20 July 2020

2. ზათუ ანვათის საკითხი

მეცხრე ნაწილი

ხისგან, ქვისგან და მსგავსი რაღაცებისგან სიკეთის მოლოდინი

„53/19. განა არ უნდა დაუფიქრდეთ, (რატომ ეთაყვანებით) ლატსა და ღუზას?
20. და სხვას, მესამეს - მენათს?
21. განა თქვენთვისაა განკუთვნილი მამრი და მისთვის (ალლაჰისთვის) მდედრი?
22. მაშინ ეს განაწილებაა უსამართლო.
23. იგი მხოლოდ ცარიელი სახელებია, რომლებიც არქვით თქვენ და თქვენმა მამებმა. ალლაჰს არ გარდმოუვლენია მათ შესახებ სამტკიცი. ისინი მხოლოდ ვარაუდს მისდევენ და იმას, რაც ნებავს სულებს. და ვფიცავ, მათთან მივიდა თავიანთი ღმერთიდან ჭეშმარიტება.“

აბუ ვაყიდ ალ-ლეისი (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გვიამბობს: „შუამავალთან ერთად ჰუნაინის ლაშქრობაზე წავედით. ქუფრიდან ახალი გამოსულები ვიყავით. მუშრიქების კუთვნილი კედარის ხე იყო, რომელზეც იარაღს ჰკიდებდნენ და ღვთისმსახურებას აღავლენდნენ. ხეს ‘ზაუ ანვათს’-ს ეძახდნენ. ხის გვერდით როდესაც ჩავიარეთ, შუამავალს ვუთხარით: ‘ეი ალლაჰის შუამავალო! მუშრიქების კუთვნილი ხის - ‘ზათუ ანვათის’ მსგავსი ხე ჩვენც რომ დაგვიდგინო?’ ამის თაობაზე ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: ‘დიდება ალლაჰს! აი ისევ იგივე გზა. ვფიცავ მას, ვის ხელშიცაა ჩემი სული, თქვენ თქვით იგივე, რაც ისრაელთა შვილებმა უთხრეს მუსას: ‘ეი მუსა! მათი ღვთაების მსგავსი ღვთაება ჩვენც დაგვიდგინე.’ მიუგო (მუსამ): ‘მართლაც, რომ თქვენ ჯაჰილი თემი ხართ.’ (ალ-ა’რაფ 7/138). თქვენ შეეცდებით იმ ადათ-წესების შესრულებას, რომლებიც თქვენს უწინ მცხოვრებ ხალხს ეკუთვნოდა.“[1]

აიათიდან და ჰადისიდან გამომდინარე საკითხები


1-ი საკითხი: სურა ნაჯმ-ის აიათის თაფსირი (განმარტება).

მე-2 საკითხი: ცნობა იმისა, თუ სინამდვილეში რას წარმოადგენდა მათი სურვილი.

მე-3 საკითხი: სურვილის (მოთხოვნის) შეუსრულებლობა ანუ მათ მხოლოდ ისურვეს.
მხოლოდ და მხოლოდ მათი ნება-სურვილის გამოხატვის გამო, ალლაჰის შუამავალმა მათი სურვილი მძვინვარედ უარყო, თან გააფრთხილა, რომ მსგავსი რამ აღარ ესურვათ და არ შეესრულებინათ. შუამავლის ახსნა-განმარტებისა და მათთვის ჭეშმარიტების გაცხადების შემდეგ, ზემოაღნიშნულს თუ შეასრულებდნენ, მაშინ შირქში და ქუფრში ჩავარდებოდნენ.

მე-4 საკითხი: მათი სურვილი (განზრახვა) ეფუძნებოდა იმ აზრს, რომ ამ ქმედებით ალლაჰი მათ უფრო შეიყვარებდა და დაიახლოვებდა.
ამგვარი განზრახვის საფუძველზე, შუამავლისგან (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ისურვეს ხე, რათა მასზე თავიანთი იარაღები და ნივთები ჩამოეკიდათ. ის ფაქტი, რომ შუამავლისგან ნება ითხოვეს, მეტყველებს მათ მიზანზე, რაც ალლაჰის კმაყოფილების მოპოვება იყო. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შუამავლის გარეშეც დაიდგენდნენ ხეს.[2]

მე-5 საკითხი: მიუხედავად მათი რელიგიაში არსებული მაღალი საფეხურისა და ცოდნისა, ამ საკითხის მიმართ მათი უცოდინრობა (ის, რომ სიკეთის მოლოდინის ამგვარი სახე ღვთაების დადგენაზე მიუთითებდა)[3] მიასწავლებს იმაზე, რომ მსგავს საკითხში სხვა ადამიანები უფრო ჯაჰილები (უცოდინრები) იქნებიან.

მე-6 საკითხი: საჰაბეებზე ისეთი მადლისა და პატიების წყალობა, რაც სხვებზე არ მიცემულა. ამასთან ერთად, ალლაჰის შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) თავიანთი სურვილის გამო მათი მდგომარეობა საპატიოდ არ ჩათვალა.[4]

მე-7 საკითხი: მოთხოვნის საპასუხოდ შუამავლის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) მიერ მათი მდგომარეობის არასაპატიოდ მიჩნევა და სიტყვებით „დიდება ალლაჰს! აი ისევ იგივე გზა.“ მათი მოთხოვნის უარყოფა და შეტყობინება იმისა, რომ ამგვარი სურვილი საფრთხის შემცველია.

მე-8 საკითხი: მათი ამგვარი მოთხოვნა მსგავსი იყო ისრაელთა შვილების მოთხოვნისა. როგორც აიათშია მოცემული, ისრაელთა შვილებმა მუსას (‘ალეისალამ) თხოვეს: „ჰეი, მუსა! დაგვიდგინე ჩვენ ისეთი ღვთაება, როგორი ღვთაებებიც ჰყავთ მათ.“

მე-9 საკითხი: ცნობა იმისა, რომ ამ სახის მოთხოვნისა და მოქმედების აკრძალვა ‘ლაა ილაჰა ილლა ალლაჰ’-ის მნიშვნელობის ნაწილია.

მე-10 საკითხი: შუამავალმა მის მიერ გაცემულ ფათვაზე (განჩინებაზე) დაიფიცა.
შუამავალი არ იყო ადამიანი, რომელიც ყოველივე საკითხზე იფიცებოდა. ამას მხოლოდ მაშინ აკეთებდა, როდესაც რაიმე სარგებელს ან ზიანის თავიდან აცილებას ჰქონდა ადგილი.[5]

მე-11 საკითხი: ცნობა იმისა, რომ არსებობს დიდი და პატარა შირქი. ვინაიდან, ისინი თავიანთი მოთხოვნის საფუძველზე მურთადები არ გამხდარან.
საჰაბეებმა ‘ზათუ ანვათის’ ხე მასზე ღვთისმსახურების შესასრულებლად კი არა, არამედ მხოლოდ მისგან სიკეთის მოლოდინისთვის ისურვეს. არსებობს შირქის პატარა, დიდი, დამალული და ხილული სახეები. დიდ შირქს პიროვნება რწმენიდან გაჰყავს. პატარა შირქს კი არა. ამასთან ერთად, პატარა შირქის საკითხში სწავლულები ორ ნაწილად გაიყვნენ:
პირველი შეხედულება: პატარა შირქი არის ის, რაზეც არგუმენტები მიუთითებს რომ ესა და ეს პატარა შირქია. მაგ: შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ბრძანა: „შირქი შეასრულა მან, ვინც ალლაჰის გარდა სხვაზე დაიფიცა.“ აქ ნახსენები „შირქი“ პატარა შირქია, რადგან არგუმენტები მიგვითითებს იმაზე, რომ ალლაჰის გარდა სხვაზე დაფიცება რწმენიდან გამყვანი არ არის.
მეორე შეხედულება: პატარა შირქი დიდი შირქის წინამძღვარია. მაგ: ადამიანის მიერ რაღაცაზე - ღვთაებად დაყენების გარეშე - მინდობა პატარა შირქის სახეობაა, რადგან ამ ქმედებას საბოლოოდ დიდი შირქისკენ მივყავართ. ეს განმარტება პირველ შეხედულებასთან შედარებით უფრო ფართო და ვრცელია, რადგან პირველი შეხედულების მიხედვით, არგუმენტი თუ არ მიგვითითებს იმაზე, რომ რაღაც არის პატარა შირქი, მაშინ მას პატარა შირქს ვერ დავარქმევთ. მეორე შეხედულების მიხედვით კი, დიდი შირქისკენ მიმავალ ყველაფერს პატარა შირქი ეწოდება.[6] ჭეშმარიტებასთან ახლოს მყოფი მეორე შეხედულებაა. ამ წიგნის განმმარტებელი, ალლაამე ას-სა’დიც მეორე შეხედულებას იზიარებს.

მე-12 საკითხი: აბუ ვაყიდ ალ-ლეისის სიტყვები - „ქუფრიდან ახალი გამოსულები ვიყავით“ - მიუთითებს იმაზე, რომ მათ გარდა სხვას ამ საკითხის შესახებ ცოდნა (ინფორმაცია) ჰქონდათ.

მე-13 საკითხი: ცნობა იმისა, რომ გაოცების დროს თაქბირის (ალლაჰუ აქბარ - დიდება ალლაჰს) წარმოთქმა დაშვებულია.

მე-14 საკითხი: „სადდუ’ზ-ზარააი“ ანუ უარყოფითი შედეგების თავიდან აცილების მიზნით, თავიდანვე საჭირო ზომების მიღება და მსგავსი ქმედებების დაბრკოლება.

მე-15 საკითხი: ჯაჰილ ხალხზე მიმსგავსების აკრძალვა.

მე-16 საკითხი: სწავლების დროს შესაძლებელია (დაშვებულია) გაბრაზება.

მე-17 საკითხი: შუამავლის სიტყვებში - „აი ისევ იგივე გზა“ - ზოგადი (და არა კონკრეტული) ყაიდის არსებობა.

მე-18 საკითხი: ნიშანი, რაც მუჰამმედის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) შუამავლობაზე მიუთითებს. ვინაიდან, მოხდა ისე, როგორც შუამავალმა იწინასწარმეტყველა (უმმეთმა ნაბიჯ-ნაბიჯ არამუსლიმებს მიბაძეს).

მე-19 საკითხი: იუდეველებისა და ქრისტიანების შესახებ ყოველი საკითხი, რომელიც ალლაჰის მიერ გაკიცხულია, ჩვენზეც (მუსლიმებზეც) ვრცელდება ანუ მათი შესრულებით ჩვენც გაკიცხვის ობიექტები გავხდებით.

მე-20 საკითხი: არსებობს სწავლულების მიერ აღიარებული საფუძველი: „ღვთისმსახურებანი ბრძანების საფუძველია.“ ამ ამბავში საფლავის კითხვებია გადმოცემული ანუ ამბავში არის რუბუბიეთის, ნუბუვვეთისა (შუამავლობის) და ღვთისმსახურების შესახებ გაფრთხილებები, რომლებსაც გარდაცვლილს საფლავში შეეკითხებიან.[7] საფლავის პირველი შეკითხვაა: „ვინ არის შენი ბატონი?“ მეორე: „ვინ არის შენი შუამავალი?“ მესამე: „რა არის შენი რელიგია?“
ჩვენი შუამავალი და ასევე, მუსა შუამავალიც იმიტომ მოევლინენ, რომ რელიგია დაეცვათ და გაევრცელებინათ. სასაფლაოს კითხვებიდან მესამე არის ‘რა არის შენი რელიგია?’. რელიგიაში კი ღვთისმსახურება იგულისხმება ანუ პიროვნება დაიკითხება იმის შესახებ, თუ ვის ეთაყვანა.

21-ე საკითხი: აჰლი ქითაბის კუთვნილი ადათ-წესები, მუშრიქების ადათ-წესების მსგავსად გაკიცხულია.

22-ე საკითხი: „ჩვენ ქუფრიდან ახალი გამოსულები ვიყავით“ - ამ სიტყვების მიხედვით, უსაფუძვლოა აზრი, თითქოს ძველი წეს-ჩვეულებები ერთი ხელის მოსმით სრულიად ამოიძირკვება ადამიანის გულიდან.

განმარტება

ქვისგან, ხისგან და მსგავს რამეებისგან სიკეთის მოლოდინი შირქის ერთ-ერთი სახეობაა. ალიმების ერთხმიანი აზრით, ხისგან, ქვისგან, რაიმე ადგილისგან, სასაფლაოსგან და ა.შ. სიკეთის მოლოდი დაუშვებელია. მათგან სიკეთის მოლოდინი ზღვარგადასულობაა. ასევე, ამგვარი ქმედება მათზე თაყვანისცემის საწყისი ეტაპია. ამგვარი მოქმედებები კი, ზემოთ მოცემული განმარტების თვალსაზრისით, დიდ შირქს მიეკუთვნება. ამ ზოგად წესს მიუეკუთვნება მაყამი იბრაჰიმი, შუამავლის სასაფლაო, მესჯიდი აყსაში მდებარე ქვა და სხვა სარგებლიანი ადგილებიც.
‘ჰაჯერ-ი ასვად’-ზე მისალმება, კოცნა, ქააბას კედელში არსებული რუქნ-ი იემანზე მისალმება კი, ალლაჰის წინაშე ქედის მოხრასა და ღვთისმსახურებას გულისხმობს.[8] ამ შემთხვევაში ნაჩვენებია ალლაჰისადმი პატივისცემა და თაყვანისცემა, ხოლო მეორე შემთხვევაში კი, ქმნილების მიმართ ქედის მოხრა და ღვთისმსახურება. ამ ორ შორის განსხვავება ალლაჰისადმი ვედრების აღვლენასა და ქმნილებისადმი ვედრების მიძღვნას შორის განსხვავების მსგავსია.

წყარო: „ქითაბუ’თ-თავჰიდ“. მწერალი: შეიხუ’ლ-ისლამ მუჯადდიდ იმამ მუჰამმად ათ-თამიმი; შერხი: აბდურრაჰმან ბინ ნასრ ას-სა’დი



[1] აჰმედ, 5/218; თირმიზი, 2181; იბნ ჰიბბან 6702; აბუ ია’ლა, 1441; თაბერანი, „ალ-ქაბირ“ 3/244; თაიალისი, 1346; ალ-ჰუმაიდი, 848; ალ-ალბანი, „სახიხუ’ლ-ჯამი“ 1063;
[2] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითაბი’თ-თავჰიიდ/მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმი, გვ: 1/204.
[3] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითაბი’თ-თავჰიიდ/მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმი, გვ: 1/204.
[4] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითაბი’თ-თავჰიიდ/მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმი, გვ: 1/204.
[5] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითაბი’თ-თავჰიიდ/მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმი, გვ: 1/205.
[6] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითააბი’თ-თავჰიდ, მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმიინ, გვ: 206
[7] ალ-ყავლუ’ლ-მუფიიდ ალაა ქითააბი’თ-თავჰიდ, მუჰამმედ ას-სალიჰ ალ-უსეიმიინ, გვ: 1/212
[8] ღვთისმსახურებები, რომელთა შესრულებით ალლაჰს ვუახლოვდებით, რაზეც არგუმენტები მიგვითითებს. მათ შესახებ დალილები რომ არ ყოფილიყო, მაშინ როგორც ვიცით არგუმენტის გარეშე რაღაცის შესრულებით ალლაჰთან დაახლოების მცდელობა მართებული (დაშვებული) არ იქნებოდა.

19 July 2020

1. ზათუ ანვათის საკითხი

სწავლულებმა ეს ჰადისი ორნაირად განმარტეს:

ა) ამგვარი მოთხოვნა დიდი შირქი არ არის: რადგან პირდაპირი ფორმით ქმნილებისგან და ქმნილების საბაბით ალლაჰისგან რაიმეს მოთხოვნას შორის განსხვავებაა. ასევე, რაიმესგან ბარაქას მოლოდინსა და მისგან ზიანისა და სიკეთის მოლოდინს შორის განსხვავებაა. შუამავლის მკაცრი რეაქცია გამომდინარეობს იქიდან, რომ მათი მოთხოვნა მუშრიქებზე მიმსგავსება იყო, რადგან ამგვარი რამ მუშრიქების ქმედებას წააგავს. ეს კი ნიშნავს იმას, რომ ზათუ ანვათის მსგავსი ხის მოთხოვნა დიდი კი არა, პატარა შირქია.
იმამ შატიბი „ალ’ითისამ“-ში ამბობს: „ზათუ ანვათის დადგენა ალლაჰის გარდა სხვა ღვთაების დადგენას წააგავს, თუმცა მასში უშუალოდ ზათუ ანვათის ღვთაებად დაყენება არ მოიაზრება.“[1]
იბნი თაიმია „იქთიდა სირატელ  მუსტაყიმ“-ში ამბობს: „საყურადღებოა ის, რომ შუამავალი საჰაბეების მოთხოვნის წინააღმდეგ წავიდა. ასეთ დროს, უფრო მნიშვნელოვან საკითხებში მუშრიქებზე მიმსგავსებას როგორ არ მიაქცევს ყურადღებას?!“[2]
მუჰამმედ ბინ აბდულვაჰჰაბი „ქითაბ’უთ თავჰიდ“-ის მე-11 ნაწილში ამბობს: „მათი ეს ქმედება პატარა შირქია, რადგან მურთადები არ გამხდარან.“
თირმიზის განმმარტებელი, იბნი არაბი ალ-მალიქი „არიდეთულ აჰვეზ“-ში მსგავს განმარტებას აკეთებს.[3] ასევე, თირმიზის ერთ-ერთი განმმარტებლის, მუბარექფურის[4] მსგავსი შეხედულება არსებობს.

ბ) ამგვარი მოთხოვნა დიდი შირქია: თუმცა საჰაბეების ახალად გამუსლიმანება და მოთხოვნის შეუსრულებლობა მათთვის საპატიო მიზეზი გახდა.
შეიხ ჰამიდ ალ-ფექი „ფეთხულ მეჯიდ თალიყინ“-ში ამბობს: „ეს პატარა შირქი კი არა, არამედ დიდი შირქია. ასე, რომ არ ყოფილიყო შუამავალი არ დაიფიცებდა და მათ ქმედებას ისრაელის ძეთა ქმედებას არ შეადარებდა. ხოლო, მიზეზი იმისა, რომ ამგვარი მოთხოვნის გამო ისინი ქუფრში არ ჩავარდნენ, მათი ისლამში ახალად შესვლა და მოთხოვნის შეუსრულებლობაა.“[5]
შეიხ სალიჰ ალ-ფევზანი „არიდულ ჯეჰლ“-ში ამბობს: „აქ შირქს ადგილი არ ჰქონია. მათ მხოლოდ ხე ისურვეს. თუმცა, ვინც შირქს შეასრულებს მას მუშრიქის ჰუქმი მიეცემა, რადგან ეს საკითხი აშკარა თემებს შორისაა.“[6]
ფეთვის ორგანიზაცია „ალ-ლეჯნე“-ს ფეთვები: „მათი საპატიო მიზეზი ახალად ისლამში შესვლა და მოთხოვნის შეუსრულებლობაა. შუამავალმა აცნობა, რომ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ ისინი ქუფრში ჩავარდებოდნენ.“[7]
შეიხ იბნი ბაზი „ფათავა იბნი ბაზ“-ში ამბობს: „ისინი ახალად გამუსლიმანებულები იყვნენ. მოითხოვეს, თუმცა არ შეასრულეს. შუამავალმა მათ აცნობა, რომ ქმედების შესრულების შემთხვევაში ისინი ქააფირები გახდებოდნენ.“[8]
ზემოთ მოცემულიდან გამომდინარე შეგვიძლია ვთქვათ:
პირველი ჯგუფის მიხედვით, არსებული მდგომარეობა დიდი შირქი არ არის. აქედან გამომდინარე, ბუნებრივია ეს ამბავი „დიდ შირქში უცოდინრობა საპატიო არის/არ არის“ საკითხის დალილი ვერ იქნება.
მეორე ჯგუფის სწავლულების მიხედვით კი, დიდ შირქში საპატიო მიზეზი ორია: 1) ისლამში ახალად შესვლა, 2) მოთხოვნის შეუსრულებლობა. მოთხოვნა რომ შეესრულებინათ თაქფირი გაკეთდებოდა.
ჩვენ[9] უპირატესობას მეორე ჯგუფის სწავლულების შეხედულებას ვანიჭებთ, რადგან ჰადისის გარეგნობა ამაზე მიგვითითებს. მუშრიქები ჩიტს, ხეს და მსგავს რამეებს პირდაპირი გაგებით, ზიანისა და სარგებლის მომტანად მიიჩნევდნენ. ჯერ კიდევ ისლამში ახალად შესულისთვის კი, ამის გარჩევა შესაძლებელი არ არის. ამ დონის მცოდნენი, რომ ყოფილიყვნენ მსგავსი მოთხოვნა არც გაუჩნდებოდათ.
ასევე, ადამიანი რამის გაკეთებას თუ განიზრახავს და თავისი ნებით მას არ შეასრულებს, მაშინ არ განიკითხება. ხოლო, განზრახვის შემდეგ თავისი ნების საწინააღმდეგოდ, გარე ფაქტორების ზეგავლენით განზრახულს თუ ვერ განახორციელებს, ის თავისი განზრახვის გამო მაინც განიკითხება...
სახიხ ჰადისში გადმოცემულია: „ორი მუსლიმანი ერთმანეთის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს თუ დაიღუპა, მკვლელიც და მოკლულიც ცეცხლშია. საჰაბე იკითხავს: ‘მკვლელის მდგომარეობა გასაგებია, თუმცა მოკლულს რა ბრალი აქვს?’ შუამავალი უპასუხებს: ‘მოკლულსაც მისი ძმის მოკვლა ჰქონდა გადაწყვეტილი.’“
მოკლულს საკუთარი რელიგიური ძმის მოკვლა ჰქონდა გადაწყვეტილი, თუმცა ვერ მოახერხა იმის გამო, რომ მოკვდა. მიუხედავად ამისა, თავისი ნიათის გამო ცეცხლში მოხვდა.
ჰადისში ნათქვამია: „ალლაჰმა ერთს ქონება უწყალობა, მან კი ჰარამებში დახარჯა. მეორეს კი არ უწყალობა. იტყვის: ‘ნეტავ მეც მქონოდა ქონება და მის მსგავსად გამეკეთებინა.’ ორივე მათგანის ცოდვა ერთია.“[10]
კაცმა ცუდის გაკეთება განიზრახა, თუმცა ქონების უქონლობამ დააბრკოლა. ამგვარი მდგომარეობა კი, მისი ცოდვის დამაბრკოლებელი არ აღმოჩნდა.

საბოლოოდ: ორივე ჯგუფის ალიმების მიხედვით, ამ ამბავის (ზათუ ანვათის) ზოგადად აღება და უცოდინრობის გამართლების დალილად გამოყენება როგორც ჰადისის გარეგნობის წინააღმდეგი, ასევე თვითონ ამ სწავლულების შეხედულებების საწინააღმდეგოცაა. როგორც ვთქვით, ზოგიერთმა სწავლულმა ისლამში ახალად შესულისა და მუსლიმებისგან შორს მცხოვრები ხალხის მდგომარება, რომელთა უცოდინრობაც საკუთარი ნებიდან არ გამომდინარეობს, საპატიო მიზეზად ჩათვალა.
ჩვენი დროის ადამიანების მდგომარეობა კი, არც გადმოცემას და არც მისგან გამომდინარე დასკვნას არ შეესაბამება. მიუხედავად იმისა, რომ ყველას აქვს შესწავლის საშუალება, მათი ნება-სურვილიდან (უგულისყურობიდან) გამომდინარე უცოდინარი დარჩნენ. ამგვარი რამ კი ერთხმიანი აზრით საპატიო არ არის...

წყარო: აბუ ჰანზალა, „რწმენის აქტუალური საკითხები“, გვ: 173[11]



[1] 2/246.
[2] 314.
[3] 9/72.
[4] 6/408
[5] 141.
[6] 291.
[7] 2/34.
[8] 9257.
[9] მწერალის სიტყვები.
[10] გადმოცემულია სუნენში, სახიხია.
[11] GÜNCEL İTİKAT MESELELERİ

24 June 2020

4.1: რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

ბ) ალლაჰის შუამავლის სუნნეთი:
უზენაესი ალლაჰი ყურანში შუამავლის სუნნეთზე მიყოლას და მისით მოქმედებას ბრძანებს:
„3/32. უთხარი შენ (მუჰამმედ): დაემორჩილეთ ალლაჰს და (მის) შუამავალს! ხოლო თუ ზურგს აქცევენ, უეჭველია, რომ ალლაჰს არ უყვარს ურწმუნონი.“
„4/80. ვინც ჰმორჩილებს შუამავალს, უეჭველად, ის ალლაჰის მორჩილია.“
ასობით აიათია იმის შესახებ, რომ შუამავალზე მორჩილება სავალდებულოა. შუამავალზე მორჩილება მისი სუნნეთების შესრულებაში გამოიხატება, ვინაიდან, მუჰამმედ შუამავალი (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) ალლაჰის მიერ გამოგზავნილი ელჩია, რომელიც ყურანის განმმარტებელია:
„16/44...და მოვავლინეთ შენზე შეხსენება (1) (ყურანი), რათა განუმარტო ხალხს, რაც ზეგარდმოვუვლინეთ მათ, ეგების დაფიქრდნენ!“
„4/105. უეჭველად, ჩვენ მოგივლინეთ ღვთიური წიგნი ჭეშმარიტებით, რათა განსაჯო ადამიანებს შორის ისე, როგორც შენ ალლაჰმა დაგიდგინა...“
გ) იჯმა:
იჯმას ვააჯიბობაზე (აუცილებლობაზე) შემდეგი აიათი მიგვითითებს:
„4/59. ჰეი თქვენ, რომელთაც ირწმუნეთ! დაემორჩილეთ ალლაჰს და დაემორჩილეთ შუამავალს და ხელმძღვანელს თქვენ შორის (1) (თუკი მოგიწოდებენ ჭეშმარიტებისაკენ...). ამის შემდეგ თუ რამე სადაო გაქვთ, მიუბრუნეთ იგი ალლაჰსა (2) (ეძიეთ ალლაჰის წიგნში) და შუამავალს (3) (შუამავალის სუნნეთში).“
სუნნეთში არსებული არგუმენტები კი, ის ჰადისებია, რომლებიც მუსლიმანებს ჯამაათთან ერთად ყოფნას უბრძანებს. ასევე ჰადისი, რომელიც გვამცნობს, რომ ეს უმმეთი (ამ უმმეთის სწავლულები) არასწორობის ირგვლივ არ შეიკრიბებიან (არ გაერთიანდებიან). შაფიი (რაჰიმაჰულლაჰ) ‘არ-რისალე’-ში ამბობს: „მუსლიმანების ჯამაათთან სხეულით (ფიზიკურად) ყოფნა ყოველთვის არ არის შესაძლებელი. აქედან გამომდინარე, ის, რაც მუსლიმებს დარჩენიათ, ჭეშმარიტ ცოდნაზე ჩაჭიდებაა.“
დ) სახიხი ყიასი:
სწავლულების აზრით, ყიასი ჰუჯჯათად არის მიღებული. იბნუ’ლ-ყაიიმმა „ი’ლამუ’ლ-მუვაყყიინ“-ში ამის შესახებ დაწვრილებით ისაუბრა.
ერთხმიანი აზრით, ზემოთ ჩამოთვლილთაგანი შარიათული ჰუქმებია.[1] მათი შესრულებით რისალეთ ჰუჯჯათი შესრულებულად ითვლება. ეს ზოგადად ასეა, თუმცა კონკრეტული საკითხის ჰუჯჯათი, ამავე საკითხის შესახებ კონკრეტული შარიათული დალილია.



[1] იბნ თაიმიია, მეჯმუუ ფათავა, 11/339-341.

15 May 2020

4.0: რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

მესამე ნაწილი

რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

ამ თემასთან დაკავშირებით სამი საკითხი არსებობს:
1)   რისალეთ ჰუჯჯეთის ნიშან-თვისება
2)   პიროვნების თვისებები, რომელიც რისალეთ ჰუჯჯეთს ასრულებს
3)   რისალეთ ჰუჯჯეთის შესრულების ფორმა

რისალეთ ჰუჯჯეთის ნიშან-თვისება

უზენაესი ალლაჰის მიერ ადამიანებზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა - რასთანაც ჯილდო და სასჯელია დაკავშირებული - რისალეთ ჰუჯჯეთით სრულდება. რისალეთ ჰუჯჯეთი კი არის ცოდნა (ილმი), რომელსაც ალლაჰი შუამავლებს გადასცემს.
ჩვენი შუამავლის მიერ მოტანილი ილმი (ცოდნა) ყურანია, შემდეგ კი სუნნეთი, იჯმა[1] და სარწმუნო ყიასი (შედარება). თითოეული მათგანი შარიათული არგუმენტია.
ა) ყურანი:
ყურანში ნაბრძანებია: „6/19... შთამეგონა მე ეს ყურანი, რათა შეგაგონოთ ამით თქვენ და იგინიც, რომელთაც მისწვდება (1) (რათა შეგონებული იქნას ყველა ადამიანი და ასევე ჯინებიც).“
„9/6. და თუ რომელიმე წარმართი თავშესაფარს გთხოვს, შეიფარე იგი, რათა მოისმინოს ალლაჰის სიტყვა.“
„98/1. ღვთიური წიგნის მფლობელნი და წარმართნი, რომელთაც უარყვეს ჭეშმარიტება, სანამ არ მოუვათ ნათელი მტკიცება (ცხადი სასწაული), მანამ არ გაემიჯნებიან (ურჯულოებას).
2. ალლაჰის მხრიდან წარმოგზავნილი შუამავალი უკითხავს მათ სიცრუისგან განწმენდილ (ყოველგვარი ეჭვისგან შორს მყოფ) ფურცლებს...“
აიათები მოწმობს იმაზე, რომ ჰუჯჯეთი ყურანით სრულდება, რაზეც შუამავლის სიტყვებიც მიუთითებს: „ყურანი არგუმენტია შენს სასარგებლოდ ან შენს საწინააღმდეგოდ. ადამიანები ძალისხმევას იჩენენ, ზოგიერთები საკუთარ თავებს ჯოჯოხეთისგან ათავისუფლებენ, ზოგიერთები კი ინადგურებენ.“[2]
რწმენის ექვსი პირობა: ალლაჰის, ანგელოზების, წიგნების, შუამავლების, ახირეთის დღისა და ბედისწერის დაჯერება...
ისლამის ხუთი პირობა: ორი შეჰადეთი, ნამაზი, ზექათი, მარხვა და ჰაჯობა...
განსაზღვრული ჰარამები: მრუშობა (ზინა), ალკ. სასმელი, პროცენტი, ქურდობა, ტყუილი და სხვა მსგავსი ყოველივე საკითხი ყურანში აშკარად და გარკვევითაა გადმოცემული, რომელსაც ალიმიც (სწავლულიც) და ჯააჰილიც (უცოდინარიც) ძალიან მარტივად გაიგებს. ყოველივე ამის გამო, იბნი აბბასმა (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) თქვა: „თაფსირის (ყურანის ახსნა-განმარტების) ოთხი ფორმა არსებობს: არაბისთვის ადვილად გასაგები განმარტება; თაფსირი, რომლის უცოდინრობაც არავისთვისაა საპატიო; სწავლულებისთვის გასაგები თაფსირი და განმარტება, რომელიც ალლაჰის გარდა არავინ იცის. ამ უკანასკნელის შესახებ ვინც სიტყვას იტყვის, მაშინ ის მატყუარაა.“[3]
უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „54/17. და ვფიცავ, ჩვენ გავაიოლეთ ყურანი შეგონებისთვის. მიუხედავად ამისა, განა არის ვინმე, ვინც შეიგონებს?“
„47/24. ნუთუ ისინი ყოველმხრივად არ გაიაზრებენ ყურანს? ან იქნებ გულთა ზედა აბია საკეტნი თვისი?“
შანქითი (რაჰიმაჰულლაჰ) ამ აიათის განმარტებაში ამბობს: „იცოდე, რომ ზოგიერთების სიტყვები ‘ყურანის შესახებ ფიქრი, მისი გაგება და მისით მოქმედება მხოლოდ და მხოლოდ მუჯთეჰიდებისთვისაა[4] (სწავლულისთვისაა) დაშვებული.’ არავითარ შარიათულ არგუმენტს არ ეყრდნობა. გამოგონილი პირობების საფუძველზე აცხადებენ რომ ჩვეულებრივ მოკვდავს ამის უფლება არ აქვს.
ჭეშმარიტება კი შემდეგია: ყურანის შესწავლა და გაგება, ყურანისა და სუნნეთის მოწოდებების შესწავლა და ცოდნის საფუძველზე მოქმედება ვააჯიბია. ყურანისა და სუნნეთის დავალებით შესასრულებელი ქმედების უცოდინრობით შესრულების მცდელობა იჯმათი აკრძალულია. თუმცა, პიროვნების მიერ ყურანიდან და სუნნეთიდან მოპოვებული სახიხი (სარწმუნო) ინფორმაციის - შეიძლება ეს რომელიმე აიათი ან ჰადისი იყოს - საფუძველზე მოქმედება საჭიროა.
როგორც ცნობილია, ზოგადად გაკიცხულია ის, ვინც ალლაჰის წიგნის შესახებ არ ფიქრობს და არ იაზრებს მას. აიათი მუნაფიყებისა და ქააფირების შესახებ მოევლინა. ყურანით მოქმედება, მისგან სარგებლის მიღება და მისით ჭეშმარიტ გზაზე დადგომა, მხოლოდ სწავლულებისთვის რომ ყოფილიყო, მაშინ ალლაჰი ქააფირებს არ დაემუქრებოდა და არ გაკიცხავდა იმის გამო, რომ მათ ყურანის საშუალებით ჭეშმარიტი გზა ვერ იპოვეს.
ისლამის მეთოდოლოგიაში (უსულ) არსებულ ერთ-ერთი წესის მიხედვით, აიათი მოვლენის მიზეზი (მდგომარეობა), უეჭველად აიათის მნიშვნელობაში შედის. აქედან გამომდინარე, აიათის შემცველობაში ქააფირებისა და მუნაფიყების არსებობა უდავოა. სწავლულების გარდა სხვას ყურანის გაგება/გააზრება რომ არ შეძლებოდათ, მაშინ ალლაჰი ქააფირებს იმის გამო არ გაკიცხავდა, რომ ყურანის შესახებ არ დაფიქრდნენ და მისით არ იმოქმედეს.
როგორც გაიგეთ, ჭეშმარიტება მათი შეხედულების[5] საპირისპიროა. იჯთიჰადის[6] პირობები მაშინ არის აუცილებელი, როდესაც ამის საჭიროება და საფუძველი არსებობს. ყურანიდან და სუნნეთიდან სახიხი არგუმენტების მიხედვით იჯთიჰადი (არსებული არგუმენტების საფუძველზე ჰუქმის გაცემა) ყველასთვის არ არის ნებადართული. ასეთ შემთხვევაში მხოლოდ მიყოლა და დამორჩილებაა საჭირო. ყურანსა და სუნნეთში არსებული აშკარა რაღაცეების შესრულების აკრძალვა იმ მიზეზით, რომ ადამიანი აბსოლუტურ იჯთიჰადის დონეს სანამ არ მიაღწევს მას ამის უფლება არ აქვს, მცდელობაა იმისა, რომ მუსლიმანს ყურანით სარგებლობა აკრძალული აქვს მანამ, სანამ გარკვეულ დონეს არ მიაღწევს. ამგვარ შეხედულებას კი ალლაჰის წიგნში და შუამავლის სუნნეთში არანაირი დასაყრდენი არ აქვს.“[7]



[1] სწავლულების ერთხმიანი აზრი.
[2] მუსლიმ, გადმოგვცემს აბუ მალიქ ალ-აშ’არი.
[3] გადმოგვცემს იბნ ჯარირი. იბნ თაიმიია, მეჯმუუ ფათავა, 13/375 და 384.
[4] რელიგიური პირი, რომელიც საკითხის ირგვლივ არსებულ ყველა არგუმენტს იკვლევს, რის შემდეგაც ჰუქმს გამოსცემს.
[5] შეხედულება, რომლის მიხედვით, ყურანის გაგება/გააზრება მხოლოდ სწავლულებს შეუძლიათ.
[6] არსებული არგუმენტების საფუძველზე ჰუქმის გაცემა.
[7] შანქითი, ედვაუ’ლ-ბეიან, 7/430-434.

01 May 2020

ნაწილი 3.0: ჰუჯჯათი (არგუმენტი), რომელიც პიროვნებას პასუხისმგებლობას აკისრებს

ერთ-ერთი გაფრთხილება მათი შეცდომის შესახებ, რომლებმაც ჯააჰილობა (უცოდინრობა) აბსოლუტურად საპატიო მიზეზად მიიჩნიეს

ჯააჰილობა (უცოდინრობა) საპატიო მიზეზია, რომელიც ამქვეყნადაც და იმქვეყნადაც სასჯელის დამაბრკოლებელია. თუმცა, ეს კონკრეტული სიტუაციებისთვისაა. შემდეგ ნაწილებში ამის შესახებ ვისაუბრებთ. ახლა კი, განსაკუთრებული მდგომარეობებიდან ზოგიერთებს გადმოგცემთ.
1.       ისლამში ახალად შესული, რომელსაც შესწავლისთვის საკმარისი დრო არ ჰქონდა. ამგვარი მდგომარეობის საპატიო მიზეზად აღიარების არგუმენტი, წინა თავებში გადმოცემული „ზათ-უ  ანვათის“ ჰადისია.
2.       ცოდნის შემცირებისა და დაკარგვის პერიოდი: პიროვნება მცირე, თუმცა ჭეშმარიტი ცოდნის საფუძველზე გადარჩება და პასუხი არ მოეთხოვება იმის შესახებ, რამაც მასთან ვერ მიაღწია. ამის არგუმენტი ზეიდ იბნ ამრ იბნ ნუფაილის, ალლაჰის შესაძლებლობაში (მკვდრეთით გაცოცხლებაში) ეჭვის შემტანი კაცის, ჰუზაიფა იბნუ’ლ-იემანისა და სილა იბნუ’ზ-ზუფარს შორის არსებული დიალოგის შესახებ გადმოცემული ჰადისებია. ბოლოს მოხსენებულ ჰადისს მეოთხე ნაწილში გადმოგცემთ.
ესენი ის მდგომარეობებია, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოა. მიუხედავად ამისა, ჩვენი დროის ხალხი ზემოთ ჩამოთვლილ გამონაკლისებს მიიჩნევს, როგორც საფუძველს (ასლს) და ყველა უცოდინარისთვის ამ სიტყვებს იყენებენ (ანუ განურჩევლად ყველა უცოდინარის მდგომარეობას საპატიოდ მიიჩნევენ). მათი ეს ნამოქმედარი არასწორია, რაზეც შემდეგ აბზაცებში ვისაუბრებთ. მათი ამგვარი არასწორი შეხედულების განსამარტად შემდეგი რამ საკმარისია:
ამგვარი სიტყვა (უცოდინრობა განურჩევლად ყველასთვის საპატიოა) ყველასთვის პასუხისმგებლობას აუქმებს. ვააჯიბის მიმტოვებელი, რომელიმე ჰარამის ჩამდენი ან დამნაშავე ადამიანი თავს ყოველთვის იმით გაიმართლებს, რომ ის უცოდინარია. წინა სწავლულთა მიხედვით, ეს ასე არ იყო. ისინი განსაკუთრებით განსჯის შესახებ არსებულ საკითხებში უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევაში ზღვარს არ გადადიოდნენ. ყადების (მოსამართლეების) მიერ გაცემულ ჰუქმებს ვინც კითხულობს და იკვლევს, მისთვის ეს კარგად გასაგებია.
უპირობოდ და განურჩევლად უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევა, ჯააჰილს (უცოდინარს) ამქვეყნადაც და იმქვეყნადაც ალიმზე (სწავლულზე) და მუჯთეჰიდზე ბედნიერს ხდის, რადგან ჯააჰილი პიროვნება თავისი უცოდინრობის გამო არც ამქვეყნად და არც იმქვეყნად არ დაისჯება. სწავლული კი, ამქვეყნად ისეთ ქმედებას თუ ჩაიდენს, რომელიც სასჯელს მოითხოვს, მაშინ დაისჯება და ასევე, საკუთარი ცოდვების გამო იმქვეყნადაც განიკითხება. ამგვარი შეხედულებისგან გამომდინარეობს ის, რომ ჯააჰილი პიროვნება ახირეთში (იმქვეყნად) ბედნიერი და გადარჩენილთა რიგებში იქნება. საბოლოოდ კი, გამოდის ისე, რომ ჯააჰილობა ცოდნაზე, ხოლო შუამავლების არ გამოგზავნა შუამავლების გამოგზავნაზე უფრო უკეთესი და სასარგებლოა.
ყოველივე ამის შედეგი მართლაც რომ დიდი უბედურებაა, რომელიც ეწინააღმდეგება უცვლელ ყაიდას, რაც შემდეგია: „ალიმი სწავლულზე, ცოდნა უცოდინრობაზე, შუამავლის გამოგზავნა შუამავლის არ გამოგზავნაზე უფრო სასარგებლოა.“ უზენაესი ალლაჰი ყურანში ბრძანებს: „21/107. და არ წარგვიგზავნიხარ შენ (1) (ჰეი, მუჰამმედ!), თუ არა მოწყალებად (2) (წყალობად) სამყაროთათვის (3) (ადამიანებისთვის და ჯინებისთვის)!“
ამ შედეგების არასწორობა საბაბების არასწორობაზეც მიუთითებს, რაც უცოდინრობის აბსოლუტურად (უპირობოდ) საპატიო მიზეზად მიჩნევაა.
მათ, რომლებმაც უცოდინრობა უპირობოდ და აბსოლუტურად საპატიო მიზეზად მიიჩნიეს, დალილები (არგუმენტები) ორ ფორმაში გამოიყენეს:
პირველი: არგუმენტები, რომლებიც კონკრეტულ სიტუაციაში ჯააჰილობის საპატიო მიზეზად მიჩნევას ეხება, გამოიყენეს, როგორც ზოგადად და აბსოლუტურად. ამის მაგალითი წინა ნაწილებში გადმოცემული ზათ’უ ანვათისა და იმ კაცის შესახებ ჰადისია, რომელმაც ალლაჰის ერთ-ერთ შესაძლებლობაში ეჭვი შეიტანა.
მეორე: არგუმენტებს, რომლებიც სინამდვილეში არ ეხებოდა უცოდინრობის საპატიო მდგომარეობას, მიანიჭეს ისეთი მნიშვნელობები, რომ შემდგომ გამოეყენებინათ, როგორც თავიანთი მოსაზრების არგუმენტად. ამასთან დაკავშირებით ყველაზე ცნობილი არგუმენტები შემდეგია:
ა) აიშას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ჰადისი. ის ამბობს: „ადამიანებმა რაც არ უნდა დამალონ, ალლაჰმა იგი უწყის?’ ალლაჰის შუამავალმა უპასუხა: ‘დიახ.“
ამ დალილის გადმოცემის შემდეგ, მათ თქვეს: „აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ალლაჰის ცოდნაში ეჭვი შეიტანა, თუმცა მასზე თაქფირი არ გაკეთებულა.“
საპასუხოდ ვიტყვით: ჰადისის ამ ფორმით გადმოცემა არასწორია. პასუხი „დიახ“ თვითონ აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) გასცა ანუ კითხვაც და პასუხიც აიშას (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ეკუთვნის. მუსლიმის „ქითაბუ’ლ-ჯენაიზ“ ნაწილის ბოლოს გადმოცემა შემდეგნაირია: „ადამიანებმა რაც არ უნდა დამალონ, ალლაჰმა იგი უწყის? დიახ.“
ნავავი ჰადისის განმარტებისას ამბობს: „უსულის წიგნებში ამ ფორმითაა გადმოცემული. მან იკითხა: ‘ადამიანმა რაც არ უნდა დამალოს, ალლაჰმა იგი უწყის?’ შემდეგ კი, საკუთარ შეკითხვას თვითონვე უპასუხა: ‘დიახ.’“[1]
ჰადისი მათ მიერ გადმოცემული ფორმით რომც ვაღიაროთ, მაშინ ეს მიუთითებს იმაზე, რომ აიშამ (რადიალლაჰუ ‘ანჰ) ალლაჰის ზოგიერთი სახელ-თვისება არ იცოდა. წინა აბზაცებში ამის შესახებ იბნი თაიმიიას სიტყვები გადმოვეცით, სადაც ნათქვამია, რომ პიროვნება ამით ქააფირი არ გახდება.[2]
ბ) მათ მოჰყავთ ჰადისი, რომლის მიხედვითაც, მუაზ ბინ ჯაბალი შუამავალის (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) წინაშე სეჯდეს აღავლენს.[3] ჰადისი შემდეგნაირია: „მუაზის მიერ შუამავლისადმი სეჯდის შესრულების შემდეგ, შუამავალი მას ჰკითხავს: ‘რა არის ეს მუაზ?’ მუაზი უპასუხებს: ‘შამში წავედი და ვიხილე თუ როგორ ასრულებდნენ სეჯდეს პატრიარქისა და ბერების წინაშე. მეც ვისურვე, რომ ამგვარი რამ შენს წინაშე გამეკეთებინა.’ შუამავალმა (სალლალლაჰუ ‘ალეიჰი ვა სალლამ) უპასუხა: ‘ასე არ მოიქცეთ. ვინმესთვის ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შესრულება რომ მებრძანებინა, ქალებს ვუბრძანებდი თავიანთი ქმრების მიმართ.’“
ასევე, ყაის ბინ სა’დმა შუამავლისადმი პატივისცემის ნიშნად სეჯდეს შესრულება ისურვა, თუმცა შუამავალმა მას აუკრძალა.[4]
მუაზის ჰადისში თუ დამტკიცდება, რომ მისი ნამოქმედარი ქუფრი იყო, მაშინ ეს სიტუაცია უცოდინრობის საპატიო მიზეზად გამოცხადების არგუმენტი იქნება. თუმცა, სინამდვილეში მისი მოქმედება ქუფრი არ იყო, რადგან მან მისალმების მიზნით შუამავლის წინაშე სეჯდე აღასრულა. თაქფირის წესების ახსნა-განმარტების დროს ვთქვით, რომ ზოგიერთი სიტყვა და საქმე სრულიად ნათელია, ზოგიერთი კი ვარაუდს და ალბათობას შეიცავს, რის გამოც საჭიროა მოქმედი პირის განზრახვა და აღიარება იმის, თუ რა მიზნით ასრულებს მოქმედებას. განზრახვისა და აღიარების შემდეგ თუ დადგინდა, რომ მან ქუფრის შესრულება განიზრახა, მაშინ მასზე შესაბამისი ჰუქმი გაიცემა. ამგვარ ქმედებებს შორის (ქმედებები, რომლებიც ალბათობას და ვარაუდს შეიცავს) ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის გაკეთებაცაა. ის შეიძლება ზოგჯერ ღვთისმსახურება იყოს, ზოგჯერ კი მისალმება ან პატივისცემა. ამგვარი ფორმით მისალმება წინა უმმეთისთვის ცნობილი ამელია (ქმედებაა). მსგავსად, შემდეგ აიათში გადმოცემულისა: „12/100. აიყვანა მან თავისი მშობლები ტახტზე და მათ აღასრულეს მისთვის სეჯდე...“  რადგან ქმედება ალბათობას შეიცავს, საჭიროა მოქმედი პირის განზრახვის გაგება. შავქანი (რაჰიმაჰულლაჰ) ამბობს: „რაც შეეხება სიტყვებს ‘ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შესრულება’: საჭიროა გაირკვეს ის, რომ ალლაჰის გარდა სხვაზე სეჯდის შემსრულებელმა სეჯდე ვის მიმართაც აღასრულა, იმის რუბუბიეთს აღიარებდეს. თუ ამგვარი ფორმით აღასრულა სეჯდე, მაშინ ეს ნიშნავს იმას, რომ მან ალლაჰს თანაზიარი დაუდგინდ და მის გარდა სხვა ღვთაება დაიყენა. ხოლო, ამგვარი განზრახვა თუ არ აქვს და სეჯდეს პატივისცემის ნიშნად აღასრულებს, -   მსგავსად ხალხისა, რომლებიც მეფეებთან შესვლის დროს პატივისცემის ნიშნად ძირს ეამბორებიან - მაშინ ეს ქუფრი არ არის.“[5] მუაზის ჰადისის შესახებ სხვა გასაცემი პასუხებიც არსებობს, თუმცა საჭიროდ არ ვთვლით, რომ სიტყვა გავაგრძელოთ.
გ) „5/112. და როცა მოწაფეებმა ჰკითხეს მარიამის შვილ ღისას, ‘შეუძლია შენს ღმერთს, რომ გარდმოავლინოს ზეციდან ჩვენდა სუფრა?’ მიუგო: ‘გეშინოდეთ ალლაჰის, თუკი ხართ მორწმუნენი!’“
აიათის შესახებ თქვეს: „მოწაფეებმა ალლაჰის შესაძლებლობაში (რაც ზეციდან სუფრის მოვლენა იყო) ეჭვი შეიტანეს. ამგვარი ეჭვი კი ქუფრია. თუმცა იმის გამო, რომ მათ ამის შესახებ არ იცოდნენ, პასუხისმგებლობა არ დაეკისრათ ანუ მათი მდგომარეობა საპატიო იყო.
ამ განცხადებას პასუხი შემდეგნაირად გასცეს მათ, რომლებიც უცოდინრობას საპატიო მიზეზად არავითარ შემთხვევაში არ მიიჩნევენ: „ამ აიათის სხვა მნიშვნელობა ასეთია: ‘შენი ღმერთიდან ისურვებ?’ ანუ ‘ჩვენთვის სთხოვ შენ ღმერთს, რომ სუფრა მოგვივლინოს?’ პირველად ნაგულისხმევი მნიშვნელობით რომც იყოს, ეს შემდეგს ნიშნავს: ‘ღმერთი შენს თხოვნას შეასრულებს?’ აიათის ამგვარი მნიშვნელობა არაბული ენისთვის უფრო შესაბამისია.“
მათ შეკითხვაში ალლაჰის ძალაუფლებაში ეჭვის შეტანა რომც ვიგულისხმოთ, პასუხად იგივეს ვიტყვით, რაც ზათ’უ ანვათის ჰადისის შესახებ ითქვა: „ისინი რელიგიაში ჯერ კიდევ ახლები იყვნენ. ან როგორც იბნი თაიმიიასგან არის გადმოცემული, ალლაჰის სახელ-თვისებებიდან ზოგიერთის არ ცოდნა ქუფრი არ არის.“
აქამდე გადმოცემული ზოგიერთი არგუმენტი მიეკუთვნებოდა მათ, რომლებიც აცხადებენ, რომ უცოდინრობა აბსოლუტურად და განურჩევლად ყველასთვის საპატიო მიზეზია. თუმცა, როგორც ვნახეთ, მათ მიერ მოყვანილი არგუმენტები კონკრეტული სიტუაციებისთვისაა, რა დროსაც უცოდინრობა საპატიოა. მათ კი არგუმენტების განზოგადებით შეცდომა დაუშვეს. ასე, რომ მათი დალილები არგუმენტებად არ გამოდგება.
ბოლოს გადმოცემული სამი არგუმენტიდან გამომდინარე, ერთ-ერთ ძალიან მნიშვნელოვან საკითხზე გვსურს ყურადღების გამახვილება: „ახსნა-განმარტება არ გადავადდება მაშინ, როდესაც ამის საჭიროება არსებობს (ანუ თუ შეიქმნა ისეთი სიტუაცია, რა დროსაც ახსნა-განმარტება აუცილებელია, მაშინ ახსნა-განმარტების გადავადება არანაირად არ შეიძლება).“ რადგან ქუფრი არის ისეთი რამ, რაზეც გაჩუმება არ შეიძლება. ქუფრის შესრულებას ღვთიური ან შუამავლისებური ახსნა-განმარტებაც თან მოჰყვება. ღვთიური განმარტების მაგალითებად შეგვიძლია შემდეგი აიათები მოვიყვანოთ:
„9/66. ნუ ბოდიშობთ. თქვენ უკვე უარყავით რწმენის მიღების შემდეგ...“
„9/74... უეჭველად, წარმოთქვეს ურწმუნოების სიტყვა და შეიქმნენ ურწმუნონი მას მერე, რაც ისლამი მიიღეს...“
„18/37. უთხრა მას თავისმა მეგობარმა საუბრის დროს: „ნუთუ უარყე, რომელმაც გაგაჩინა შენ მიწისგან, შემდეგ წყლისგან და მერე ჩამოგაყალიბა შენ კაცად?“
შუამავლისებური ახნსა-განმარტების მაგალითად კი, ზათ’უ ანვათის ჰადისში მოხსნებული სიტყვები შეგვიძლია მოვიყვანოთ: „ისრაელთა შვილთა მიერ ნათქვამი სიტყვის მსგავსი სიტყვა თქვით: ‘მათი ღვთაების მსგავსი ღვთაება ჩვენც დაგვიდგინე.’“
ქუფრი რა დროსაც განხორციელებულა, ეგრევე მის შესახებ გაფრთხილებაც შესრულებულა. ‘ისას მოწაფეების შეკითხვისა და მუაზის სეჯდეს შესახებ კი ამგვარი რამ არ მომხდარა, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს იმაზე, რომ ქუფრს ადგილი არ ჰქონია. აქედან გამომდინარე, მათ მიერ მოყვანილი არგუმენტები „უცოდინრობის საპატიო მიზეზად მიჩნევის საკითხის“ არგუმენტებად არ გამოდგება.
ამ სიტყვებით მეორე ნაწილს ვასრულებთ.



[1] სახიხუ მუსლიმ ბი შერხი’ნ-ნავავი, 7/44.
[2] მეჯმუუ’ლ-ფათავა, 7/538, 574, 152, 149.
[3] გადმოცემულია მუაზისგან. იბნი მაჯე ჰადისს ჰასენს (კარგს) უწოდებს: 1853.
[4] ჰადისს აბუ დავუდი გადმოსცემს. ჰადისის N: 2140.
[5] აშ-შავქანი, ას-საილუ’ლ-ჯერრაარ, 4/580.