10 February 2020

ნაწილი 2.3: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

3)      პასუხი მათ, რომლებიც ამბობენ, რომ პიროვნებას პასუხისმგებლობას რაც ანიჭებს ეს მხოლოდ ჭკუა-გონებაა


არსებობს ორი საკითხი, რომელთა შესახებ ალიმებმა იკამათეს:
პირველი: ჭკუას/გონებას მარტოდმარტო, საკუთარი ძალებით, კარგისა და ცუდის გაგება/გააზრება შეუძლია? თუ შარიათის გარეშე, მარტოდმარტო გაგება/გააზრება არ შეუძლია? ეს თემა ფიყჰის უსულში[1] ნახსენებია, როგორც „ათ-თაჰსიინუ ვა’თ-თაქბიიჰუ’ლ-აყლიი (კარგისა და ცუდის ჭკუით ცოდნა)“.
მეორე: თუ ვიტყვით, რომ „ჭკუას მარტოდმარტო კარგისა და ცუდის გაგება შეუძლია“, მაშინ შემდეგი კითხვები დაიბადება: ალლაჰი ადამიანს დასჯის იმის გამო, რომ გონების საფუძველზე ალლაჰის ბრძანების წინააღმდეგ მოექცა? თუ დასჯისთვის შუამავლის საშუალებით ჰუჯჯათის მიღწევაა საჭირო?
შეიხულ ისლამ იბნ თაიმიია ამ ორი საკითხის შესახებ ნათქვამ სიტყვებს შემდეგნაირად გადმოგვცემს: „ადამიანებმა სიტყვებისა და ქმედებების კარგისა თუ ცუდის შესახებ იკამათეს. მაგალითად, მსგავსი მდგომარეობისა, როდესაც სამართლიანობა, თავჰიდი და სისწორე კარგია, ხოლო სისასტიკე, შირქი და ტყუილი კი ცუდია. ესენი (მათი სიკარგე და სიგლახე) ჭკუით განისაზღვრება თუ შარიათით? თუ ვიტყვით, რომ ესენი ჭკუით განისაზღვრება, მაშინ შემდეგი კითხვა იჩენს თავს: ‘შუამავლის მოსვლამდე ამ ქმედებების შემსრულებელნი დაისჯებიან?’ ოთხი იმამის ასჰაბისა[2] და სხვების სამი ცნობილი შეხედულება არსებობს. ასევე, იმამ აჰმედის ასჰაბის შეხედულებაც სამ ნაწილად იყოფა.
პირველმა ჯგუფმა თქვა: „ეს ჭკუით/გონებით კი არა, არამედ მხოლოდ შარიათითაა განსაზღვრული.“[3] ამ შეხედულებას იზიარებენ ჯაჰმ იბნ საფვანის მსგავსი ჯაბრიია-ს თეორიტიკოსნი, აბუ’ლ-ჰასენ ალ-აშ’არი და ოთხი იმამის ასჰაბი. ასევე, ყადი აბუ ბაქრ იბნ ტაიიბ, აბუ აბდულლაჰ იბნ ჰამიდ, ყადი აბუ ია’ლა აბუ’ლ-მეალი, აბუ’ლ-ვეფა, იბნ აყილი და სხვები.
მეორე ჯგუფმა თქვა: „კარგი და ცუდი ჭკუით/გონებით შეიცნობა.“ აბუ’ლ-ჰატტაბ მაჰფუზ იბნ აჰმადმა თქვა: „ეს შეხედულება ეკუთვნის ფიყჰის წარმომადგენელთა უმეტესობას. ასევე, როგორც გადმოცემულია, ამ აზრს იზიარებს აბუ ჰანიფა და მისი მიმდევრების ძირითადი ნაწილი, მალიქის ასჰაბის უმრავლესობა, შაფიი, აჰმედი, აბუ’ლ-ჰასენ ათ-თამიმი, აბუ’ლ-ჰატტაბი, აბუ ბაქრ ალ-ქაფფალი, აბუ ნასრ ას-სიჯზიი, აბუ’ლ-ყასიმ სა’დ იბნ ალი აზ-ზენჯანი, ქერრამიია, მუ’თაზილები და ყადარიია.“ შემდეგ, ამ შეხედულებაზე მყოფნი ისევ ორ ჯგუფად დაიყვნენ:
-          ისინი, ვინც ამბობდნენ, რომ მხოლოდ ჭკუის/გონების საფუძველზე წინააღმდეგობაში მყოფნი[4] ახირეთში დაისჯებოდნენ. ამ შეხედულებას იზიარებდნენ მუ’თაზილები, ჰანეფისტები და აბუ’ლ-ჰატტაბი. ეს შეხედულება ყურანისა და სუნნეთის საწინააღმდეგოა.
-          ისინი ეთანხმებოდნენ ყურანისა და სუნნეთის შეხედულებას, რაც იყო ის, რომ შუამავლის გამოგზავნამდე ახირეთში არ დაისჯებოდნენ. მიუხედავად ამისა,[5] ალლაჰმა მათ ცუდ ქმედებებსა და სიტყვებს ცუდი, მიუღებელი ან ქუფრი უწოდა. მსგავსად შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) სიტყვებისა, რომელიც სახიხია: „ალლაჰმა დედამიწაზე მცხოვრებ ხალხს შეხედა. აჰლი ქითაბის გარდა ყველას გაუბრაზდა. ჩემმა ბატონმა მითხრა: ‘ადექი და ყურაიშელები გააფრთხილე/შეაგონე!’ მე ვუთხარი: ‘თავს შუაზე გამიპობენ.’ ბრძანა: ‘წყალი მას[6] ვერ ჩამორეცხავს. მას ძილის დროს და ფხიზელ მდგომარეობაშიც წაიკითხავ. მეომართა ერთი ჯგუფი გაგზავნე, მე კი ორმაგს გამოვგზავნი. შენს გვერდით მყოფებთან ერთად მათ[7] წინააღმდეგ იბრძოლე. მოწყალება გაიღე და მეც შენთვის იგივეს გავაკეთებ. მე ჩემი მსახურნი/ქმნილებანი ერთღმერთიანობის საფუძველზე გავაჩინე, ეშმაკმა კი ისინი აცდინა. მათთვის ნებადართული ჰარამად დაუწესა და ადამიანებს ჩემზე თანაზიარის დადგენა უბრძანა, რაზეც მე არაფერი მომივლენია.’“
ასევე, ალლაჰის შუამავალი სხვა ჰადისში ბრძანებს: „ყოველი ახალდაბადებული ისლამის ფითრათით[8] იბადება.“
სხვა ჰადისში ნათქვამია: „ყოველი დაბადებული ამ მილლეთის[9] (რელიგიის) საფუძველზე იბადება. შემდეგ კი დედ-მამა მას ებრაელად, ქრისტიანად ან მეჯუსად[10] გადააქცევს. მსგავსი პირუტყვის სრულყოფილად დაბადებისა. მასში რაიმე ნაკლოვანებას ხედავ?“ ამის შემდეგ აბუ ჰურაირა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ამბობს: „თუ გინდათ ეს წაიკითხეთ: ‘30/30. მაშ, მოაქციე შენი სახე ერთმორწმუნე სარწმუნოებისკენ, ალლაჰმა ასეთი თვისება თანდააყოლა ადამიანს დაბადებიდანვე.’ ითქვა, რომ: „ჩემო შუამავალო! და თუ პატარაობის დროს გარდაიცვალა?“ შუამავალმა თქვა: „ალლაჰმა იცის მათი ის ნამოქმედარი, რომელსაც სიცოცხლის პერიოდში შეასრულებდნენ.“
ალლაჰი გვამცნობს, რომ ადამიანების ცუდ ნამოქმედარს[11] ცუდს უწოდებს, ამასთანავე გვაუწყებს, რომ შუამავლის გამოგზავნამდე მათ არ დასჯის, რაც არგუმენტია იმ არასწორი განცხადებებისა, როგორიცაა:
-          რელიგიის მიღწევამდე ცუდის შესრულება ცუდად არ ჩაეთვლებათ.
-          ყადერიიას ერთ-ერთი ჯგუფის შეხედულების მიხედვით, იმის გამო, რომ ჭკუის/გონების საშუალებით მათთან ჰუჯჯათი მიღწეულია, ისინი თავიანთი ცუდი ნამოქმედარის გამო დაისჯებიან.
-          ჯაბრიიას მსგავსად, იმ აზრის მატარებელნი, რომლებიც ამბობენ, რომ რელიგიამ მათთან რომც არ მიაღწიოს, ისინი მაინც დაისჯებიან.
28/59. და არ ანადგურებდა შენი ღმერთი ქვეყნებს, სანამ არ წარუგზავნიდა მის მკვიდრთ შუამავალს, რომელიც ამცნობდა მათ ჩვენს აიათებს. და არ ვიყავით ჩვენ გამნადგურებელნი ქვეყნებისა, თუ მათი მცხოვრებლები არ იყვნენ უსამართლონი!
28/47. და ეს რომ არ მომხდარიყო და რომ სწვევოდათ უბედურება იმის გამო, რაც წაიმძღვარეს საკუთარმა ხელებმა, ისინი იტყოდნენ: „ღმერთო ჩვენო! რატომ არ მოგვივლინე შუამავალი, რომ მივყოლოდით შენს აიათებს და გავმხდარიყავით მორწმუნენი?“
20/134. და რომ, უეჭველად, ჩვენ დაგვეღუპა ისინი სასჯელით მანამდე (1) (მუჰამმედ შუამავალზე უწინ), უთუოდ იტყოდნენ (2) (აღდგომის, ანგარიშსწორების დღეს): „ღმერთო ჩვენო! ნუთუ არ შეიძლებოდა მოგევლინა ჩვენდა შუამავალი, რომ გავყოლოდით შენს აიათებს (3) (შენს მიერ მოვლენილი შუამავლის ჩვენამდე მოტანილ აიათებს), სანამ შევიქნებოდით დამცირებულნი (4) (აღდგომის დღეს) და დაკნინებულნი (5) (ჯოჯოხეთში)?“
ეს ყველაფერი გვიჩვენებს იმას, რომ ალლაჰი შუამავლის გამოგზავნამდე ქააფირებს ახირეთში არ დასჯის. ასევე შუამავლის გამოგზავნამდე მათ მიერ ცუდ ქმედებებს ცუდად მიიჩნევს და მტრობს,[12] თუმცა დასჯის პირობად ჰუჯჯათის შესრულებას ასახელებს.[13]



[1] ისლამის პრინციპების სამართალწარმოება.
[2] თანამონაწილე.
[3] ანუ: ქმედებების სიკარგე და სიგლახე მხოლოდ შარიათითაა განსაზღვრული.
[4] ალლაჰის ბრძანებების წინააღმდეგ მყოფნი.
[5] ანუ: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი თავიანთი ცუდი ქმედებების გამო ახირეთში არ დაისჯებოდნენ მანამ, სანამ შუამავალი არ მივიდოდა მათთან.
[6] ყურანს.
[7] თქვენი მტრების წინააღმდეგ.
[8] ბუნებით.
[9] ამ შემთხვევაში: რელიგიის.
[10] ზოროასტრიზმი.
[11] ქუფრი, შირქი თუ სხვა ნებისმიერი ცუდი ქმედება.
[12] ანუ: მიუხედავად იმისა, რომ ალლაჰი ადამიანებს შუამავლის მისვლამდე არ დასჯის, მათ მიერ ნამოქმედარი ცუდი, შირქი და ქუფრი ალლაჰის მხრიდან შეფასებულია, როგორც ცუდი, შირქი და ქუფრი.
[13] იბნი თაიმიია, ალ-ჯევაბუ’ს-სახიხ ლიმან ბედდელე დინე’ლ-მესიჰ: 1/314-316.

22 January 2020

ნაწილი 2.2: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

ალი იბნუ’ლ-მედენიც, მუაზისგან მსგავს ჰადისს გადმოგვცემს. ბეიჰაყი ამბობს: „ალი იბნ მუჰამმედ იბნ ბიშრანი, აბუ ჯაფერ არ-რაზის, ჰანბელ იბნუ’ლ-ჰუსეინისა და ალი იბნ აბდულლაჰის გზით გადმოგვცემს და ამბობს რომ ჰადისი სახიხია.“ იბნუ’ლ-ყაიიმი ამ ჰადისის სხვა გადმოცემებს გვიამბობს და თან დასძენს: „ეს ჰადისები ერთმანეთს აძლიერებს, შარიათის ყაიდაც მას ემხრობა.“ ამ ჰადისებში არსებული ინფორმაციის მიღება-დადასტურება სალაფი სწავლულებისა და აჰლი სუნნეთის მეზჰებია. მათ ეს შეხედულება სხვადასხვა წიგნებში გადმოსცეს, მათ შორისაა „ალ-მაყაალაატ“.
თუ იტყვის ვინმე, რომ იბნ აბდულბარრი ამ ჰადისებს არ ემხრობა, რასაც მისი სიტყვები ამტკიცებს: „სწავლულები ამ საკითხის შესახებ გადმოცემულ ჰადისებს არ ღებულობენ, რადგან ახირეთი ამელისა და გამოცდის ადგილი არ არის. მაშინ, როდესაც ადამიანზე იმის დაკისრება არ შეიძლება, რაც მის ძალებს აღემატება, როგორ შეიძლება,  რომ ალლაჰმა ქმნილებებს შეუძლებელი რამ დააკისროს.“ მაშინ პასუხის გაცემა სხვადასხვა გზითაა შესაძლებელი:
პირველი: სწავლულებს ეს ჰადისი არ უარყვიათ. უფრო მეტიც, მსგავს აზრს უმრავლესობაც კი არ ემხრობა.
მეორე: აბუ’ლ-ჰასენ ალ-აშ’არიმ ეს შეხედულება აჰლი სუნნეთისგან გადმოსცა და მიანიშნა იმაზე, რომ აჰლი სუნნეთის შეხედულება ამ ჰადისების აღიარებისკენ/მიღებისკენ იყო მიმართული.
მესამე: ასვადის მიერ გადმოცემული ჰადისი სხვა ბევრ ჰადისზე, რომლებსაც დალილად ისევ ასვადის ჰადისი ახლავს, უფრო ძლიერია. სწორედ ამის გამო, იმამებიდან აჰმედ ბინ ჰანბელი, ისჰაყი და ალი იბნ მედიენი ამ ჰადისს გადმოსცემს.
მეოთხე: იმამების ნაწილი ახირეთში გამოცდას ემხრობა და ამბობს: „ვალდებულებები მხოლოდ სამოთხეში და ჯოჯოხეთში წყდება.“ ბეიჰაყი ამ სიტყვებს სალაფებისგან გადმოგვცემს.
მეხუთე: სახიხში, აბუ ჰურაირასგან და აბუ საიდისგან გადმოცემულია პიროვნების შესახებ, რომელიც სამოთხეში ყველაზე ბოლოს შევა: „ალლაჰი მისგან სიტყვას აიღებს, რომ არ ისურვებს იმაზე მეტს, რასაც ალლაჰი მისცემს. ის პირობას არ შეასრულებს და ალლაჰს კიდევ სხვა რამეს სთხოვს. ალლაჰი მას ეტყვის: ‘შეთანხმება არ შეასრულე.’“ შეთანხმება იყოს ის, რომ მას იმაზე მეტი არ უნდა მოეთხოვა, რასაც ალლაჰი მისცემდა.[1]
მეექვსე: იბნ აბდულბარის სიტყვებს „ქმნილებებს ამის ძალა არ შესწევთ“ ორი გზით ვუპასუხებთ: უპირველესყოვლისა ეს არ არის ისეთი შეთავაზება/მოწოდება, რისი გაკეთებაც შეუძლებელია. თუმცა, უნდა ითქვას, რომ რთულად შესასრულებელია. მსგავსი მდგომარეობისა, როდესაც ისრაელის შვილებს ებრძანათ თავიანთი შვილების, მეუღლეებისა და მამების სიკვდილით დასჯა იქიდან გამომდინარე, რომ მათ კერპს თაყვანი სცეს... ასევე, ისინი გამოგზავნილ ელჩს თუ დაემორჩილებიან და ცეცხლში შევლენ, მაშინ მათ ცეცხლი ზიანს არ მიაყენებს, მათთვის გრილი და მშვიდობის მომტანი გახდება. აქედან გამომდინარე, შეუძლებელი საქმის შესრულების ვალდებულება არ დაეკისრებათ.
მეშვიდე: გადარჩენის მიზეზი ცეცხლში შესვლა თუ არის, მაშინ მისი შესრულების პასუხისმგებლობის უარყოფა როგორ შეიძლება?! ეს მსგავსია „სირათის“ ხიდის გავლაზე, რომელიც ბეწვზე წვრილი და ხმალზე უფრო მეტად ბასრია, თუმცა იგი სამოთხეში შესვლის მიზეზია.[2]
აბუ საიდ ალ ჰუდრი ამბობს: „ჩემთან მოაღწია ამბავმა, რომ ‘სირათი’ ბეწვზე წვრილი და ხმალზე უფრო ბასრია.“[3] „სირათის“ გავლა ისევე, როგორც ცეცხლში შესვლა, რთულად შესასრულებელი საქმეა, თუმცა ორივე მათგანს გადარჩენისკენ მივყავართ. ყველაზე უკეთ ალლაჰმა უწყის.
მერვე: მათ ჰადისი იმის გამო უარყვეს, რომ მასში არსებული რამ შეუძლებლად მიიჩნიეს. ჰადისების ამ ფორმით უარყოფა კი არ ხდება. ადამიანები ამ ორი გზიდან ერთ-ერთს აირჩევენ: ზოგიერთები საფუძვლად მხოლოდ და მხოლოდ ალლაჰის ნებას აიღებენ. მსგავსი ადამიანები მსგავს ქმედებებს შეუძლებლად არ მიიჩნევენ. ზოგიერთები კი, საფუძვლად სიბრძნესა და მოსაზრებას ღებულობენ. როგორც წინათ ვთქვით, სახიხი არგუმენტები ამავე დროს ერთ-ერთ სიბრძნეზე მიანიშნებს .
მეცხრე: ამ ჰადისებიდან ყველაზე სახიხი ესვედის ჰადისია. ისინი ალლაჰს ბრძანების შესრულების პირობას მისცემენ. ალლაჰი კი მათ გამოცდისთვის ცეცხლში შესვლას უბრძანებს. ბრძანებას თუ დაარღვევენ, მაშინ ეს მოხდება არა მათი შეუძლებლობის გამო, არამედ ამხედრებისა და დაუმორჩილებლობის გამო. როგორ შეიძლება ითქვას ის, რომ ამ ბრძანების შესრულება შეუძლებელია?!
თუ იტყვიან: „ახირეთი  პასუხისმგებლობის კი არა, განსჯის ადგილია და როგორ შეიძლება იქ გამოცდა ჩატარდეს?“ მაშინ პასუხს შემდეგნაირად გავცემთ: „პასუხისმგებლობა/ვალდებულება მხოლოდ და მხოლოდ ‘დარუ’ლ-ყარარ’-ში (სამოთხე ან ჯოჯოხეთი) შესვლის დროს წყდება. ის (პასუხისმგებლობა) ‘ბერზაჰში’ და ‘არასათში’ არ წყდება. ის ფაქტი, რომ ‘ბერზაჰში’ ორი ანგელოზი კითხვებს დასვამს, ცნობილი საკითხია. რაც შეეხება ‘არასათს’, უზენაესი ალლაჰი ბრძანებს: „68/42. იმ დღეს, როცა გაირკვევა სიმართლე, სეჯდის აღსრულებისკენ მოხმობილ იქნებიან, მაგრამ ვერ შეძლებენ.“ ეს არის არგუმენტი იმისა, რომ უზენაესი ალლაჰი ყიამეთის დღეს ქმნილებებს სეჯდის შესრულებისკენ მოუწოდებს. იმ დღეს ქააფირები ამ ბრძანებას ვერ შეასრულებენ. სასჯელის მიზნით მათთვის ამ ბრძანების შესრულება შეუძლებელი გახდება, რადგან დედამიწაზე ყოფნის დროს ისინი ამით იყვნენ პასუხისმგებელნი და მიუხედავად იმისა, რომ შეეძლოთ ამის გაკეთება, არ შეასრულეს და ზურგი აქციეს. ყოველივე ამის გამო, ალლაჰმა სასჯელისა და სინანულის მიზნით მათზე ბრძანება მოავლინა, თუმცა შესრულების შესაძლებლობა არ მისცა, რის გამოც ალლაჰი შემდეგ აიათში ბრძანებს: „68/43. შიშისგან თვალდახრილნი, შემოეკვრებათ მათ დამცირება, რამეთუ სეჯდის შესრულებისკენ ჯანმრთელობის დროს მოხმობილ იყვნენ.“
ეს ვალდებულება ‘ბერზაჰში’ გამოკითხვის მსგავსია. ის, ვინც სიცოცხლის დროს ალლაჰის მოპატიჟება მიიღო და შეასრულა იგი, ბერზაჰშიც იგივენაირად შეასრულებს. ხოლო, ის ვინც დედამიწაზე ყოფნის დროს მას ზურგი შეაქცია, ბერზაჰში მის შესრულებას ვეღარ შეძლებს. ვიღაცაზე იმის დავალდებულება, რაც მას არ შეუძლია, ამ შემთხვევაში ცუდი არ არის. პირიქით, იგი  ღვთაებრივი სიბრძნეა. ვინაიდან, ადამიანმა მას (ალლაჰის ბრძანებას) ზურქი შეაქცია მაშინ, როდესაც მისი შესრულება შეეძლო. ამის გამო, სინანულისა და სასჯელის მიზნით მას დაეკისრა ვალდებულება, რომელიც უნდა შეესრულებინა, თუმცა მისი შესრულება ალლაჰის მიერ დაბრკოლდა, რაშიც მოიაზრება ის, რომ ვალდებულება/პასუხისმგებლობა სამოთხეში ან ჯოჯოხეთში წყდება. როგორც ხედავთ, მტკიცებულებებისა და სიბრძნის მხრივ ყველაზე სახიხი (სანდო) შეხედულება ეს არის. ყველაზე უკეთ ალლაჰმა უწყის.“[4]



[1] მთარგმნელის შენიშვნა: „ყურადღება გამახვილებულია იმაზე, რომ ალლაჰმა იგი გამოცადა, რაც თავისთავად იმაზე მიუთითებს, რომ სამოთხეში ან ჯოჯოხეთში შესვლამდე გამოცდა არსებობს.“
[2] მთარგმნელის შენიშვნა: „სირათის ხიდზე გავლაც რთულად შესასრულებელია, თუმცა ის მიზეზია გადარჩენის.“
[3] მუსლიმ.
[4] იბნუ’ლ-ყაიიმ, ტარიყუ’ლ-ჰიჯრეთეინ, 397-401. იბნი ქესირის თაფსირიც მსგავსია: 3/28-31; ასევე, მან არასათის ჰადისის სხვადასხვა გადმოცემის წყაროები მიუთითა: იბნ ჰაზმ, ალ-ფასლ, 4/105; სუიუტი, ალ-ჰავიი ლილ ფათავა, 2/356-359;

18 January 2020

ნაწილი 2.1: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

2)      პიროვნების ჰუქმი, რომელთანაც შუამავლის მოპატიჟება არ მიღწეულა

ეს მდგომარეობა შეიძლება ორი ფორმით განხორციელდეს:
-          პიროვნებასთან მოპატიჟება მართლაც რომ არ მიღწეულა: მსგავსი პიროვნებისა, რომელიც სრულწლოვანია, თუმცა ალლაჰის შუამავლის მოწოდება საერთოდ არ გაუგონია.
-          მდგომარეობა, რა დროსაც მოწოდება ჰუქმის საფუძველზე მიღწეულად არ ითვლება: ანუ, მიუხედავად იმისა, რომ შუამავლის მოწოდება გავრცელებულია და პიროვნებასთანაც მიღწეულია, ფიზიკური ნაკლის გამო, როგორიცაა: ბავშვური ასაკი, სიგიჟე, ძალზედ მოხუცებულობა და ა.შ... მოწოდება ვერ გაიგო.
აჰლი სუნნეთ ვა’ლ ჯამაათის შეხედულებით, მსგავსი ადამიანები (ორი კატეგორიის ხალხი, რომელიც ზემოთ განვმარტეთ) აღდგომის დღეს გამოიცდებიან. ამგვარად, ალლაჰის მიერ შუამავლების საშუალებით გამოგზავნილი ჰუჯჯათი როგორც ამქვეყნად, ასევე იმქვეყნადაც ყოველი ქმნილების მიმართ შესრულებული იქნება.
ამ თემასთან დაკავშირებით იბნი თაიმიიას სიტყვებს გადმოგცემთ:
„სხვადასხვა აზრია მათ შესახებ, რომლებთანაც დედამიწაზე ცხოვრების დროს ჰუჯჯათმა ვერ მიაღწია, როგორებიც არიან: ბავშვები, გიჟები ან ისეთი ხალხი, რომლებმაც შუამავლის არყოფნის დროს (ფათრათის პერიოდში) იცხოვრეს. ჩვენამდე მოღწეული ამბების მიხედვით, ყველაზე ზუსტი არის ის, რომ ამგვარი ხალხი აღდგომის დღეს (ყიამეთის დღეს) გამოიცდებიან. მათთან შუამავალი გაიგზავნება, რომელიც დამორჩილებას უბრძანებს, თუ დამორჩილდებიან დაჯილდოვდებიან, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი დაისჯებიან.“[1]
„უზენაესი ალლაჰი შუამავლის გამოგზავნამდე არავის დასჯის. ასევე, სამოთხეში არ განათავსებს მუშრიქ ხალხს. დედამიწაზე ყოფნის დროს ვისთანაც მოპატიჟება არ მისულა, მას ახირეთში (იმქვეყნად) მოიპატიჟებენ. ჯოჯოხეთში მხოლოდ ეშმაკის მიმყოლნი აღმოჩნდებიან. უცოდველი ცეცხლში არ შევა. ალლაჰი მხოლოდ შუამავლის მოსვლის შემდეგ დასჯის (თუ არ გაჰყვებიან შუამავალს). ბავშვი, გიჟი ან შუამავლის არყოფნის პერიოდში (ფათრათის პერიოდში) მცხოვრები და გარდაცვლილი პიროვნების მსგავსი, რომელთანაც შუამავლის მოპატიჟება არ მიღწეულა, მოსული ინფორმაციის საფუძველზე ახირეთში გამოიცდებიან.“[2]
„რამოდენიმე გადმოცემის მიხედვით, პიროვნებასთან, რომელთანაც დედამიწაზე ცხოვრების დროს მოპატიჟებას არ მიუღწევია, ყიამეთ დღეს ‘არასათში’ გამოსაცდელათ შუამავალს გაუგზავნიან. ზოგიერთები ამბობენ, რომ ამგვარი შეხედულება ისლამის საწინააღმდეგოა, რადგან ახირეთში პასუხისმგებლობა აღარ არის. ეს შეხედულება სწორი არ არის, რადგან პასუხისმგებლობა მხოლოდ სამოთხეში და ჯოჯოხეთში წყდება. ადამიანები საფლავშიც გამოიცდებიან. მათ კითხავენ: შენი ბატონი (რაბბ) ვინ არის? შენი რელიგია რა არის? შენი შუამავალი ვინ არის? ასევე, ყიამეთის დღეს ‘არასათშიც’ გამოიცდებიან. არასათში ყოფნის დროს მათ კითხავენ: ყოველი ჯგუფი გაჰყვეს მას, რასაც თაყვანს სცემდა.“[3]
იბნი თაიმიიას მიერ გადმოცემული ჰადისები სხვადასხვა წყაროებშია მოხსენებული. იბნი ქასირმა აიათის „17/15... ჩვენ არ ვყოფილვართ დამსჯელნი (1) (არავისი), სანამ არ წარვგზავნიდით შუამავალს!“ განმარტებაში ეს ჰადისები გადმოსცა.[4]
იბნუ’ლ-ყაიიმის მიერ საკითხთან დაკავშირებით წარმოთქმული სიტყვები შემდეგნაირია: „ამასთან დაკავშირებით რამოდენიმე ამბავი მოვიდა. ყოველივე მათგანი ერთმანეთს მხარს უბამს. ამ ჰადისებიდან ერთ-ერთი იმამ აჰმედის მუსნადში, ბაზზარის მიერ სახიხად აღიარებულ ჰადისადაა გადმოცემული. იმამ აჰმედი ამბობს: ‘მუაზ ბინ ჰიშამი, მამამისის, ყათადეს, აჰნაფ იბნ ყაისის, ესვედ იბნ სერი’-ის გზით შუამავლისგან გადმოგვცემს: ‘ყიამეთის დღეს ოთხ ადამიანს მოიყვანებენ, რომლებსაც თავიანთი მიზეზები გააჩნიათ: ყრუ, რომელსაც არ ესმის, ძალიან მოხუცი, უჭკუო ანუ გიჟი და შუამავლის არყოფნის დროს (ფათრათის პერიოდში) მცხოვრები პიროვნება. ყრუ იტყვის: ‘ჩემო ბატონო. ისლამი მოვიდა, თუმცა მე ვერაფერი გავიგონე.’ გიჟი იტყვის: ‘ისლამი როდესაც მოვიდა, ქუჩაში ყოფნის დროს ბავშვები (ჩემი სიგიჟის გამო) ქვებს მესვროდნენ.’ მოხუცი იტყვის: ‘ისლამი ჩემთან მოვიდა, თუმცა მე ვერაფერს ვერ ვიაზრებდი.’ ფათრათის პერიოდში მცხოვრები იტყვის: ‘ჩემო ბატონო, ჩემთან შუამავალი არ მოსულა.’ მათგან მორჩილების სიტყვას აიღებენ და შუამავალს გაუგზავნიან. ვფიცავ მას, ვის ხელშიცაა ჩემი სული, ისინი ბრძანებას თუ დაემორჩილებიან და იქ (ცეცლხში) შევლენ, მაშინ იქაურობა მათთვის გრილი და მშვიდობიანი გახდება.’“
მუაზ ბინ ჰიშამი ამბობს: „მამაჩემმა - ყათადეს, ჰასანის, აბუ რაფი’ისა და აბუ ჰურაირას გზით მსგავსი ჰადისი გადმომცა. ის შემდეგნაირია: „შემსვლელისთვის ცეცხლი გრილი და მშვიდობიანი გახდება, ხოლო არშემსვლელი კი, ცეცხლში მოთავსდება.“
ჰაფიზი აბდულჰაყი, ესვედის მიერ გადმოცემული ჰადისის შესახებ ამბობს: „ამგვარი ჰადისი მოსულია და როგორც ვიცი სახიხია. ზოგადად ახირეთი პასუხისმგებლობის და ამელის შესრულების ადგილი არ არის, თუმცა ალლაჰი დააკისრებს მას (ვისაც თვითონ ისურვებს) იმას (რასაც თვითონ ისურვებს) და ასევე იქ, სადაც მას სურს და იმ დროში, რა დროშიც თვითონ ისურვებს.“
მოწოდების მიმართ ახირეთში პასუხისმგებლობა-არ პასუხისმგებლობის თემას შემდეგ ნაწილში განვმარტავთ.



[1] იბნი თაიმიია, ალ-ჯევაბუ’ს-სახიხ ლიმან ბედდელე დინე’ლ-მესიჰ: 1/312.
[2] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 17/477.
[3] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 17/308-309. მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 4/246-247; 24/372-373.
[4] თაფსირუ იბნ ქასირ, 3/28-31; იბნუ’ლ ყაიიმ, ტარიყუ’ლ-ჰიჯრეთეინ, გვ: 396-401, გამოცემა: დარუ’ლ ყუტუბუ’ლ ილმიიე, ჰჯ. 1402.

16 January 2020

ნაწილი 2.0: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

წინა ნაწილში პასუხისმგებელი პირი განვმარტეთ: „ადამიანი, რომელზეც ალლაჰის ბრძანებები და აკრძალვები ვრცელდება.“ სხვანაირად რომ ვთქვათ: „ადამიანი, რომელიც ალლაჰის ბრძანებისა და აკრძალვების მიმართ პასუხისმგებელია.“ ალლაჰის მიმართვა კი არის ის, რაც პიროვნებას პასუხისმგებელს ხდის. სხვანაირად მას ჰუჯჯათს[1] უწოდებენ.
რა არის ალლაჰის ჰუჯჯათი, რომლითაც პიროვნება პასუხისმგებელი ხდება? ამ კითხვის პასუხს ამ ნაწილში განვმარტავთ. ეს ნაწილი ოთხი ქვესათაურისგან შედგება:
1)      ალლაჰის ჰუჯჯათი მისი შუამავლების საშუალებით სრულდება,
2)      პიროვნების ჰუქმი, რომელთანაც შუამავლის მოპატიჟება არ მიღწეულა,
3)      პასუხი მათ, რომლებიც ამბობენ, რომ პიროვნებას პასუხისმგებლობას რაც ანიჭებს ეს მხოლოდ ჭკუა-გონებაა,
4)      პასუხი მათ, რომლებიც ამბობენ, რომ პიროვნებას პასუხისმგებლობას რაც ანიჭებს ეს მხოლოდ „ფითრათი (ადამიანის ბუნება)“ და „მისაყია (შეთანხმება)“.

1)      ალლაჰის ჰუჯჯათი მისი შუამავლების საშუალებით სრულდება

ამ საკითხის დალილები ყურანსა და სუნნეთში ბევრია. შეიხულ ისლამ იბნ თაიიმია საკითხის შესახებ გადმოგვცემს: „ყურანში უამრავ ადგილასაა ნახსენები ის ფაქტი, რომ ჰუჯჯათი შუამავლების საშუალებით სრულდება. მსგავსი შემდეგი აიათებისა:
‘4/165... (წარგზავნის) შემდგომ რომ არ ჰქონოდათ ადამიანებს მტკიცებულება (სათქმელი) ალლაჰის წინაშე...’
‘17/15... ჩვენ არ ვყოფილვართ დამსჯელნი (1) (არავისი), სანამ არ წარვგზავნიდით შუამავალს! (2) (რომელიც აუხსნიდა მათ თუკი რა ევალებოდათ).’
‘20/134. და რომ, უეჭველად, ჩვენ დაგვეღუპა ისინი სასჯელით მანამდე (1) (მუჰამმედ შუამავალზე უწინ), უთუოდ იტყოდნენ (2) (აღდგომის, ანგარიშსწორების დღეს): „ღმერთო ჩვენო! ნუთუ არ შეიძლებოდა მოგევლინა ჩვენდა შუამავალი, რომ გავყოლოდით შენს აიათებს (3) (შენს მიერ მოვლენილი შუამავლის ჩვენამდე მოტანილ აიათებს), სანამ შევიქმნებოდით დამცირებულნი (4) (აღდგომის დღეს) და დაკნინებულნი (5) (ჯოჯოხეთში)?“’
‘28/59. და არ ანადგურებდა შენი ღმერთი ქვეყნებს, სანამ არ წარუგზავნიდა მის მკვიდრთ შუამავალს, რომელიც ამცნობდა მათ ჩვენს აიათებს...’
‘67/8... ყოველჯერზე, როცა ყრიან მასში (ჯოჯოხეთში) ჯგუფებს, ეკითხებიან მათ მისი მცველები: განა არ მოსულა თქვენთან შემგონებელი?’
‘39/71. და გაირეკებიან, რომელთაც უარყვეს ჯოჯოხეთისაკენ ჯგუფებად. როცა მიაღწევენ მასთან, კარიბჭენი მისი გაიხსნება და მისი მცველნი ეტყვიან მათ: „განა არ მოსულან თქვენთან შუამავალნი თქვენივე წიაღიდან, რომელნიც თქვენი ღმერთის აიათებს გიკითხავდნენ და შეგაგონებდნენ ამ თქვენ დღესთან შეხვედრას? ისინი მიუგებენ: „დიახ!“ მაგრამ ახდა სიტყვა სასჯელისა ურწმუნოებსა ზედა.’
იბნი თაიმიია კვლავ გადმოგვცემს: „რასაც ხაზი უნდა გაესვას არის ის, რომ უზენაესი ალლაჰი ჰუჯჯათის გადამცემი შუამავლის გამოგზავნამდე არავის დასჯის.
ალლაჰი ბრძანებს: ‘17/13. და ყოველ ადამიანს ჩამოვკიდეთ ყელზე მისი ჩიტი (1) (საქმე) და განკითხვის დღეს წარვუდგენთ მას წიგნს, რომელიც გადაშლილი დახვდება მას! (2) (წიგნი, რომელშიც ადამიანის ყველა ნამოქმედარი უკლებლივაა აღწერილი ანგელოზების მიერ),
14. წაიკითხე შენი წიგნი! დღეს ანგარიშგებად შენს წინააღმდეგ კმარა შენი სული!
15. ვინც ჭეშმარიტი გზა გაიგნო, მხოლოდ თავის სასიკეთოდ დაადგა ამას და ვინც აცდა, მხოლოდ თავის საწინააღმდეგოდ აცდა. და არც ერთი ცოდვილი არ იტვირთავს სხვის ცოდვას. და ჩვენ არ ვყოფილვართ დამსჯელნი (1) (არავისი), სანამ არ წარვგზავნიდით შუამავალს! (2) (რომელიც აუხსნიდა მათ თუკი რა ევალებოდათ).’
‘4/165... (წარგზავნის) შემდგომ რომ არ ჰქონოდათ ადამიანებს მტკიცებულება (სათქმელი) ალლაჰის წინაშე...’
‘67/8. სადაცაა გასკდეს მძვინვარებისგან. ყოველჯერზე, როცა ყრიან მასში ჯგუფებს, ეკითხებიან მათ მისი მცველები: განა არ მოსულა თქვენთან შემგონებელი?
9. პასუხობენ: დიახ, მოგვევლინა შემგონებელი, მაგრამ ცრუდ შევრაცხეთ და ვუთხარით: „არ გარდმოუვლენია ალლაჰს არაფერი, თქვენ მხოლოდ დიდ გზააბნევაში ხართ“.’
‘39/71. და გაირეკებიან, რომელთაც უარყვეს ჯოჯოხეთისაკენ ჯგუფებად. როცა მიაღწევენ მასთან, კარიბჭენი მისი გაიხსნება და მისი მცველნი ეტყვიან მათ: „განა არ მოსულან თქვენთან შუამავალნი თქვენივე წიაღიდან, რომელნიც თქვენი ღმერთის აიათებს გიკითხავდნენ და შეგაგონებდნენ ამ თქვენ დღესთან შეხვედრას? ისინი მიუგებენ: „დიახ!“ მაგრამ ახდა სიტყვა სასჯელისა ურწმუნოებსა ზედა’
‘6/130. ჰეი, ჯინთა და ადამიანთა კრებულო! განა არ მოსულან თქვენთან შუამავალნი თქვენი წიაღიდან, რომელნიც გამცნობდნენ ჩემს აიათებს და გაფრთხილებდნენ თქვენ ამ დღესთან შეხვედრის გამო? თქვეს მათ: ჩვენ ვმოწმობთ ჩვენსავე საწინააღმდეგოდ. ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ აცდუნა ისინი და დაამოწმეს თავიანთ წინააღმდეგ, რომ ურწმუნონი იყვნენ.’
‘28/59. და არ ანადგურებდა შენი ღმერთი ქვეყნებს, სანამ არ წარუგზავნიდა მის მკვიდრთ შუამავალს, რომელიც ამცნობდა მათ ჩვენს აიათებს...’
‘28/47. და ეს რომ არ მომხდარიყო და რომ სწვევოდათ უბედურება იმის გამო, რაც წაიმძღვარეს საკუთარმა ხელებმა, ისინი იტყოდნენ: „ღმერთო ჩვენო! რატომ არ მოგვივლინე შუამავალი, რომ მივყოლოდით შენს აიათებს და გავმხდარიყავით მორწმუნენი?“
48. და როცა მიუვიდათ ჩემგან ჭეშმარიტება, თქვეს: „რატომ მას არ ებოძა ის, რაც ებოძა მუსას?“ განა არ უარყვეს ის, რაც წინათ ებოძა მუსას? მათ თქვეს: „ეს ორი ჯადოქრობა ერთმანეთს ეხმარება.“ და დასძინეს: „უეჭველად, უარვყოფთ ყველას!“’
‘5/19. ჰეი, ღვთიური წიგნის ხალხნო! უეჭველად, ჩვენი შუამავალი (მუჰამმედი) მოვიდა თქვენთან, ცხად ჰყოფს თქვენთვის (1) (რელიგიურ დოგმებს), შუამავალთა წყვეტილის შემდგომ (2) (პერიოდი, როცა შუამავალი არ მოვლენია დედამიწას, მუჰამმედ შუამავლამდე ღისა შუამავალი იყო მოვლენილი დედამიწაზე, დაახლობით 569 წლით ადრე). რომ არ თქვათ: არ გვწვევია ჩვენ არც მახარობელი და არც შემგონებელიო, უკვე მოვიდა თქვენთან მახარობელი და შემგონებელი. და ალლაჰს ძალუძს ყველაფერი!’
ამგვარად, ცხადია ის, რომ ვისთანაც ყურანი მიაღწევს, ის უკვე შეგონებულია. მსგავსი შემდეგი აიათისა: „6/19... და შთამეგონა მე ეს ყურანი, რათა შეგაგონოთ ამით თქვენ და იგინიც, რომელთაც მისწვდება...“ პიროვნება შეგონებულად ითვლება იმ რაოდენობით, რა რაოდენობითაც ყურანი მასთან მიაღწევს.“[2]
შეიხუ’ლ-ისლამის ეს შეხედულება აჰლ-ი სუნნეთ ვა’ლ ჯამაათის შეხედულებაა. მათ ამ საკითხში სხვადასხვა აზრი (იხთილაფი) არ ჰქონიათ. ადამიანებზე ჰუჯჯათის გადაცემა შუამავლების გამოგზავნითა და მათზე ჭეშმარიტების ახსნა-განმარტებით სრულდება.[3]
ამ საკითხის შესახებ ვრცელ ინფორმაციას შემდეგ თავებში გადმოგცემთ.



[1] ალლაჰის ბრძანებებსა და აკრძალვებს. ალლაჰისგან წამოსულ ცოდნა-ინფორმაციას.
[2] იბნი თაიმიია, ალ-ჯევაბუ’ს-სახიხ ლიმან ბედდელე დინე’ლ-მესიჰ: 1/309-310.
[3] აბუ ყასიმ ალ-ლალიყაი, შერხუ ითიყადი აჰლი’ს-სუნნა, 1/196, გამომცემლობა: დარუ ტაიიბა; ასევე იხ: იბნი თაიმიია, მეჯმუუ ფათავა, 12/493-496; მუჰამმედ იბრაჰიმ ალ-ვეზირ, ისარუ’ლ-ჰაყ ალე’ლ-ჯალყ, გამომცემლობა: დარუ’ლ-ყუტუბუ’ლ-ილმიიე, ჰიჯრ: 1403, გვ: 220; აშ-შანყიტი, ედვაუ’ლ-ბეიან თაფსირი, 2/211, 336 და 3/471-484;

11 January 2020

ნაწილი 1.5: უცოდინრობის განმარტება და მისი გავლენა პასუხისმგებელ პირზე

2.       პიროვნება, რომელიც წარმოშობით მუსლიმანია

გასასამართლებელ საბუთად აღიარებული უცოდინრობის (ისეთი მდგომარეობა, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიო მიზეზია) საფუძველზე ქუფრ ქმედებას თუ ჩაიდენს, მაშინ ამგვარი უცოდინრობა მის მიმართ ქააფირობის ჰუქმს დააბრკოლებს, რაც თავისთავად სასჯელსაც აბრკოლებს. წინა კატეგორიის ადამიანისგან განსხვავებით, ჰუჯჯეთის შესრულების გარეშე (არგუმენტის წარდგენისა და ახსნა-განმარტების გარეშე) ქააფირის ჰუქმს არ მიიღებს.
ამგვარი უცოდინრობის საფუძველზე ქუფრის შემსრულებელი მუსლიმანი, ჭეშმარიტების გაგებამდე ანუ ჰუჯჯეთის შესრულებამდე ქააფირის ჰუქმს ვერ მიიღებს. ამის არგუმენტი შემდეგია:

ა. „ზაატუ ანვატ“-ის ჰადისი: აბუ ვაყიდ ალ-ლეისი (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ამბობს: „შუამავალთან ერთად ‘ჰუნეინ’-ის ბრძოლაში გავემართეთ, რა დროსაც ისლამში ახალად შესულები ვიყავით. მუშრიქების კუთვნილი ხე არსებობდა, რაზეც იარაღს ჰკიდებდნენ. მას ‘ზაატუ ანვატ’-ს ეძახდნენ. ხეს როდესაც ჩავუარეთ შუამავალს ვუთხარით: ‘ჩვენო შუამავალო! დაგვიდგინე ისეთი ხე, როგორიც მუშრიქებს აქვთ.’ შუამავალმა თქვა: ‘დიდება ალლაჰს! აი ესენი ალლაჰის სუნნეთებიდანაა! ვფიცავ მას, ვის ხელშიც ჩემი სულია! ისრაელის შვილთა მიერ მუსაზე ნათქვამი სიტყვების მსგავსი სიტყვები წარმოთქვით. მათ (ისრაელთა ძემ) მუსას უთხრეს: ‘მათი ღვთაების მსგავსი ღვთაება ჩვენც დაგვიდგინე!’ მუსამ უპასუხა: ‘თქვენ ჯაჰილი (უცოდინარი) საზოგადოება ხართ!’ (შუამავალმა უთხრა) თქვენც წინაპრების კვალს მიჰყვებით.’“[1]
მიუხედავად იმისა, რომ მათ შირქის შემცველი ქმედების შესრულება მოისურვეს, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) თაქფირი არ გამოუტანა და მათი მდგომარეობა (იმის გამო რომ ისლამში ახალად იყვნენ შესული და არ იცოდნენ) საპატიო მიზეზად ჩათვალა. აი, ეს არის ერთ-ერთი მდგომარეობა, რა დროსაც უცოდინრობა მისაღებ საპატიო მიზეზად ითვლება. ამ საკითხს დაწვრილებით მოგვიანებით განვმარტავთ.

ბ. შემდეგი არგუმენტი კი, იბნი თაიმიიას (რაჰიმაჰულლაჰ) სიტყვებია, სადაც საჰაბეების იჯმაა გადმოცემული. ის ამბობს: „ჰუჯჯეთის მიღწევის შემდეგ ოთხი ფარძიდან (ნამაზი, ზექათი, მარხვა, ჰაჯობა) რომელიმეს უარმყოფელი პიროვნება ქააფირია. ამგვარად, ცუდის გაკეთება, მჩაგვრელობა, ტყუილის თქმა, ალკ. სასმელის დალევა და სხვა... მათი მსგავსი ცხადი/აშკარა ჰარამებიდან ერთ-ერთის უარმყოფელიც ქააფირია. თუმცა, რაც შეეხება ისლამში ახალად შესულს, ისეთ ადგილას მცხოვრებს, სადაც ისლამის შარიათს არ მიუღწევია ან კიდევ მორწმუნეთა მიერ ალკ. სასმელის გამონაკლისად (ჰალალად)[2] მიმჩნევს, რომელთანაც ჰუჯჯეთს არ მიუღწევია... მსგავსი ადამიანების მიმართ ჰუჯჯეთი სრულდება და მათი მონანიებისკენ მოპატიჟება ხდება. ვინაიდან, ომარ ბინ ხატტაბმა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ამ ფორმით შეცდომაში ჩავარდნილების მიმართ მოპატიჟება შეასრულა. ამგვარი პიროვნებები ახსნა-განმარტების შემდეგ თავიანთ ქმედებას თუ დაიჟინებენ, მაშინ ქააფირები გახდებიან. მანამდე კი მათზე ქააფირის ჰუქმი არ გაიცემა. საჰაბემ, ყუდამა იბნ მაზ’უნს და მის მეგობრებს თავიანთი მცდარი ტა’ვილის (ინტერპრეტაციის) გამო თაქფირი არ გამოუტანა.“[3]

ნაჯდის სწავლულებმა იკამათეს იმასთან დაკავშირებით, რომ უცოდინრობა (ჯაჰილობა) ჰუქმის დამაბრკოლებელია თუ სასჯელის: შეიხ აბდულლაჰ ბინ შეიხულისლამ მუჰამმედ ბინ აბდულვაჰჰაბი (რაჰიმაჰულლაჰ) ემხრობა იმ აზრს, რომ ჯაჰილობა (უცოდინრობა) ჰუქმის დამაბრკოლებელია. ზემოთ მოცემული არგუმენტებიც ამ აზრის სისწორეზე მიუთითებს. ის ამბობს: „ადამიანი, რომელსაც ალლაჰისა და მისი შუამავლის სწამს, უცოდინრობით ქუფრ ქმედებას თუ შეასრულებს ან ქუფრის შემცველ ითიყადს თუ დაეუფლება, მაშინ ჩვენი შეხედულების მიხედვით, ის ქააფირი არ არის. მის მიმართ იყამეთუ’ლ-ჰუჯჯა (ახსნა-განმარტება) სანამ არ შესრულდება, მანამ მას ქააფირის ჰუქმს ვერ მივანიჭებთ. ჰუჯჯას შესრულებისა და რელიგიის ახსნა-განმარტების შემდეგ იგივეს თუ დაიჩემებს, მაშინ ქააფირი გახდება.“[4]

ზოგიერთი კი, ემხრობა იმ აზრს, რომ უცოდინრობა ქუფრის კი არა, არამედ სასჯელის დამაბრკოლებელია. საუდის არაბეთის ფეთვის კომიტეტის მიერ გაცემული ფეთვაც ამგვარია. 4400 ნომრიანი ფეთვის მეორე კითხვის პასუხი შემდეგია: „პიროვნება, რომელსაც შუამავლის მიერ მოტანილის სწამს - ალლაჰთან დაახლოებულ პირს, გარდაცვლილს ან ტარიყატის (ჯამა’ათის) რომელიმე შეიხს სეჯდეს თუ გაუკეთებს, მაშინ ის მიიჩნევა, როგორც ისლამიდან გასული მურთადი, ქააფირი და ალლაჰზე თანაზიარის დამყენებელი - მუშრიქი. სეჯდის შესრულების დროს შაჰადა რომც გაიმეოროს არაფერი შეიცვლება, რადგან ალლაჰის გარდა სხვაზე შესრულებული სეჯდე მის სიტყვებს გაანულებს. თუმცა, შესაძლებელია, რომ ეს პიროვნება უცოდინრობის გამო გამართლდეს (იგულისხმება სასჯელი და არა ჰუქმი). მის მიმართ იყამეთულ-ჰუჯჯა შესრულდება, სწორი განემარტება, რის შემდეგაც დაფიქრებისთვის და მონანიებისთვის სამი დღე ვადა გაიცემა. ყოველივე ამის შემდეგ ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის გაკეთებას თუ არ შეწყვეტს, მაშინ მურთადობის გამო სიკვდილით დაისჯება, რასაც ალლაჰის შუამავალი ბრძანებს: ‘მოკალით ის, ვინც რელიგიას შეიცვლის.’[5] სიკვდილით დასჯამდე შესრულებული ახსნა-განმარტება და ჰუჯჯეთი მისი სასჯელის აღსრულებისთვისაა და არა ქააფირობის ჰუქმის გაცემისთვის. ვინაიდან, შესრულები ქმედების გამო ის ისეც ქააფირად მოიხსენიება.“[6] (ანუ ამ ფეთვის მიხედვით, მორწმუნე უცოდინრობის საფუძველზე ქუფრს თუ ჩაიდენს, ის მაინც ქააფირია. ჰუჯჯეთი კი, მხოლოდ და მხოლოდ მისი სასჯელისთვის კეთდება.)
ეს ფეთვა არასწორია. არსებული მდგომარეობის საფუძველზე შესრულებული უცოდინრობა საპატიო მიზეზი თუ არის, მაშინ ის გასაცემი ჰუქმის დამაბრკოლებელიც იქნება (ანუ სასჯელთან ერთად ჰუქმსაც დააბრკოლებს). ამის არგუმენტი ზემოთ მოცემული ზაატუ ანვატის ჰადისი და ყუდამა იბნ მაზ’უნის ფაქტის დროინდელი იჯმაა. ამ აზრზე მყოფებს ზაატუ ანვატის ჰადისის შესახებ ცნობილი პროტესტი აქვთ. ისინი ამბობენ: „საჰაბეებმა მხოლოდ მოისურვეს. ხოლო, ქმედება არ შეუსრულებიათ.“ ამ სიტყვებით მათ სურთ თქვან, რომ მხოლოდ და მხოლოდ „სურვილი/მოთხოვნა“ შირქი არ არის. სინამდვილეში ეს მოსაზრება მცდარია, რადგან ალიმების იჯმაა იმასთან დაკავშირებით, რომ ქუფრი ქმედების შესრულების განმზრახველი პიროვნება ქააფირი გახდება (ანუ ქუფრი/შირქი ქმედების შესრულების მხოლოდ განზრახვაც კი ქააფირობისთვის საკმარისია). ამ თემას მრწამსის ნაწილში დაწვრილებით განვმარტავთ.
არგუმენტი იმისა, რომ შირქის შესრულების მოთხოვნა/განზრახვა შირქია, ალლაჰის შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) შემდეგი სიტყვებია: „ვფიცავ მას, ვის ხელშიც ჩემი სულია! თქვენ თქვით სიტყვა, რომელიც ისრაელის შვილებმა უთხრეს მუსას: ‘დაგვიდგინე ღვთაება.’“ მათი ამგვარი სურვილი შირქი იყო, თუმცა მათ ეს არ იცოდნენ, რადგან ისინი ისლამში ახალად იყვნენ შესული. მექქას აღების შემდეგ მუსლიმანებს შორის იყვნენ და ჯერ კიდევ ერთი თვეც არ იყო გასული, როცა შუამავალთან ერთად ‘ჰუნაინის’ ლაშქრობაში წავიდნენ, რის გამოც ისლამის შესწავლისთვის საკმარისი დრო ვერ გამონახეს. ყოველივე ამის გამო, აბდურრაჰმან ბინ ჰასანი ამბობს: „’ჩვენ ისლამში ახალად შესულები ვიყავით’ - ამ სიტყვებით ცოტახნის წინ ისლამში შესულ მექქელ ხალხს გულისხმობდა. ამის გამო, „ძველი“ (მანამდელი) მუსლიმანების საპირისპიროდ, ამგვარი ქმედების შირქობის შესახებ არ იცოდნენ.“[7]
შეიხ სულეიმან ბინ აბდულლაჰმა ამ ჰადისიდან გამომდინარე თქვა: „არცოდნის გამო შირქის შესრულების მთხოვნელ/მსურველ პოროვნებას ქმედების მიტოვებისკენ მოვუწოდებთ, მის ქმედებას თუ მიატოვებს, მაშინ ქააფირი არ გახდება.“[8]

ყოველივე ეს გვეუბნება იმას, რომ მათ მიერ მოთხოვნილი რამ შირქი იყო და მათი მდგომარეობის გამო (უცოდინრობის გამო, რაც ისლამში ახალად შესვლას უკავშირდება) უცოდინრობამ მათზე ქააფირის ჰუქმის გაცემა დააბრკოლა.
მოკლედ, პიროვნება, რომელიც წარმოშობით მუსლიმანია საპატიო მიზეზად აღიარებული უცოდინრობის საფუძველზე (მაგ. ისლამში ახალად შესულისა) ქუფრი ქმედება რომ განახორციელოს, ამგვარი უცოდინრობა მასზე ქააფირობის ჰუქმს დააბრკოლებს. მასზე ჰუჯჯეთისა და ახსნა-განმარტების შესრულების გარეშე ქაფირის ჰუქმი არ გაიცემა. საპატიო მიზეზად აღიარებულ უცოდინრობას ვრცლად შემდეგ თავებში განვმარტავთ. წარმატება მხოლოდ და მხოლოდ ალლაჰისგანაა.



[1] გადმოგვცემს თირმიზი. ჰადისი სახიხია.
[2] ამის შესახებ შემდგომ ვისაუბრებთ.
[3] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 7/609-610.
[4] ად-დურერუ’ს-სანიიე, 8/158-159, ქითაბუ’ლ-მურთედ.
[5] იმამ ბუხარი, იბნი აბბასისგან გადმოგვცემს.
[6] ფეთვის გამცემი შეიხები: აბდულლაჰ ბინ ყუუდ, აბდურრაზზაყ აფიფი, აბდულაზიზ ბინ ბაზ. „ფათავა’ლ-ლეჯნეთი’დ-დაიმეთი“, 1/220.
[7] აბდურრაჰმან ბინ ჰასან, „ყურრატუ უიუუნი’ლ-მუვაჰჰიდიინ“, გვ: 74.
[8] სულეიმან ბინ აბდულლაჰ, „თეისირუ’ლ-აზიიზი’ლ-ჰამიდ“, გვ: 85.