება, როგორც ფიყჰის საკითხებში, ასევე სხვა, დანარჩენი საკითხისთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ დებულების მიხედვით, უამრავი ფიყჰისა და აყიდის შესახებ ჰუქმები გამოცემულა.

ამ დებულების (ყაიდის) არგუმენტი

ამ ყაიდის (სამართლებრივი ნორმის) მთავარი არგუმენტი ალლაჰის შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიერ გადმოცემული ზოგიერთი ჰადისია. იმამ მუსლიმი საჰიჰის კრებულში გადმოსცემს:

„ალლაჰის შუამავალს (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) იმ პიროვნების შესახებ ჰკითხეს, რომელიც ნამაზის შესრულების დროს ფიქრობდა, რომ აბდესი მოეშალა. შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: ‘მსგავს მდგომარეობაში მყოფი პიროვნება ნამაზს ვერ მიატოვებს მანამ, სანამ ხმას არ გაიგონებს ან სუნს არ იგრძნობს.“[4]
ასევე, იმამ მუსლიმის მიერ გადმოცემული ერთ-ერთი ჰადისის მიხედვით, ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანებს: „თქვენგან რომელიმე ნამაზის შესრულების დროს მუხლების რაოდენობაში თუ დაეჭვდა (ზუსტად არ იცის სამი მუხლი ილოცა თუ ოთხი), მაშინ მიატოვოს ის, რაზეც ეჭვი ეპარება და შეასრულოს ის, რის შესახებაც ფიქრობს, რომ უდავოა. შემდეგ კი, სალამის მიცემამდე (ნამაზის დასრულებამდე) ორჯერ ორი სეჯდე შეასრულოს! ხუთი მუხლი თუ აქვს ნალოცი, მაშინ შესრულებული ორი სეჯდე მის ნამაზს დააწყვილებს. ხოლო, ოთხი მუხლის შემთხვევაში ეს ორი სეჯდე ეშმაკის დამცირებაში ჩაეთვლება.“[5]

იმამ ნავავი პირველი ჰადისის განმარტებაში ამბობს: „ეს ჰადისი ისლამის ფუძეებიდან და ფიყჰის დოგმებიდან ერთ-ერთი დიდი ყაიდაა. რამეში/რაღაცაში არსებული ნამდვილი მდგომარეობა გაგრძელდება მანამ, სანამ ყოველგვარი ეჭვის გარეშე არსებული ნამდვილი მდგომარეობის საწინააღმდეგო ცნობილი არ იქნება. ამის შემდგომ მოსული ეჭვები, არსებულ სინამდვილეს ზიანს ვერ მიაყენებს. იგივე მდგომარეობაა ჰადისშიც ანუ ვისაც ყოველგვარი ეჭვის გარეშე სჯერა, რომ აბდესიანია, ამის შემდეგ აბდესის მოშლის შესახებ თუ დაეჭვდება, მაშინ მასზე ვიტყვით, რომ ის აბდესიანია...“[6]

ჰადისში აშკარაა ის, რომ უდავო რაღაცის/რამის გაუქმება ეჭვის საფუძველზე დაუშვებელია. ამგვარი ჰადისებიდან გამომდინარე სწავლულებმა ჩამოაყალიბეს ყაიდა (სამართლებრივი ნორმა), რომლის საფუძველზეც უამრავი საკითხია აგებული. ამ საკითხებს შორის ერთ-ერთი არის ის, რომ პიროვნების, რომლის ისლამიც მყარია, ეჭვისა და ვარაუდის საფუძველზე ურწმუნოდ გამოცხადება დაუშვებელია, რადგან ასეთი პიროვნების ისლამი (რწმენა) მყარი და აშკარაა, ქუფრი კი, მყარი/აშკარა არ არის.

აქედან გამომდინარე, ისეთ პიროვნებაზე, რომელმაც უარყო ურწმუნოება და იწამა ალლაჰი, თაქფირის გამოტანა ძალიან რთულია ქუფრის ისეთ საკითხებში, რომლის არგუმენტიც სავარაუდო და მრავალმნიშვნელოვანია (delaleti zannî), რადგან ასეთ დროს პიროვნების რწმენა/ისლამი მყარი, ქუფრი კი, მყარი/უდავო არ არის ანუ სავარაუდოა. ვარაუდისა და ალბათობის შემთხვევაში კი, თაქფირი არ კეთდება.

იმამ ნავავის მიერ განმარტებული ყაიდა (სამართლებრივი ნორმა) უსულ ილმში[7] (ისლამის მეცნიერების მეთოდოლოგიაში) მოხსენებულია, როგორც „ისთისჰააბ“-ი. ისლამის მეთოდოლოგიის სპეციალისტების მიხედვით, ისთისჰააბის განმარტება შემდეგია: „არგუმენტის საფუძველზე არსებული მდგომარეობა იგივე დარჩება მანამ, სანამ მისი შეცვლის შესახებ რამე არგუმენტი არ იქნება.“[8] ეს წესდება ჩვენს თემასთან მჭიდრო კავშირშია. პიროვნებას მუსლიმანის ჰუქმი როდესაც მიეცემა, ეს მდგომარეობა დარჩება მანამ, სანამ მისი ურწმუნოების შესახებ მზესავით ნათელ არგუმენტებს არ დავინახავთ. თუმცა მაშინ, როცა ჩვენს ხელთ არსებული არგუმენტი მისი მდგომარეობის (ამ შემთხვევაში რწმენის) საწინააღმდეგო იქნება, მაშინ ჩვენ მასზე ვიტყვით, რომ ქუფრში ჩავარდა. ასეთ შემთხვევაში, მისი ქუფრის შესახებ აუცილებელია მყარი არგუმენტი, რომელიც არავითარ ეჭვს არ დატოვებს. მოყვანილ არგუმენტში ეჭვი თუ იქნება, მაშინ ჩვენ მსგავს პიროვნებაზე ჰუქმს არ შევცვლით და ის ისევ მუსლიმანი დარჩება, რომელი ჰუქმიც მყარი არგუმენტების საფუძველზე მიიღო.



[1] აბდულლაჰ ალ-ასარი, ‘ალ-იმან; ჰაყიყათუჰუ ვა ნავაყიდუჰუ ინდე აჰლი’ს-სუნნა ვა’ლ ჯამაა’, 1/122
[2] ფიყჰი - ყურანისა და ჰადისების გაგებისთვის შეგროვილი ინფორმაციაათუმცაფიყჰი არც ყურანია და არც ჰადისიარამედფიყჰი ყურანისა და ჰადისის გაგების ფორმაა.
[3] აბდულქერიმ ზეიდან, „ალ-ვეჯიზ ფი შერჰი’ლ-ყავაიდი’ლ-ფიყჰიიე’, გვ. 35
[4] მუსლიმ, ქითაბუ’ლ ჰაიზ, 98. (361)
[5] მუსლიმ, ქითაბუ’ლ მესჯიდ, 88. (571)
[6] იმამ ნავავი, ‘შერჰუ მუსლიმ“, 4/38
[7] ისლამის მეცნიერების მეთოდოლოგია
[8] მუსტაფა საიდ ალ-ჰინნ, ‘ელ-ყააფიი’ლ-ვაფი ფი უსული’ლ-ფიყჰი’ლ-ისლამი’, გვ: 203. თურქული ენის მცოდნეს შეუძლია იხილოს: ზეყიიიუდდინ შაბან, ‘ისლამის კანონების მეცნიერების საფუძველი’, გვ: 217; ფაჰრედდინ ათარ, ‘ფიყჰის უსული’, გვ: 75; აბდულქერიმ ზეიდან, ‘ფიყჰის უსული’, გვ: 251